Krótka odpowiedź (TL;DR)
Sąd Najwyższy konsekwentnie odmawia przyjęcia skarg kasacyjnych w sprawach o ochronę dóbr osobistych, gdy skarżący nie wykazuje żadnej z przesłanek z art. 398^9 § 1 k.p.c.: istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości, nieważności postępowania lub oczywistej zasadności skargi. SN podkreśla, że skarga kasacyjna nie jest trzecią instancją, lecz nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia służącym ochronie interesu publicznego. Samo przekonanie strony o naruszeniu jej dóbr osobistych nie wystarcza do przyjęcia skargi.
1. Skarga kasacyjna jako nadzwyczajny środek zaskarżenia — nie trzecia instancja
Sąd Najwyższy w sposób powtarzalny akcentuje, że skarga kasacyjna służy ochronie interesu publicznego, a nie jest ogólnie dostępnym środkiem zaskarżenia nie satysfakcjonujących orzeczeń. Jak stwierdził SN w postanowieniu „Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, nie jest trzecią instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym" → II CSK 61/13. Ten sam motyw powraca w „Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową, przed którą dochodzi do kolejnego rozpoznania sprawy" → I CSK 2512/24 oraz w „skarga kasacyjna ukształtowana została jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego" → II CSK 219/16. Ograniczenie dostępności kasacji nie jest przy tym sprzeczne z Konstytucją RP ani z konwencjami międzynarodowymi.
2. Brak istotnego zagadnienia prawnego — najczęstsza podstawa odmowy
Przesłanka z art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wykazania doniosłego problemu prawnego o znaczeniu wykraczającym poza daną sprawę. W „Istotne zagadnienie prawne to doniosły problem prawny, nowy lub już wcześniej występujący, lecz nadal niedostatecznie rozważony i wyjaśniony, mający znaczenie nie tylko jako wątpliwość występująca w danej sprawie" → II CSK 169/19. SN regularnie odmawia przyjęcia skargi, gdy kwestia prawna była już wielokrotnie rozstrzygana — tak w I CSK 1015/14, gdzie problem szczegółowości treści przeprosin uznano za wyczerpany, jak i w „Przepisy te były wielokrotnie wykładane w orzecznictwie Sądu Najwyższego" → II CSK 61/13. Również w I CSK 124/22 SN stwierdził, że problematyka ochrony dóbr osobistych osób prawnych i granic dopuszczalnej krytyki była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi SN i ETPCz.
3. Oczywista zasadność skargi — wyjątkowy charakter przesłanki
Przesłanka z art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c. ma charakter wyjątkowy. Jak wyjaśnił SN w „Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi — bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań — w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie" → II CSK 219/16. Podobnie w „Przesłanka oczywistej zasadności zachodzi wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej" → I CSK 2512/24. W I CSK 365/15 SN dodał, że samo przekonanie skarżącej o naruszeniu dóbr osobistych nie wystarcza do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną.
4. Polemika z ustaleniami faktycznymi — zarzut niedopuszczalny
SN konsekwentnie przypomina, że zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych i oceny dowodów nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej (art. 398^3 § 3 k.p.c.). W II CSK 313/15 SN uznał, że zarzuty pozwanego stanowią jedynie polemikę z wyrokiem, dotyczącą kwestii niedopuszczalnych w postępowaniu kasacyjnym. W II CSK 169/19 zarzuty procesowe powódki w dużej mierze stanowiły próbę kwestionowania ustaleń faktycznych, co jest niedopuszczalne. Również w „Twierdzenie, że sformułowana w zaskarżonym orzeczeniu treść przeprosin jest zbyt ogólna, jest jedynie polemiką skarżącej" → I CSK 1015/14.
5. Konstruowanie nowych dóbr osobistych na etapie kasacyjnej
W II CSK 416/14 powód dopiero w skardze kasacyjnej konstruował nowe dobro osobiste — „prawo do poważanego traktowania jako podmiotu prawa". SN odmówił przyjęcia skargi, stwierdzając: „Konstruowanie na etapie skargi kasacyjnej nowego przedmiotu ochrony nie jest dopuszczalne" → II CSK 416/14. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo z innych powodów, więc rozstrzyganie, czy takie dobro istnieje, w ogóle nie miało znaczenia dla sprawy.
6. Stres z postępowania sądowego nie jest naruszeniem dóbr osobistych
W I CSK 2512/24 powód domagał się zadośćuczynienia za traumę i stres wynikające z błędów orzeczniczych sądów. SN powołał utrwalone stanowisko judykatury: sama konieczność uczestnictwa w postępowaniu i dochodzenie swoich racji, nawet jeśli wiąże się ze stresem, nie stanowi naruszenia dóbr osobistych w rozumieniu art. 23 k.c.. Fakt, że kwestionowane orzeczenia okazały się nietrafne, nie zmienia tej oceny.
Źródła: II CSK 61/13, I CSK 1015/14, II CSK 416/14, II CSK 313/15, I CSK 365/15, III CSK 192/17, II CSK 219/16, II CSK 169/19, I CSK 124/22, I CSK 2512/24; art. 23 k.c., art. 24 k.c., art. 448 k.c., art. 398^9 § 1 k.p.c., art. 398^4 § 2 k.p.c., art. 398^3 § 3 k.p.c..