# Podstawa prawna roszczenia o przewlekłość — ustawa o skardze na naruszenie prawa do rozpoznania *Data publikacji: 2026-05-31 · obszar prawa: cywilne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/przewleklosc-postepowania-podstawa-prawna* ## Krótka odpowiedź (TL;DR) Podstawą prawną roszczenia o przewlekłość postępowania jest ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Kluczowy jest art. 2 ust. 1 — strona może wnieść skargę, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. Przy uwzględnieniu skargi sąd przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości 2000–20 000 zł (art. 12 ust. 4). Skarga jest dopuszczalna wyłącznie w toku postępowania — po jego prawomocnym zakończeniu nie przysługuje. --- ## 1. Czym jest skarga na przewlekłość i z jakiego przepisu wynika? Skarga na przewlekłość to szczególny środek prawny uregulowany w ustawie z 17 czerwca 2004 r. Jej cel jest dwojaki: dyscyplinowanie sądu do terminowego działania oraz rekompensata krzywdy strony. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawa reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu. Przepisy ustawy stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji o ochronie praw człowieka (art. 1 ust. 3). NSA w wyroku „ocena zarzutu przekroczenia przez sąd rozsądnego terminu do rozpatrzenia sprawy nie może nie uwzględniać przeciętnego czasu oczekiwania na rozpatrzenie sprawy w prawidłowo funkcjonującym sądzie" ([GPP 1/04](https://lexedit.ai/orzeczenia/gpp-1-04/naruszenie-prawa-do-rozpoznania-sprawy-bez-zwloki-ocena-przewleklosci-1536511)) potwierdził, że ocena przewlekłości musi uwzględniać standardy z art. 6 ust. 1 EKPC. SN w postanowieniu „organizacja i braki kadrowe nie mogą być argumentem istotnym przy ocenie naruszenia fundamentalnych praw określonych w Konstytucji RP" ([I NSP 88/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-88-19/przewleklosc-postepowania-emerytura-pomostowa-zadoscuczynienie-371944)) podkreślił, że trudności organizacyjne nie usprawiedliwiają zwłoki. ## 2. Kiedy postępowanie jest „przewlekłe" — kryteria oceny art. 2 ust. 2 wymienia kryteria oceny przewlekłości: terminowość i prawidłowość czynności sądu, łączny czas postępowania, charakter sprawy, stopień zawiłości, znaczenie dla strony oraz zachowanie stron. SN w postanowieniu „o przewlekłości postępowania można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy" ([I NSP 182/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-182-20/oddalenie-skargi-na-przewleklosc-postepowania-sadowego-3100210)) ustalił pragmatyczny standard: bezczynność ≥12 miesięcy z reguły świadczy o przewlekłości. Wyjątkowo krótsze okresy mogą wystarczyć, co potwierdził SN m.in. w [III SPP 45/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-spp-45-16/przewleklosc-postepowania-sad-najwyzszy-odszkodowanie-501140), stwierdzając przewlekłość przy 6-miesięcznej bezczynności sądu po ustaniu przyczyny zawieszenia. Z kolei w [I NSP 1/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-1-18/oddalenie-skargi-na-przewleklosc-postepowania-apelacyjnego-429852) SN oddalił skargę, gdy strona nie wniosła o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu — brak takiego wniosku osłabia zarzut przewlekłości przy opóźnieniach zgodnych z kolejką. ## 3. Kto jest uprawniony do wniesienia skargi i kiedy jest dopuszczalna? art. 3 określa krąg uprawnionych: w postępowaniu cywilnym — strona, interwenient uboczny i uczestnik; w karnym — strona oraz pokrzywdzony; w sądowoadministracyjnym — skarżący i uczestnik na prawach strony. Kluczowy warunek dopuszczalności zawiera art. 5 ust. 1 — skarga musi być wniesiona w postępowaniu służącym rozpoznaniu sprawy. SN w „skarga na przewlekłość postępowania wniesiona już po jego prawomocnym zakończeniu nie może odnieść skutku i nie jest dopuszczalna" ([I NSP 402/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-402-24/skarga-na-przewlekosc-po-zakonczeniu-postepowania-3099709)) jednoznacznie potwierdził, że skarga po prawomocnym zakończeniu jest niedopuszczalna. Podobnie NSA w [III OPP 5/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-opp-5-23/odrzucenie-skargi-na-przewleklosc-po-zakonczeniu-postepowania-1241599) odrzucił skargę wniesioną dekadę po zakończeniu postępowania. Ponadto III SPP 206/14 („Nie jest taką „sprawą" postępowanie incydentalne, jak w niniejszej sprawie o wyłączenie sędziów”) — skarga nie służy badaniu merytorycznej prawidłowości orzeczeń, lecz wyłącznie przyczyn zwłoki. ## 4. Co może orzec sąd — zadośćuczynienie, zalecenia, odszkodowanie Przy uwzględnieniu skargi sąd stwierdza przewlekłość (art. 12 ust. 2), zaleca podjęcie czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3) oraz przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną 2000–20 000 zł (art. 12 ust. 4). Suma ma charakter sankcyjno-kompensacyjny — stanowi sankcję dla państwa i rekompensatę dla skarżącego, co potwierdził SN w „organizacja i braki kadrowe nie mogą być argumentem istotnym przy ocenie naruszenia fundamentalnych praw określonych w Konstytucji RP" ([I NSP 88/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-88-19/przewleklosc-postepowania-emerytura-pomostowa-zadoscuczynienie-371944)). W [I NSP 59/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-59-24/przewleklosc-postepowania-sad-najwyzszy-zadoscuczynienie-1735238) SN przyznał po 2000 zł na skarżącego za 14-miesięczną bezczynność SA w Poznaniu i zalecił wyznaczenie rozprawy w ciągu 3 miesięcy. W [I NSP 447/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-447-24/przewleklosc-postepowania-sad-najwyzszy-zadoscuczynienie-3049282) przyznano 5000 zł za przewlekłość trwającą od 2017 r. Ponadto art. 15 ust. 1 pozwala dochodzić naprawienia szkody w odrębnym postępowaniu — przyznanie sumy z art. 12 ust. 4 pomniejsza odszkodowanie o już zasądzone kwoty (art. 15 ust. 3). ## 5. Siła wyższa i obiektywne przeszkody — COVID-19 a przewlekłość Okoliczności obiektywne, takie jak pandemia COVID-19, mogą wpływać na ocenę przewlekłości. SN w [I NSP 182/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-182-20/oddalenie-skargi-na-przewleklosc-postepowania-sadowego-3100210) oddalił skargę, uwzględniając zawieszenie biegu terminów procesowych na podstawie art. 15zzs ustawa COVID oraz reorganizację pracy sądów. Sąd wskazał, że okres zawieszenia terminów podlega wyłączeniu z obliczenia bezczynności. Jednocześnie SN zastrzegł, że „przewlekłość postępowania nie może być jednak usprawiedliwiona samymi niedostatkami organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości" ([I NSP 182/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-182-20/oddalenie-skargi-na-przewleklosc-postepowania-sadowego-3100210)) — obiektywne trudności mogą łagodzić ocenę, ale nie wyłączają odpowiedzialności państwa za naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu ([art. 45 ust. 1 konstytucja](https://lexedit.ai/przepisy/konstytucja-rzeczypospolitej-polskiej/art-45)). ## 6. Postępowanie przed NSA — specyfika sądowoadministracyjna W postępowaniu sądowoadministracyjnym skargę na przewlekłość rozpoznaje NSA lub WSA na podstawie [art. 149 p.p.s.a.](https://lexedit.ai/przepisy/prawo-o-postepowaniu-przed-sadami-administracyjnymi/art-149) w zw. z ustawą o skardze. NSA w „nie można bronić się przed zarzutem przewlekłości postępowania sądowego wskazując na trudne warunki wymiaru sprawiedliwości" ([GPP 1/04](https://lexedit.ai/orzeczenia/gpp-1-04/naruszenie-prawa-do-rozpoznania-sprawy-bez-zwloki-ocena-przewleklosci-1536511)) potwierdził, że argumenty kadrowo-organizacyjne nie stanowią skutecznej obrony. W [II OSK 2474/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-osk-2474-22/oddalenie-skargi-kasacyjnej-przewleklosc-postepowania-cudzoziemcy-2048223) NSA podtrzymał przyznanie 2200 zł za przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę w sprawie o pobyt stały, podkreślając kompensacyjny charakter sumy pieniężnej. --- **Źródła:** - Ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. 2023 poz. 1725 t.j.) - Konstytucja RP, art. 45 ust. 1 - Konwencja o ochronie praw człowieka, art. 6 ust. 1 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 149 - Orzeczenia: I NSP 88/19, I NSP 182/20, I NSP 402/24, I NSP 59/24, I NSP 447/24, I NSP 1/18, III SPP 206/14, III SPP 45/16, GPP 1/04, III OPP 5/23, II OSK 2474/22 ## Źródła (orzeczenia) - [GPP 1/04](https://lexedit.ai/orzeczenia/gpp-1-04/naruszenie-prawa-do-rozpoznania-sprawy-bez-zwloki-ocena-przewleklosci-1536511) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2004-11-26 > „ocena zarzutu przekroczenia przez sąd rozsądnego terminu do rozpatrzenia sprawy nie może nie uwzględniać przeciętnego czasu oczekiwania na rozpatrzenie sprawy w prawidłowo funkcjonującym sądzie" - [I NSP 88/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-88-19/przewleklosc-postepowania-emerytura-pomostowa-zadoscuczynienie-371944) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-09-11 > „organizacja i braki kadrowe nie mogą być argumentem istotnym przy ocenie naruszenia fundamentalnych praw określonych w Konstytucji" - [I NSP 182/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-182-20/oddalenie-skargi-na-przewleklosc-postepowania-sadowego-3100210) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-03-24 > „o przewlekłości postępowania można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy" - [III SPP 45/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-spp-45-16/przewleklosc-postepowania-sad-najwyzszy-odszkodowanie-501140) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2016-03-02 - [I NSP 1/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-1-18/oddalenie-skargi-na-przewleklosc-postepowania-apelacyjnego-429852) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2018-12-12 - [I NSP 402/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-402-24/skarga-na-przewlekosc-po-zakonczeniu-postepowania-3099709) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-11-26 > „skarga na przewlekłość postępowania w sprawie II AKa 217/23, jako wniesiona po uprawomocnieniu się wyroku sądu drugiej instancji," - [III OPP 5/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-opp-5-23/odrzucenie-skargi-na-przewleklosc-po-zakonczeniu-postepowania-1241599) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2023-04-18 - [I NSP 59/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-59-24/przewleklosc-postepowania-sad-najwyzszy-zadoscuczynienie-1735238) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-04-17 - [I NSP 447/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-nsp-447-24/przewleklosc-postepowania-sad-najwyzszy-zadoscuczynienie-3049282) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-01-08 - [II OSK 2474/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-osk-2474-22/oddalenie-skargi-kasacyjnej-przewleklosc-postepowania-cudzoziemcy-2048223) — Naczelny Sąd Administracyjny — wyrok z 2023-10-24 ## Przepisy - [art. 45 ust. 1 konstytucja](https://lexedit.ai/przepisy/konstytucja-rzeczypospolitej-polskiej/art-45) — Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - [art. 149 p.p.s.a.](https://lexedit.ai/przepisy/prawo-o-postepowaniu-przed-sadami-administracyjnymi/art-149) — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt