Krótka odpowiedź (TL;DR)
Sąd Najwyższy konsekwentnie odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawach o rentę, gdy skarżący nie wykazuje żadnej z przesłanek z art. 398^9 k.p.c. – istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni, nieważności postępowania ani oczywistej zasadności. SN podkreśla, że nie jest trzecią instancją i służy kontroli prawa, nie zaś weryfikacji ustaleń faktycznych. Najczęstszą przyczyną odmowy jest próba zakwestionowania oceny dowodów i wysokości renty, co wchodzi w kompetencje sądów meriti, nie kasacyjnych.
1. Skarga kasacyjna jako środek nadzwyczajny – nie trzecia instancja
SN systematycznie przypomina, że skarga kasacyjna służy ochronie interesu publicznego, a nie korygowaniu każdego niesatysfakcjonującego orzeczenia. Jak stwierdził SN w postanowieniu „Celem skargi kasacyjnej jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową" → II CSK 334/17. Podobnie w „Skarga kasacyjna ukształtowana została jako środek zaskarżenia o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni" → V CSK 55/16. W sprawach rentowych ten standard jest stosowany rygorystycznie – sama niezgoda na wysokość zasądzonej renty nie otwiera drogi do kasacji.
2. Oczywista zasadność – wymóg kwalifikowanego naruszenia prawa
Najczęściej powoływaną przesłanką przyjęcia skargi jest jej „oczywista zasadność" (art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c.). SN wymaga jednak wykazania naruszenia prawa widocznego prima facie. W „Chodzi tu o wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej" → IV CSK 125/19. W „zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza prawo, gdy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami albo zostało wydane w wyniku błędnej wykładni widocznej bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej" → I CSK 521/14. W sprawach o rentę SN regularnie odmawia przyjęcia, bo polemika co do wysokości świadczenia nie spełnia tego rygorystycznego progu.
3. Zakaz kwestionowania ustaleń faktycznych – SN jest sądem prawa
Kluczową barierą w sprawach rentowych jest zasada, że SN jest związany ustaleniami faktycznymi sądu II instancji. W „Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia" → II UK 300/14. W „Sąd Najwyższy jako 'sąd prawa', rozpoznając nadzwyczajny środek odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej, jest związany ustalonym stanem faktycznym sprawy" → III UK 1/15. Próba podważenia opinii biegłych co do niezdolności do pracy czy wysokości renty jest więc z góry skazana na porażkę w postępowaniu kasacyjnym.
4. Istotne zagadnienie prawne – wymóg abstrakcji i nowości
Skarżący często powołują się na istotne zagadnienie prawne (art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c.), lecz SN wymaga, by było ono sformułowane w sposób ogólny i abstrakcyjny. W „Istotne zagadnienie prawne należy postawić w sposób ogólny i abstrakcyjny, aby mogło być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego" → II CSK 334/17. Gdy orzecznictwo jest już ujednolicone, przesłanka nie zachodzi. W „po wydaniu uchwały składu siedmiu sędziów III UZP 3/06 nieprawdziwe jest twierdzenie, że pojęcie wspólności małżeńskiej budzi wątpliwości i rozbieżności w orzecznictwie" → III UK 141/15. Podobnie w V CSK 55/16 SN uznał, że kwestie przedawnienia roszczeń o rentę były już wielokrotnie rozstrzygane i nie stanowią nowego zagadnienia.
5. Ustalanie wysokości renty i zadośćuczynienia – brak oczywistej wadliwości
W sprawach deliktowych o rentę i zadośćuczynienie SN podkreśla elastyczność regulacji i indywidualny charakter świadczeń. W „z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika oczywiście indywidualny charakter renty, tzn. ustalenie jej wysokości w odniesieniu do potencjalnych możliwości zarobkowych konkretnego poszkodowanego" → II CSK 274/15. W tej samej sprawie SN dodał, że „z orzecznictwa Sądu Najwyższego jasno już wynika zdecydowana dominacja funkcji kompensacyjnej zadośćuczynienia i irrelewancja warunków życia poszkodowanego" → II CSK 274/15. W IV CSK 689/16 SN odmówił przyjęcia skargi, uznając, że przyznana renta 1200 zł i zadośćuczynienie 150 000 zł były uzasadnione stanem faktycznym, a powódka nie wykazała oczywistej wadliwości orzeczenia.
6. Odmowa przyjęcia skargi organu rentowego (ZUS)
ZUS jako skarżący również napotyka barierę przedsądu. W I UK 270/15 SN odmówił przyjęcia skargi organu rentowego, wskazując, że „polemiczna skarga kasacyjna zawiera rozmaite kontrowersje faktyczne i prawne, które nie zostały objęte adekwatnymi wnioskami o przyjęcie jej do merytorycznego rozpoznania" → I UK 270/15. W III USK 223/22 SN podkreślił, że organ rentowy nie wykazał przesłanek kwalifikowanych, a jego zarzuty dotyczyły głównie polemiki z ustaleniami faktycznymi. W I UK 78/19 SN odmówił przyjęcia skargi ubezpieczonej o odsetki od renty, stwierdzając, że niejednoznaczność oceny stanu zdrowia wyklucza uznanie skargi za oczywiście uzasadnioną.