# Kiedy sąd drugiej instancji może przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 k.p.c.)? *Data publikacji: 2026-05-31 · zweryfikowano: 2026-06-01 · obszar prawa: cywilne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/cluster-uchylenie-postanowienia-o-przekazaniu-sprawy-do-ponownego-rozpoznania* ## Krótka odpowiedź (TL;DR) Sąd Najwyższy konsekwentnie ogranicza dopuszczalność orzeczeń kasatoryjnych sądów drugiej instancji. Zgodnie z [art. 386 § 4 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-386) uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest możliwe wyłącznie w razie stwierdzenia nieważności postępowania, nierozpoznania istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Na orzeczenie kasatoryjne przysługuje zażalenie do SN na podstawie art. 394¹ § 1¹ k.p.c., a nie skarga kasacyjna. SN wielokrotnie uchylał postanowienia kasatoryjne, gdy sąd odwoławczy zamiast uzupełnić postępowanie dowodowe i orzec reformatoryjnie — niepotrzebnie przekazywał sprawę do ponownego rozpoznania. --- ## 1. Kiedy sąd drugiej instancji może wydać orzeczenie kasatoryjne? Sąd drugiej instancji powinien orzekać reformatoryjnie — to reguła. Orzeczenie kasatoryjne stanowi wyjątek dopuszczalny tylko w ściśle określonych przesłankach z [art. 386 § 4 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-386). Jak podkreślił SN: „Prowadzenie przez sąd drugiej instancji uzupełniającego postępowania dowodowego i orzekanie reformatoryjne powinno zatem stanowić regułę, albowiem przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania znacznie przedłuża czas trwania postępowania" ([IV CZ 11/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-cz-11-21/uchylenie-postanowienia-o-przekazaniu-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-500654)). W tym samym duchu SN orzekł w „podstawowym sposobem rozstrzygnięcia powinno być orzeczenie reformatoryjne" ([I CZ 96/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-cz-96-16/uchylenie-postanowienia-sad-najwyzszy-bledna-kwalifikacja-kasatoryjna-468384)). Alternatywa rozłączna przesłanek z § 4 — nierozpoznanie istoty sprawy lub konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości — wskazuje na ich samodzielny charakter i wyraźne przeciwstawienie. ## 2. Czym jest „nierozpoznanie istoty sprawy"? Pojęcie to jest interpretowane jednolicie w judykaturze. „do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony" ([IV CZ 173/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-cz-173-12/uchylenie-wyroku-przekazanie-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-513061)). Podobnie „o nierozpoznaniu istoty sprawy można mówić wówczas, gdy sąd nie odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania, albo merytorycznych zarzutów strony" ([V CZ 13/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-cz-13-18/uchylenie-postanowienia-o-przekazaniu-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-578067)). Nie jest tożsame z niedokładnościami postępowania — „pojęcie nierozpoznania istoty sprawy jest rozumiane jednolicie" ([I CZ 7/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-cz-7-14/nierozpoznanie-istoty-sprawy-podzial-majatku-491651)) i nie obejmuje sytuacji, gdy sąd rozważył zarzuty, choć ocenił je odmiennie niż strona. Potwierdza to [V CZ 34/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-cz-34-14/nierozpoznanie-istoty-sprawy-sluzebnosc-przesylu-517464), gdzie SN oddalił zażalenie, uznając, że błędne przyjęcie materialnoprawnej przeszkody do uwzględnienia wniosku kwalifikuje się jako nierozpoznanie istoty sprawy. ## 3. Kiedy konieczność uzupełnienia dowodów nie uzasadnia orzeczenia kasatoryjnego? Kluczowa zasada: nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego nie stanowi podstawy orzeczenia kasatoryjnego. „Nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowego dowodowego nie może stanowić podstawy wydania przez ten sąd orzeczenia kasatoryjnego" ([IV CZ 11/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-cz-11-21/uchylenie-postanowienia-o-przekazaniu-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-500654)). Sąd drugiej instancji obowiązany jest na podstawie [art. 382 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-382) uzupełnić postępowanie dowodowe w niezbędnym zakresie. „nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowego dowodowego nie może stanowić podstawy do wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego" ([V CZ 13/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-cz-13-18/uchylenie-postanowienia-o-przekazaniu-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-578067)). [II UZ 61/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uz-61-16/uchylenie-wyroku-sad-apelacyjny-nierozpoznanie-istoty-sprawy-548698) potwierdza, że braki dowodowe mogły być uzupełnione w postępowaniu apelacyjnym, a nie wymagały uchylenia wyroku. Podstawą kasatoryjną jest wyłącznie konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego **w całości**, a nie w określonej kwestii. ## 4. Jaki środek zaskarżenia przysługuje od orzeczenia kasatoryjnego? Od postanowienia sądu drugiej instancji uchylającego orzeczenie i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania przysługuje **zażalenie do SN** na podstawie art. 394¹ § 1¹ k.p.c., a nie skarga kasacyjna. „użycie w ustawie procesowej sformułowania postanowienie co do istoty sprawy wyłącza dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia sądu drugiej instancji uchylającego zaskarżone postanowienie" ([V CZ 29/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-cz-29-17/odrzucenie-skargi-kasacyjnej-postanowienie-kasatoryjne-403470)). Wniesienie skargi kasacyjnej zamiast zażalenia skutkuje jej odrzuceniem jako niedopuszczalnej. ## 5. Jaki jest zakres kognicji SN w postępowaniu zażaleniowym? Kognicja SN jest ograniczona do oceny formalnych podstaw uchylenia — bez wkraczania w merytoryczne rozstrzygnięcie. „kognicja Sądu Najwyższego jako sądu zażaleniowego jest zredukowana wyłącznie do dokonania oceny, czy istniała formalna, procesowa podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku" ([I CZ 168/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-cz-168-12/oddalenie-zazalenia-droga-konieczna-sn-1985490)). „kognicja Sądu Najwyższego ogranicza się do skontrolowania, czy istotnie doszło do nierozpoznania istoty sprawy lub czy w realiach rozpoznawanej sprawy faktycznie istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości" ([II CZ 89/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cz-89-17/zniesienie-wspolwlasnosci-ograniczenie-kontroli-sadu-najwyzszego-2122851)). Dopuszczenie dalszej kontroli oznaczałoby, że zażalenie stanowiłoby substytut skargi kasacyjnej. ## 6. Czy orzeczenie kasatoryjne może naruszać zakaz reformationis in peius? Tak — SN wyraźnie stwierdził, że prawidłowo wydane orzeczenie kasatoryjne nie może naruszać zakazu reformationis in peius. „prawidłowo wydane orzeczenie kasatoryjne nie może naruszać zakazu reformationis in peius" ([IV CZ 173/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-cz-173-12/uchylenie-wyroku-przekazanie-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-513061)). Dzieje się tak, gdy sąd drugiej instancji uchyla wyrok, wskazując sądowi pierwszej instancji, jak ma orzec, a rozstrzygnięcie to jest mniej korzystne dla apelującego niż orzeczenie sądu pierwszej instancji. ## Źródła (orzeczenia) - [IV CZ 11/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-cz-11-21/uchylenie-postanowienia-o-przekazaniu-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-500654) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-04-27 > „Prowadzenie przez sąd drugiej instancji uzupełniającego postępowania dowodowego i orzekanie reformatoryjne powinno zatem stanowić regułę, albowiem przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania znacznie przedłuża czas trwania postępowania" - [I CZ 96/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-cz-96-16/uchylenie-postanowienia-sad-najwyzszy-bledna-kwalifikacja-kasatoryjna-468384) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2016-12-08 > „podstawowym sposobem rozstrzygnięcia powinno być orzeczenie reformatoryjne" - [IV CZ 173/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-cz-173-12/uchylenie-wyroku-przekazanie-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-513061) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2013-02-08 > „Do nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji dojdzie w szczególności w razie oddalenia powództwa z uwagi na przyjęcie braku legitymacji procesowej po którejś ze stron albo przyjęcie, że dochodzone roszczenie wygasło l" - [V CZ 13/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-cz-13-18/uchylenie-postanowienia-o-przekazaniu-sprawy-do-ponownego-rozpoznania-578067) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2018-03-21 > „o nierozpoznaniu istoty sprawy można mówić wówczas, gdy sąd nie odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania, albo merytoryczhvch zarzutów strony" - [I CZ 7/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-cz-7-14/nierozpoznanie-istoty-sprawy-podzial-majatku-491651) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-03-13 > „cie „nierozpoznania istoty sprawy” jest rozumiane jednolicie." - [V CZ 34/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-cz-34-14/nierozpoznanie-istoty-sprawy-sluzebnosc-przesylu-517464) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-05-29 - [II UZ 61/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uz-61-16/uchylenie-wyroku-sad-apelacyjny-nierozpoznanie-istoty-sprawy-548698) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2016-12-14 - [V CZ 29/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-cz-29-17/odrzucenie-skargi-kasacyjnej-postanowienie-kasatoryjne-403470) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2017-04-07 > „użycie w ustawie procesowej sformułowania „postanowienie co do istoty sprawy” wyłącza dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia sądu drugiej instancji uchylającego zaskarżone postanowienie" - [I CZ 168/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-cz-168-12/oddalenie-zazalenia-droga-konieczna-sn-1985490) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2012-12-05 > „kognicja Sądu Najwyższego jako sądu zażaleniowego jest zredukowana wyłącznie do dokonania oceny, czy istniała formalna, procesowa podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku" - [II CZ 89/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cz-89-17/zniesienie-wspolwlasnosci-ograniczenie-kontroli-sadu-najwyzszego-2122851) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2018-01-12 > „kognicja Sądu Najwyższego ogranicza się do skontrolowania, czy istotnie doszło do nierozpoznania istoty sprawy lub czy w realiach rozpoznawanej sprawy faktycznie istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości" ## Przepisy - [art. 386 § 4 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-386) — Kodeks postępowania cywilnego - [art. 382 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-382) — Kodeks postępowania cywilnego --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt