Krótka odpowiedź (TL;DR)
Sąd Najwyższy konsekwentnie odmawia przyjęcia skarg kasacyjnych w sprawach o służebność przesyłu, uznając, że podnoszone zagadnienia prawne nie mają charakteru precedensowego i były już wielokrotnie wyjaśniane w judykaturze. SN podkreśla, że nie jest trzecią instancją korygującą błędy w każdej indywidualnej sprawie, a skarga kasacyjna służy ochronie interesu publicznego — jednolitości wykładni i rozwoju prawa. Przesłanki z art. 398^9 § 1 k.p.c. (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni, nieważność postępowania, oczywista zasadność) muszą być spełnione łącznie z wymogiem uzasadnienia z art. 398^4 § 2 k.p.c.
1. SN nie jest trzecią instancją — powtarzalność zarzutów
Fundamentalną zasadą, na którą SN powołuje się w każdej sprawie o służebność przesyłu, jest to, że skarga kasacyjna nie jest środkiem służącym korekcie błędów w indywidualnych rozstrzygnięciach. Jak stwierdził SN w postanowieniu „Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie" → V CSK 120/17. Identyczne sformułowanie powtarza się w postanowieniach „Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie" → V CSK 104/14, V CSK 58/14 oraz V CSK 636/14. SN wskazuje, że skarżący powielają te same zarzuty w formie identycznych „sześciu pytań prawnych", które były już wielokrotnie rozstrzygane — przykładowo w sprawach V CSK 465/13, V CSK 593/13 czy V CSK 10/14.
2. Istotne zagadnienie prawne — wymóg nowości i precedensowości
Zgodnie z art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c., istotne zagadnienie prawne musi mieć charakter nowy, rzeczywisty i stwarzać realne trudności interpretacyjne. W postanowieniu „Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia" → IV CSK 211/21 SN wyjaśnił, że „przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen" → IV CSK 211/21. Podobnie w „przez istotne zagadnienie prawne rozumie się problem o charakterze prawnym powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający charakter nowy i rzeczywisty" → II CSK 50/16. Skarżący w sprawach o służebność przesyłu z reguły nie wykazują nowości podnoszonych kwestii — zasiedzenie przed 3 sierpnia 2008 r., wynagrodzenie za służebność czy treść służebności to zagadnienia ugruntowane w orzecznictwie od ponad dekady.
3. Brak rozbieżności w wykładni — wynagrodzenie za służebność przesyłu
Najczęstszym zarzutem skarżących jest potrzeba wykładni pojęcia „odpowiedniego wynagrodzenia" z art. 305^2 § 1 k.c. SN konsekwentnie odpowiada, że orzecznictwo w tej materii jest w zasadzie jednolite. W postanowieniu „aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego w zasadzie jednolicie wskazuje na kryteria, jakim powinno odpowiadać odpowiednie wynagrodzenie w rozumieniu art. 305(2) § 1 k.c." → IV CSK 659/13. W „Nie można jednak uznać, że pojęcie odpowiedniego wynagrodzenia budzi wątpliwości w praktyce orzeczniczej Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych" → II CSK 769/17. Różnice w rozstrzygnięciach wynikają z odmiennych stanów faktycznych, nie z rozbieżnej wykładni — jak wyjaśnił „brak ustawowych kryteriów określenia jego rozmiaru oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, formułowanych na podstawie określonego stanu faktycznego" → II CSK 50/16.
4. Kwestionowanie ustaleń faktycznych jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym
Wielu skarżących próbuje zakwestionować opinię biegłego lub wysokość wynagrodzenia, co SN stanowczo odrzuca. W „skarżąca w tym zakresie kwestionuje ustalenia faktyczne i ocenę dowodów, co w ogóle nie mieści się wśród dopuszczalnych zarzutów kasacyjnych" → II CSK 592/15. Podobnie w „w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne kwestionowania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i oceny dowodów" → II CSK 769/17. SN w „ustalenie „odpowiedniego" wynagrodzenia na podstawie dopuszczonej przez sąd opinii biegłego jest kwestia oceny tego dowodu oraz ustaleń faktycznych, a więc zagadnień nie podlegających ocenie Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym" → IV CSK 513/16. Zatem sama niezgoda z opinią biegłego co do wartości nieruchomości nie uzasadnia przyjęcia skargi.
5. Oczywista zasadność skargi — wysoki próg
Przesłanka z art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania widocznego na pierwszy rzut oka naruszenia prawa. W „Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębną konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi kasacyjnej i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń" → V CSK 250/16. SN podkreśla, że skarżący musi samodzielnie i precyzyjnie uzasadnić każdą z przesłanek — nie wystarczy ogólnikowe powołanie się na „oczywistą zasadność". W II CSK 592/15 SN dodał, że nietrafne jest twierdzenie, jakoby w prawie polskim obowiązywała zasada tłumaczenia wątpliwości dowodowych na rzecz własności — w sporach o własność obowiązują typowe reguły dowodowe.
6. Zasiedzenie służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. — ugruntowana linia
Kwestia dopuszczalności zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed wejściem w życie przepisów z 2008 r. jest od lat ugruntowana w orzecznictwie. W „Pogląd prawny o możliwości nabycia przed wprowadzeniem do polskiego systemu prawnego służebności przesyłu, tj. przed 3 sierpnia 2008 r. - przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu jest ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i funkcjonuje już od ponad 10 lat" → IV CSK 211/21. SN powołał się m.in. na uchwałę III CZP 18/13 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego P 7/17. W II CSK 592/15 dodatkowo wskazano, że problem początku biegu terminu zasiedzenia został wyjaśniony w postanowieniu V CSK 287/12, a skarżąca nie wykazała dalszych rozbieżności.
Źródła
Orzeczenia: V CSK 120/17, V CSK 104/14, V CSK 58/14, V CSK 636/14, IV CSK 211/21, II CSK 50/16, II CSK 769/17, II CSK 592/15, IV CSK 659/13, IV CSK 513/16, V CSK 250/16
Przepisy: art. 398^9 § 1 i § 2 k.p.c., art. 398^4 § 2 k.p.c., art. 305^2 § 1 k.c., art. 305^1 k.c.