Krótka odpowiedź (TL;DR)
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdy skarżący nie wykazał żadnej z przesłanek z art. 398(9) § 1 k.p.c.: istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważności postępowania przed sądem II instancji albo oczywistej zasadności skargi. Instytucja ta — tzw. przedsąd — jest zgodna z Konstytucją i służy ochronie interesu publicznego, a nie indywidualnego interesu strony.
Jakie przesłanki muszą zaistnieć, aby SN przyjął skargę kasacyjną?
Katalog przesłanek jest zamknięty i wynika wprost z art. 398(9) § 1 k.p.c.. SN wielokrotnie podkreślał, że cel wymogu z art. 398(4) § 2 k.p.c. „może zostać osiągnięty jedynie przez powołanie i właściwe uzasadnienie istnienia wymienionych przesłanek" — „Cel wymagania przewidzianego w art. 398⁴ § 2 k.p.c. może zostać osiągnięty jedynie przez powołanie i właściwe uzasadnienie istnienia wymienionych przesłanek" → IV CSK 337/13. Samo posłużenie się sformułowaniem z ustawy nie wystarczy: „Samo posłużenie się w skardze sformułowaniem „przepisy prawne budzące poważne wątpliwości" bądź „przepisy prawne wywołujące rozbieżności w orzecznictwie sądów" nie było wystarczające dla wykazania określonej w nim przesłanki" → IV CSK 337/13.
Czym jest „istotne zagadnienie prawne"?
Według ugruntowanej linii orzeczniczej istotne zagadnienie prawne to problem jurydyczny o znaczeniu dla rozwoju prawa lub o charakterze precedensowym, sformułowany ogólnie — a nie jako sposób rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. „Istotnym zagadnieniem prawnym jest taki problem jurydyczny, który ma znaczenie dla rozwoju prawa lub stanowi precedens dla rozstrzygnięcia podobnych spraw" → I CSK 709/16. Skarżący musi zaprezentować różne możliwe rozwiązania i argumenty na rzecz każdego z nich. W IV CSK 87/16 SN dodał, że „skuteczne powołanie się na przyczynę przewidzianą w tym przepisie wymaga precyzyjnego sformułowania określonego, dotychczas nierozwiązanego problemu o charakterze abstrakcyjnym". Kwestie zbyt mocno osadzone w okolicznościach faktycznych nie stanowią zagadnienia prawnego — „Wskazane przez skarżącą kwestie są zbyt mocno osadzone w okolicznościach faktycznych sprawy, a odniesienie się do nich stanowiłoby w istocie rozstrzygnięcie o zasadności jednej z podstaw kasacyjnych" → IV CSK 337/13.
Co oznacza „oczywista zasadność" skargi kasacyjnej?
Oczywista zasadność to zasadność ewidentna, niewątpliwa, widoczna bez głębszej analizy jurydycznej. „„oczywistość" skargi to jej zasadność ewidentna, niewątpliwa, możliwa do stwierdzenia bez głębszej analizy" → II CSK 405/17. SN podkreśla, że skarżący musi przedstawić wywód prawny wykazujący kardynalne naruszenie prawa — „Zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie oczywiście narusza prawo, gdy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami" → I CSK 709/16. Samo użycie określenia „rażące naruszenie" nie zastąpi wymaganej argumentacji — „Samo posłużenie się przez uczestniczkę określeniem „rażące" naruszenie przepisów prawa nie może zastąpić wymaganej jurydycznej argumentacji" → IV CSK 87/16. W III CSK 145/15 SN wyraźnie stwierdził, że twierdzenie o oczywistej zasadności musi być poparte wywodem prawnym widocznym na „pierwszy rzut oka", bez konieczności prowadzenia bardziej szczegółowej analizy.
Czy można jednocześnie powoływać się na istotne zagadnienie prawne i oczywistą zasadność?
Nie — SN traktuje takie łączenie jako błąd logiczny. „Nie można z przesłanką określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. równocześnie podnosić, iż w ramach naruszenia tych samych przepisów w sprawie pojawiło się istotne zagadnienie prawne. Jest to błąd logiczny" → I CSK 709/16. Podobnie w III CSK 89/18 SN wskazał na „sprzeczność argumentacyjną" — z jednej strony skarżący twierdzi, że skarga jest oczywiście uzasadniona (zasadność prima facie), z drugiej podnosi istotne zagadnienie prawne wymagające głębszej analizy.
Nieważność postępowania — której instancji dotyczy przesłanka?
Kluczowe rozróżnienie: przesłanka z art. 398(9) § 1 pkt 3 k.p.c. dotyczy wyłącznie nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji. „Nie jest przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ewentualna nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji, a jedynie przed sądem drugiej instancji" → V CSK 155/13. Potwierdził to III UK 157/14: „wskazana w nim nieważność postępowania może dotyczyć wyłącznie postępowania przed sądem drugiej instancji". Nieważność przed sądem I instancji może być co najwyżej badana w ramach podstawy kasacyjnej z art. 398(3) § 1 pkt 2 k.p.c., ale sama w sobie nie uzasadnia przyjęcia skargi do rozpoznania.
Skarga kasacyjna a podważanie ustaleń faktycznych
SN konsekwentnie odmawia przyjęcia skargi, gdy w istocie zmierza ona do ponownego badania ustaleń faktycznych. „W istocie skarga zmierza więc do podważenia ustaleń dokonanych przez Sądy meriti, a przyczyny kasacyjne, niemające odniesienia w ustaleniach sprawy, są tylko pretekstem do osiągnięcia tego celu" → III CSK 89/18. Podobnie w III CSK 312/14 SN przypomniał, że kwalifikowanie stanu faktycznego (np. pojęcia rażącej niewdzięczności) należy do sądu meriti i nie podlega kontroli kasacyjnej.
Źródła
- I CSK 709/16 (SN, 17.05.2017)
- II CSK 405/17 (SN, 13.12.2017)
- IV CSK 337/13 (SN, 19.11.2013)
- IV CSK 87/16 (SN, 30.08.2016)
- III CSK 89/18 (SN, 12.07.2018)
- III CSK 145/15 (SN, 26.08.2015)
- III CSK 312/14 (SN, 16.01.2015)
- V CSK 155/13 (SN, 19.12.2013)
- III UK 157/14 (SN, 05.02.2015)
- I CSK 651/14 (SN, 25.09.2014)
- art. 398(9) § 1 k.p.c., art. 398(9) § 2 k.p.c., art. 398(4) § 2 k.p.c., art. 398(3) § 1 pkt 2 k.p.c.
Uwaga weryfikacyjna: Narzędzie verify_citations nie rozpoznało artykułów k.p.c. z numeracją nadrzędną (398⁹, 398⁴, 398³) ze względu na nietypowy format indeksów górnych w bazie ustaw. Artykuły te istnieją i są aktualne — potwierdzono to przez search_legislation w akcie DU/1964/296 (Kodeks postępowania cywilnego). Wszystkie cytaty sprawy przeszły weryfikację fuzzy-match (7/7 good).