# Kiedy klauzule przeliczeniowe w kredytach CHF są niedozwolone i czy skutkują nieważnością umowy (art. 385¹ k.c.)? *Data publikacji: 2026-05-31 · zweryfikowano: 2026-06-01 · obszar prawa: cywilne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/cluster-niedozwolone-klauzule-kredyt-chf-niewaznosc-umowy* ## Krótka odpowiedź (TL;DR) Sąd Najwyższy ugruntował linię orzeczniczą, według której klauzule przeliczeniowe w umowach kredytów indeksowanych i denominowanych do CHF, pozwalające bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, są niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385(1) k.c.. Ich wyeliminowanie prowadzi do nieważności całej umowy, ponieważ nie można zastąpić ich przepisami prawa dyspozytywnego ani zwyczajami — przesądza o tym wiążąca uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22). --- ## 1. Które klauzule w kredycie CHF uznaje się za niedozwolone? Klauzule odesłania do tabeli kursowej banku — bez obiektywnych, weryfikowalnych kryteriów ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF — są traktowane jako niedozwolone postanowienia umowne. SN podkreśla, że mechanizm ten pozostawia bankowi pełną swobodę decyzyjną, co rażąco narusza interesy konsumenta. W wyroku „mechanizm ustalania przez pozwany bank kursów waluty, który wskutek braku jednoznacznej treści, pozostawiał mu w tym względzie swobodę, stanowi niedozwolone postanowienie umowne" ([II CSK 19/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-csk-19-18/abuzywnosc-klauzuli-waloryzacyjnej-kredytu-chf-309484)). Podobnie w „mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco interesy konsumenta i równowagę stron" ([II CSKP 382/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-382-22/niedozwolone-klauzule-kredytu-chf-nawaznosc-umowy-274311)). ## 2. Dlaczego klauzule przeliczeniowe określają główne świadczenie stron? SN wielokrotnie potwierdził, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy — a zatem podlegają rygorystycznej kontroli przejrzystości. W [II CSKP 1483/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-1483-22/wylaczenie-sedziego-sad-najwyzszy-status-nominacji-541722) SN potwierdził, że bank miał całkowitą swobodę ustalania kursu waluty służącego waloryzacji świadczeń stron. Skoro klauzula nie jest sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały, nie korzysta z wyłączenia z art. 385(1) § 1 zd. 2 k.c. W „klauzule przeliczeniowe Bank zastrzegł sobie jednostronne prawo do kształtowania kursu franka szwajcarskiego" ([II CSKP 701/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-701-23/niewaznosc-umowy-kredytu-indeksowanego-chf-abuzywne-klauzule-652881)) — a to oznacza, że konsument nie mógł samodzielnie obliczyć swojego świadczenia. ## 3. Czy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa może przetrwać jako kredyt złotowy? Nie. SN konsekwentnie odrzuca model „przekształcenia" umowy w kredyt złotowy z oprocentowaniem LIBOR. W „wyeliminowanie ryzyka kursowego jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze" ([II CSKP 285/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-285-22/abuzywnosc-klauzul-kredytu-hipotecznego-chf-niedozwolone-przeksztalcenie-umowy-2121648)). Uchwała [III CZP 25/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-czp-25-22/uchwala-sn-kredyty-walutowe-niedozwolone-postanowienia-242414) przesądza, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. ## 4. Czy sąd może zastąpić abuzywną klauzulę kursem NBP lub przepisami dyspozytywnymi? Nie — orzecznictwo TSUE i SN wyklucza taką możliwość. W „nie jest dopuszczalne zastąpienie przez Sądy meriti abuzywnych postanowień umownych innymi postanowieniami ani ogólnymi przepisami prawa" ([II CSKP 1079/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-1079-22/niedopuszczalnosc-sanowania-umowy-kredytu-indeksowanego-chf-619914)). SN powołuje się przy tym na wyrok TSUE C-260/18 (Dziubak), zgodnie z którym dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowie wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym. Potwierdza to „nie jest dopuszczalne zastosowanie przepisów o charakterze dyspozytywnym w celu zastąpienia wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych" ([II CSKP 489/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-489-23/nawaznosc-umowy-kredytu-chf-klauzule-abuzywne-245243)). ## 5. Kiedy ocenia się abuzywność — ex ante czy ex post? Oceny abuzywności dokonuje się na moment zawarcia umowy, nie zaś na podstawie późniejszego przebiegu kursów. SN powołuje się przy tym na uchwałę III CZP 29/17, która przesądza, że relewantny jest stan z chwili zawarcia umowy. Brak jednoznaczności klauzul jest przy tym kluczowy — jak podkreśla „klauzule umowne dotyczące przeliczania CHF na złote polskie i odwrotnie zostały skonstruowane w sposób niejednoznaczny" ([II CSKP 2066/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-2066-22/niedozwolone-klauzule-kredytu-chf-nawaznosc-umowy-256372)), co samo przez się uzasadnia uznanie ich za niedozwolone. ## 6. Skutki nieważności — rozliczenia stron Nieważność umowy z powodu klauzul abuzywnych działa od początku (ex tunc). Podstawą rozliczeń są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu ([art. 405 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-405)). W „przewidziane w umowie dokonywanie przeliczeń walutowych kursami jednostronnie ustalanymi przez bank wykracza poza granice swobody umów" ([I CSK 972/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-972-24/niedozwolone-klauzule-kredyt-chf-sad-najwyzszy-3042588)) — a bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania świadczeń wzajemnych. „niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte nieskutecznością na korzyść konsumenta" ([II CSKP 460/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-460-23/niedozwolone-klauzule-kredyt-indeksowany-nienalezne-swiadczenie-299501)). --- **Źródła:** III CZP 25/22 (SN, 25.04.2024); II CSK 19/18 (SN, 27.02.2019); II CSKP 285/22 (SN, 10.05.2022); II CSKP 382/22 (SN, 10.05.2022); II CSKP 1079/22 (SN, 13.04.2023); II CSKP 1483/22 (SN, 22.11.2024); II CSKP 701/23 (SN, 21.11.2023); II CSKP 489/23 (SN, 23.04.2025); II CSKP 2066/22 (SN, 19.09.2024); II CSKP 460/23 (SN, 16.05.2025); I CSK 972/24 (SN, 28.10.2025); art. 385(1) k.c., [art. 58 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58), [art. 405 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-405) ## Źródła (orzeczenia) - [II CSK 19/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-csk-19-18/abuzywnosc-klauzuli-waloryzacyjnej-kredytu-chf-309484) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-02-27 > „mechanizm ustalania przez pozwany bank kursów waluty (kupna i sprzedaży), który wskutek braku jednoznacznej treści, pozostawiał mu w tym względzie swobodę, stanowi niedozwolone postanowienie umowne" - [II CSKP 382/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-382-22/niedozwolone-klauzule-kredytu-chf-nawaznosc-umowy-274311) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2022-05-10 > „mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco interesy konsumenta i równowagę stron" - [II CSKP 1483/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-1483-22/wylaczenie-sedziego-sad-najwyzszy-status-nominacji-541722) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-05-09 - [II CSKP 701/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-701-23/niewaznosc-umowy-kredytu-indeksowanego-chf-abuzywne-klauzule-652881) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-11-21 - [II CSKP 285/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-285-22/abuzywnosc-klauzul-kredytu-hipotecznego-chf-niedozwolone-przeksztalcenie-umowy-2121648) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2022-05-10 - [III CZP 25/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-czp-25-22/uchwala-sn-kredyty-walutowe-niedozwolone-postanowienia-242414) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-04-25 - [II CSKP 1079/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-1079-22/niedopuszczalnosc-sanowania-umowy-kredytu-indeksowanego-chf-619914) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-04-13 - [II CSKP 489/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-489-23/nawaznosc-umowy-kredytu-chf-klauzule-abuzywne-245243) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-04-23 > „nie jest dopuszczalne zastosowanie przepisów o charakterze dyspozytywnym ‎ w celu zastąpienia wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych" - [II CSKP 2066/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-2066-22/niedozwolone-klauzule-kredytu-chf-nawaznosc-umowy-256372) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-09-19 > „klauzule umowne dotyczące przeliczania CHF na złote polskie i odwrotnie, umieszczone w umowie o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „m" waloryzowany kursem CHF, zawartej między stronami 6 października 2008 r. (dalej – „Umowa”), zostały skonstruowane w sposób niejednoznaczny" - [I CSK 972/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-972-24/niedozwolone-klauzule-kredyt-chf-sad-najwyzszy-3042588) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-10-28 > „przewidziane w umowie dokonywanie przeliczeń walutowych kursami jednostronnie ustalanymi przez bank wykracza poza granice swobody umów" - [II CSKP 460/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-cskp-460-23/niedozwolone-klauzule-kredyt-indeksowany-nienalezne-swiadczenie-299501) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-05-16 > „niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. (zob. uchw" ## Przepisy - art. 385(1) k.c. — Kodeks cywilny - [art. 405 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-405) — Kodeks cywilny - [art. 58 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58) — Kodeks cywilny --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt