II CSKP 382/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej banku od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił powództwo o zapłatę kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF. Pozwani zarzucili nieważność umowy z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych i spreadu walutowego. Sąd Okręgowy uznał umowę za nieważną w całości, stwierdzając, że klauzule indeksacyjne rażąco naruszają interesy konsumentów i są sprzeczne z dobrymi obyczajami, a ich wyeliminowanie czyni umowę niewykonalną. Sąd Apelacyjny podzielił tę argumentację. Sąd Najwyższy, rozpatrując skargę kasacyjną banku, potwierdził, że klauzule spreadowe nie określają głównego przedmiotu umowy i podlegają ocenie pod kątem abuzywności. Stwierdził, że mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Sąd Najwyższy uznał, że wyeliminowanie klauzul ryzyka walutowego i spreadowych prowadzi do przekształcenia umowy w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR, co jest sprzeczne z naturą stosunku prawnego i prowadzi do nieważności całej umowy. Skarga kasacyjna banku została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych i spreadowych w umowach kredytów hipotecznych, skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy z powodu abuzywności, interpretacja przepisów prawa UE i krajowego w kontekście ochrony konsumentów.
Dotyczy umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej zawartych przed wejściem w życie specyficznych regulacji (np. ustawy antyspreadowej) lub w sytuacji, gdy te regulacje nie sanują wadliwości umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego, określające sposób przeliczenia rat według kursów waluty obcej ustalanych jednostronnie przez bank na podstawie tabel kursowych, są klauzulami niedozwolonymi (abuzywnymi) w rozumieniu art. 385(1) § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te są niedozwolone, ponieważ kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.
Uzasadnienie
Sądy uznały, że mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku, bez jasnych i weryfikowalnych zasad, pozwala bankowi na jednostronne ustalanie wysokości zobowiązania konsumenta, co narusza równowagę kontraktową i dobre obyczaje.
Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych, które nie określają głównego przedmiotu umowy, dla dalszego trwania umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jeśli wyeliminowanie abuzywnych klauzul prowadzi do niemożności wykonania umowy lub jej przekształcenia w umowę o odmiennej naturze, umowa jest nieważna w całości.
Uzasadnienie
W przypadku kredytu indeksowanego, wyeliminowanie klauzul ryzyka walutowego i spreadowych przekształca umowę w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR, co jest sprzeczne z naturą stosunku prawnego i prowadzi do nieważności całej umowy.
Czy przepisy prawa krajowego (np. ustawa antyspreadowa, art. 358 § 2 k.c.) mogą zastąpić abuzywne klauzule indeksacyjne w umowie kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te nie mogą zastąpić abuzywnych klauzul w sposób, który przywracałby równowagę kontraktową i był zgodny z prawem UE, zwłaszcza jeśli nie zostały wprowadzone z intencją sanowania wadliwości umów konsumenckich.
Uzasadnienie
TSUE wskazał, że zastąpienie nieuczciwego postanowienia przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym jest możliwe tylko w ograniczonych przypadkach, gdy usunięcie klauzuli prowadziłoby do unieważnienia całej umowy z niekorzystnymi skutkami dla konsumenta. Nowelizacje prawa bankowego nie spełniają tych wymogów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| [...] Bank S.A. | spółka | powód |
| A. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Z. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności postanowienia przyjęte ze wzorca umowy.
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Podstawowa zasada swobody umów, ograniczona przez właściwość (naturę) stosunku prawnego, ustawę lub zasady współżycia społecznego.
Pr. bank. art. 69 § ust. 2 pkt 4a
Prawo bankowe
Wymóg określenia w umowie kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty innej niż polska, szczegółowych zasad określania kursów wymiany walut.
u.k.h. art. 6
Ustawa o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami
Dopuszcza zawieranie umów kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej.
u.k.h. art. 10 § pkt 7
Ustawa o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami
Dotyczy dopuszczalności zawierania umów kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne i spreadowe w umowie kredytu hipotecznego są abuzywne, ponieważ naruszają dobre obyczaje i rażąco interesy konsumentów. • Nieważność abuzywnych klauzul prowadzi do nieważności całej umowy kredytu, ponieważ umowa bez tych klauzul jest niewykonalna lub ma odmienny charakter. • Przepisy prawa krajowego nie mogą zastąpić abuzywnych klauzul w sposób zgodny z prawem UE.
Odrzucone argumenty
Klauzule indeksacyjne opierały się na obiektywnych wskaźnikach rynkowych (rynek międzybankowy) i nie były dowolnie ustalane przez bank. • Usunięcie klauzul abuzywnych nie powinno prowadzić do nieważności całej umowy, a jedynie do jej modyfikacji lub zastąpienia przepisami dyspozytywnymi. • Ustawa antyspreadowa i inne przepisy prawa krajowego powinny być stosowane do sanowania umowy. • Dyrektywa 93/13 nie jest źródłem prawa w relacji horyzontalnej między stronami.
Godne uwagi sformułowania
konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca • klauzule spreadowe nie określają głównego przedmiotu umowy • mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco interesy konsumenta i równowagę stron • wyeliminowanie klauzul ryzyka walutowego i spreadowych prowadzi do przekształcenia umowy w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR, co jest sprzeczne z naturą stosunku prawnego • nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umowy, której po wyłączeniu postanowień niedozwolonych umowy nie da się wykonać
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący, sprawozdawca
Agnieszka Piotrowska
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych i spreadowych w umowach kredytów hipotecznych, skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy z powodu abuzywności, interpretacja przepisów prawa UE i krajowego w kontekście ochrony konsumentów."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej zawartych przed wejściem w życie specyficznych regulacji (np. ustawy antyspreadowej) lub w sytuacji, gdy te regulacje nie sanują wadliwości umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczące abuzywności klauzul w kredytach CHF i konsekwencji w postaci nieważności całej umowy ma ogromne znaczenie praktyczne dla milionów konsumentów i banków, stanowiąc ważny precedens w orzecznictwie.
“Sąd Najwyższy: Kredyty CHF z klauzulami abuzywnymi są nieważne w całości!”
Dane finansowe
WPS: 864 073,3 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.