II CSKP 489/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowodowie B. Ś. i P. Ś. domagali się stwierdzenia nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe zawartej z bankiem w 2007 r., denominowanego w CHF, oraz zwrotu nienależnie spełnionego świadczenia. Sąd Okręgowy uznał umowę za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 Prawa bankowego, wskazując na pozostawienie bankowi możliwości samodzielnego ustalania kursów walut. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok w części dotyczącej odsetek, ale utrzymał nieważność umowy, uznając klauzule indeksacyjne za abuzywne, po wyeliminowaniu których umowa nie mogła dalej obowiązywać. Bank złożył skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 385¹ § 2 k.c. Sąd Najwyższy oddalił skargę, podkreślając, że klauzule przeliczeniowe określają główne świadczenia stron i muszą być jasne dla konsumenta. Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE i SN, wskazując, że abuzywne klauzule nie mogą być zastępowane przepisami prawa dyspozytywnego, a ich wyeliminowanie prowadzi do nieważności całej umowy, a nie do jej przekształcenia w kredyt złotowy. W konsekwencji, bank został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów frankowych z powodu abuzywnych klauzul przeliczeniowych i braku możliwości ich zastąpienia przepisami prawa dyspozytywnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego umowy kredytu denominowanego w CHF z klauzulami pozwalającymi bankowi na arbitralne ustalanie kursu. Może wymagać analizy w kontekście konkretnych zapisów umownych i daty zawarcia umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule przeliczeniowe w umowie kredytu denominowanego w walucie obcej, pozwalające bankowi na swobodne ustalanie kursu walutowego, stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te są niedozwolone, ponieważ nie są jasne i zrozumiałe dla konsumenta, a bankowi pozostawiają arbitralną możliwość ustalania kursu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, stwierdził, że klauzule te nie pozwalają konsumentowi na oszacowanie konsekwencji ekonomicznych umowy i naruszają wymóg przejrzystości.
Czy po wyeliminowaniu niedozwolonych klauzul przeliczeniowych umowa kredytu denominowanego w walucie obcej może nadal obowiązywać w pozostałym zakresie, np. jako kredyt złotowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie może nadal obowiązywać w pozostałym zakresie, a jej wyeliminowanie prowadzi do nieważności całej umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, opierając się na uchwale III CZP 25/22 i orzecznictwie TSUE, stwierdził, że luki powstałej po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych nie można wypełnić przepisami prawa dyspozytywnego, a sąd nie może zmieniać treści umowy. Wyeliminowanie klauzul indeksacyjnych lub denominacyjnych prowadzi do upadku całej umowy.
Czy sąd krajowy może modyfikować treść nieuczciwych warunków umownych, zastępując je innymi przepisami prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może modyfikować treści nieuczciwych warunków umownych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na wyrok TSUE w sprawie C-70/17, wskazując, że zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi przepisami stałoby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. spółka akcyjna w W. | spółka | pozwana |
| B. Ś. | osoba_fizyczna | powódka |
| P. Ś. | osoba_fizyczna | powód |
| K. | inne | poprzednik prawny pozwanej |
| Bank spółka akcyjna we W. | spółka | poprzednik prawny pozwanej |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa sprzeczna z właściwością (naturą) stosunku prawnego jest nieważna.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, a kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, są niedozwolone.
pr.bank. art. 69
Ustawa Prawo bankowe
Określa zasady udzielania kredytu, w tym możliwość denominowania lub indeksowania w walucie obcej.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
W przypadku braku innego sposobu ustalenia kursu waluty, stosuje się średni kurs ogłaszany przez Narodowy Bank Polski.
Ustawa o Sądzie Najwyższym art. 87 § § 1
Uchwały składu siedmiu sędziów Izby Cywilnej SN mają moc zasady prawnej i wiążą Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule przeliczeniowe w umowie kredytu denominowanego w CHF są niedozwolone, ponieważ nie są jasne i zrozumiałe dla konsumenta, a bankowi pozostawiają arbitralną możliwość ustalania kursu. • Po wyeliminowaniu niedozwolonych klauzul przeliczeniowych umowa kredytu nie może dalej obowiązywać, a jej wyeliminowanie prowadzi do nieważności całej umowy. • Sąd nie może modyfikować treści nieuczciwych warunków umownych, zastępując je innymi przepisami prawa.
Odrzucone argumenty
Zarzut kwestionujący zasadność przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że klauzula przeliczeniowa określa główne świadczenia stron. • Możliwość wypełnienia luki w umowie, powstałej na skutek usunięcia klauzuli przeliczeniowej, przez odwołanie się do mechanizmu ustalania kursu walutowego przewidzianego w art. 358 § 2 k.c.
Godne uwagi sformułowania
klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej • klauzule te są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym • klauzule dotyczące przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu i spłacanych rat na walutę obcą określają główne świadczenia stron • warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem • umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej • konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne • zasady przewalutowania określał jednostronnie bank • nie chodzi jedynie o jednoznaczność językową, ponieważ postanowienia w tym sensie jednoznaczne mogą nie pozwalać na określenie treści zobowiązań, a w szczególności rozmiaru przyszłego świadczenia konsumenta • sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385¹ § 2 k.c. […]
Skład orzekający
Jacek Grela
przewodniczący
Adam Doliwa
sprawozdawca
Krzysztof Wesołowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów frankowych z powodu abuzywnych klauzul przeliczeniowych i braku możliwości ich zastąpienia przepisami prawa dyspozytywnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego umowy kredytu denominowanego w CHF z klauzulami pozwalającymi bankowi na arbitralne ustalanie kursu. Może wymagać analizy w kontekście konkretnych zapisów umownych i daty zawarcia umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich nieważności, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów.
“Kredyt frankowy nieważny? Sąd Najwyższy potwierdza: bank nie może dowolnie ustalać kursu!”
Dane finansowe
WPS: 356 372,29 PLN
zwrot świadczenia nienależnie spełnionego: 434 109,87 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.