I CSK 972/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 października 2025 r. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez bank od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Sąd Apelacyjny wcześniej zmienił wyrok Sądu Okręgowego, ustalając nieważność umowy kredytu indeksowanego do CHF i zasądzając od banku na rzecz kredytobiorcy kwotę 57 569,03 CHF wraz z odsetkami. Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy dotyczące przeliczeń walutowych kursami jednostronnie ustalonymi przez bank naruszają art. 353(1) k.c. (zasada swobody umów) i są nieważne na podstawie art. 58 § 1 k.c., co skutkowało nieważnością całej umowy. Sąd Najwyższy, rozpatrując skargę kasacyjną, powołał się na uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), która stanowi, że w przypadku uznania postanowienia o sposobie określania kursu waluty obcej za niedozwolone, nie można przyjąć, że zastępuje je inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Sąd Najwyższy podkreślił, że odesłanie do tabeli kursowej banku, jako współokreślające główne świadczenie kredytobiorcy, może być uznane za niedozwolone, jeśli nie zawiera szczegółowych zasad ustalania kursu umożliwiających kredytobiorcy samodzielne obliczenie go. Ponadto, Sąd Najwyższy odniósł się do zarzutu zatrzymania podniesionego przez bank, wskazując na brak jego zasadności w świetle utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z którym prawo zatrzymania nie przysługuje, gdy możliwe jest potrącenie wierzytelności, a w przypadku świadczeń jednorodzajowych zastosowanie znajduje potrącenie. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej i zasądził od banku na rzecz kredytobiorcy koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu klauzul abuzywnych oraz braku prawa zatrzymania dla banku.
Dotyczy umów kredytów indeksowanych do CHF, gdzie kursy walut były ustalane jednostronnie przez bank. Orzeczenie opiera się na uchwałach Sądu Najwyższego, które mają moc zasady prawnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, przyznające bankowi prawo do jednostronnego ustalania kursów walutowych, jest nieważne jako naruszające zasady swobody umów (art. 353(1) k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienie jest nieważne, a w konsekwencji cała umowa kredytu może być nieważna, jeśli nie można ustalić wiążącego kursu waluty obcej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN (III CZP 25/22), która stanowi, że w przypadku uznania postanowienia o sposobie określania kursu waluty obcej za niedozwolone, nie można przyjąć, że zastępuje je inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Odesłanie do tabeli kursowej banku może być niedozwolone, jeśli nie zawiera szczegółowych zasad ustalania kursu.
Czy bank może skutecznie podnieść zarzut zatrzymania w przypadku dochodzenia od niego zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania w takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. W przypadku świadczeń jednorodzajowych zastosowanie znajduje potrącenie, a nie prawo zatrzymania. Ponadto, w uchwale III CZP 31/23 Sąd Najwyższy uznał, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność.
Czy kredytobiorca ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu, gdy przysługuje mu roszczenie o zapłatę?
Odpowiedź sądu
Tak, kredytobiorca ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, dopóki umowa nie zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że choć art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy, to w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego. Dopóki umowa nie przestanie wiązać, strona ma interes prawny w ustaleniu jej nieważności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. U. | osoba_fizyczna | powód |
| [...] Bank w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Przewidziane w umowie dokonywanie przeliczeń walutowych kursami jednostronnie ustalanymi przez bank wykracza poza granice swobody umów.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Umowa jest nieważna, jeśli jej treść lub cel sprzeciwiają się właściwości (naturze) stosunku prawnego, ustawie lub zasadom współżycia społecznego.
pr.bank. art. 69 § 2
Prawo bankowe
Umowa pozbawiona nieważnych postanowień kursowych byłaby sprzeczna z tym przepisem, co skutkuje nieważnością całej umowy.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie przyznające bankowi prawo do określania kursów przeliczenia złotych na CHF i odwrotnie.
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Bank odpowiada za nienależyte wykonanie umowy, jeżeli zmiany kursów danego banku nie odpowiadają zmianom rynkowym na niekorzyść kredytobiorcy.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Nie można być podstawą ustalenia nieważności umowy, gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
W przypadku dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
W przypadku dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
pr.bank. art. 111 § 1
Prawo bankowe
Kursy walut obcych ogłaszane przez bank na podstawie tego przepisu wiążą klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność umowy kredytu indeksowanego do CHF z uwagi na klauzule abuzywne dotyczące ustalania kursów walutowych. • Brak możliwości skutecznego podniesienia przez bank zarzutu zatrzymania.
Odrzucone argumenty
Umowy kredytów indeksowanych do waluty obcej w kształcie zawartym przez strony nie są sprzeczne z prawem. • Bank może podnieść skuteczny zarzut zatrzymania do wartości wypłaconego kapitału kredytu.
Godne uwagi sformułowania
przewidziane w umowie dokonywanie przeliczeń walutowych kursami jednostronnie ustalanymi przez bank wykracza poza granice swobody umów • umowa pozbawiona nieważnych postanowień kursowych byłaby sprzeczna z art. 69 ust. 2 pkt 2 pr.bank. i dlatego jest nieważna w całości • nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone • nie budzi już wątpliwości nieprzysługiwanie prawa zatrzymania dla ochrony roszczeń stron o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu
Skład orzekający
Dariusz Pawłyszcze
SSN
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu klauzul abuzywnych oraz braku prawa zatrzymania dla banku."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych do CHF, gdzie kursy walut były ustalane jednostronnie przez bank. Orzeczenie opiera się na uchwałach Sądu Najwyższego, które mają moc zasady prawnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i klauzul abuzywnych, a orzeczenie Sądu Najwyższego potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, co jest kluczowe dla wielu kredytobiorców i banków.
“Kredyty CHF: Sąd Najwyższy potwierdza nieważność umów i odrzuca zarzut zatrzymania banku!”
Dane finansowe
koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.