II CSK 19/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, zawartej przez powodów z bankiem w 2008 roku. Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy lub pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego, argumentując, że klauzula waloryzacyjna, która pozwalała bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, jest niedozwolona (abuzywna). Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że klauzula nie naruszała rażąco interesów konsumentów, a różnica kursowa była niewielka. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powodów, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że mechanizm ustalania kursów walut przez bank, oparty na wewnętrznych uchwałach i marżach, bez jasnych kryteriów obiektywnych, jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów, stanowiąc niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Sąd podkreślił, że oceny abuzywności należy dokonywać na dzień zawarcia umowy, a nie ex post na podstawie faktycznych skutków. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego w kwestii abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytów indeksowanych/nominowanych do walut obcych, zwłaszcza CHF, oraz kryteriów oceny tych klauzul.
Dotyczy umów zawartych przed nowelizacją Prawa bankowego z 2011 r., choć zasady oceny abuzywności mogą być stosowane analogicznie do późniejszych umów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzula waloryzacyjna w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej, która pozwala bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, mechanizm ustalania kursów walut przez bank, który pozostawia mu swobodę, jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, stanowiąc niedozwolone postanowienie umowne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że brak jasnych, obiektywnych kryteriów ustalania kursów walut przez bank, dający mu swobodę w tym zakresie, narusza dobre obyczaje i interesy konsumenta. Ocena ta powinna być dokonana na dzień zawarcia umowy, a nie na podstawie późniejszych skutków finansowych.
Czy oceny spełnienia przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta przez klauzulę umowną należy dokonywać na dzień zawarcia umowy, czy też na podstawie późniejszych skutków jej stosowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Oceny spełnienia przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta należy dokonywać według stanu z chwili zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 385² k.c. oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (III CZP 29/17), zgodnie z którą oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.
Czy postanowienie umowne dotyczące klauzuli waloryzacyjnej (spreadu walutowego) jest postanowieniem określającym główne świadczenie stron w rozumieniu art. 385¹ § 1 zd. 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienie umowy kredytu bankowego zawierające uprawnienie banku do przeliczenia sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (tzw. klauzula spreadu walutowego) nie dotyczy świadczeń głównych stron.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na własne wcześniejsze orzecznictwo (wyroki z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 i z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16), zgodnie z którym klauzula spreadu walutowego nie jest postanowieniem określającym główne świadczenie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| K. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| (…) Bank Spółka Akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione z nim indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane jednoznacznie.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, co uzasadnia jego bezskuteczność od samego początku.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania Sądu Najwyższego o uchyleniu zaskarżonego orzeczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
Ocena zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonywana jest według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść.
k.p.c. art. 840 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, gdy zobowiązanie nie istnieje.
k.p.c. art. 398¹³ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego wiążącymi ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzyganie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o apelacji do postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzyganie o kosztach w sprawach rozpoznawanych przez Sąd Najwyższy.
pr. bank. art. 69 § ust. 2 pkt 2 i 4
Ustawa - Prawo bankowe
Wymagania dotyczące umowy kredytu hipotecznego, w tym sposobu ustalania kursu waluty.
pr. bank. art. 69 § ust. 2 pkt 4a
Ustawa - Prawo bankowe
Szczegółowe zasady określenia sposobu i terminów ustalania kursu wymiany walut w umowach kredytu denominowanego lub indeksowanego (po nowelizacji).
pr. bank. art. 69 § ust. 3
Ustawa - Prawo bankowe
Możliwość spłaty rat kredytu denominowanego lub indeksowanego w walucie obcej (po nowelizacji).
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Określenie wartości waluty obcej według kursu średniego NBP (w wersji po nowelizacji z 2008 r.).
k.c. art. 358¹ § § 3
Kodeks cywilny
Przesłanki zmiany wysokości umownego świadczenia w przypadku waloryzacji sądowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Mechanizm ustalania kursów walut przez bank jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. • Ocena abuzywności klauzuli powinna być dokonana na dzień zawarcia umowy. • Klauzula waloryzacyjna nie jest postanowieniem określającym główne świadczenie stron.
Odrzucone argumenty
Klauzula waloryzacyjna nie narusza rażąco interesów konsumenta, a różnica kursowa była niewielka. • Umowa została zawarta przed nowelizacją Prawa bankowego, która wprowadziła szczegółowe regulacje dotyczące kredytów walutowych. • Powodowie byli świadomi ryzyka walutowego.
Godne uwagi sformułowania
mechanizm ustalania przez pozwany bank kursów waluty (kupna i sprzedaży), który wskutek braku jednoznacznej treści, pozostawiał mu w tym względzie swobodę, stanowi niedozwolone postanowienie umowne • oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy • nieuczciwy charakter postanowienia umownego powoduje przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego postanowienia umownego
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący
Władysław Pawlak
sprawozdawca
Agnieszka Piotrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego w kwestii abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytów indeksowanych/nominowanych do walut obcych, zwłaszcza CHF, oraz kryteriów oceny tych klauzul."
Ograniczenia: Dotyczy umów zawartych przed nowelizacją Prawa bankowego z 2011 r., choć zasady oceny abuzywności mogą być stosowane analogicznie do późniejszych umów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i abuzywności klauzul, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów.
“Sąd Najwyższy: Klauzula spreadu w kredycie CHF była abuzywna! Co to oznacza dla Twojego kredytu?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.