Orzeczenie · 2022-05-10

II CSKP 285/22

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2022-05-10

SNCywilneochrona konsumentówWysokanajwyższy

kredyt CHFabuzywnośćklauzula waloryzacyjnaklauzula spreadowaochrona konsumentaTSUESąd Najwyższyprawo bankoweindeksacjaryzyko walutowe

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła pozwu o zapłatę kwoty 40 206,47 zł (później rozszerzonego o 28 197,66 zł) tytułem zwrotu nadpłaconych rat kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF). Powodowie argumentowali, że klauzule waloryzacyjne i kursowe w umowie są abuzywne, ponieważ umożliwiają bankowi arbitralne ustalanie kursu CHF, a przez to wysokości świadczenia. Wskazywali, że umowa nie zawiera prawnie skutecznego mechanizmu waloryzacji, a ich zobowiązanie powinno być traktowane jako nominalne w PLN. Pozwany bank wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut przedawnienia. Sąd Rejonowy w W. zasądził na rzecz powodów dochodzone kwoty, uznając klauzule waloryzacyjne i kursowe za niedozwolone na podstawie art. 385¹ k.c. i dyrektywy 93/13/EWG. Sąd uznał, że powodowie nie zostali prawidłowo poinformowani o zasadach ustalania kursu CHF i byli zdani na proces decyzyjny banku. Po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul, umowa została uznana za kredyt złotowy, a spłacie podlegała nominalna kwota kredytu z oprocentowaniem według stawki LIBOR. Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację banku. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanego, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał, że błędne jest stanowisko sądów niższych instancji, które po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych i spreadowych przekształciły umowę w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR. Zgodnie z najnowszym orzecznictwem TSUE i SN, abuzywność klauzul indeksacyjnych i spreadowych, które określają główny przedmiot umowy, prowadzi do nieważności całej umowy, a nie jej przekształcenia. Sąd Najwyższy podkreślił, że nowelizacja prawa bankowego (tzw. ustawa antyspreadowa) nie zawiera przepisów, które mogłyby zastąpić abuzywne klauzule w umowach indeksowanych do waluty obcej.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ugruntowanie linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie skutków abuzywności klauzul waloryzacyjnych i spreadowych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, wskazując na nieważność umowy zamiast jej przekształcenia.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do walut obcych zawartych przed wejściem w życie ustawy antyspreadowej lub w części niespłaconej po jej wejściu w życie, w których stwierdzono abuzywność klauzul.

Zagadnienia prawne (3)

Czy klauzule waloryzacyjne i spreadowe w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej, uznane za abuzywne, prowadzą do nieważności umowy, czy też do jej przekształcenia w kredyt złotowy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Abuzywność klauzul waloryzacyjnych i spreadowych w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej prowadzi do nieważności umowy, a nie do jej przekształcenia w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy oparł się na orzecznictwie TSUE, zgodnie z którym klauzule określające główny przedmiot umowy, takie jak klauzule waloryzacyjne i spreadowe w kredytach indeksowanych do waluty obcej, po uznaniu ich za abuzywne, nie mogą być zastępowane przepisami prawa krajowego o charakterze ogólnym. Ich wyeliminowanie prowadzi do zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy, co skutkuje jej nieważnością.

Czy klauzule waloryzacyjne i spreadowe w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF są abuzywne w rozumieniu art. 385¹ k.c. i dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, klauzule te są abuzywne, ponieważ nie zostały sformułowane w sposób jasny i przejrzysty, a konsument nie był w stanie oszacować potencjalnych konsekwencji ekonomicznych.

Uzasadnienie

Sądy uznały, że powodowie nie zostali prawidłowo poinformowani o zasadach ustalania kursu CHF i byli zdani na proces decyzyjny banku. Brak przejrzystości co do sposobu ustalania kursu i wpływu zmiany na wysokość raty i łączną spłatę świadczy o abuzywności klauzul.

Czy nowelizacja Prawa bankowego (tzw. ustawa antyspreadowa) pozwala na zastąpienie abuzywnych klauzul w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, nowelizacja ta nie zawiera przepisów, które mogłyby zastąpić abuzywne klauzule w umowach indeksowanych do waluty obcej, ani nie stwarza podstaw do przekształcenia istniejących stosunków prawnych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy nowelizacji nie stwarzają jednoznacznych podstaw do przyjęcia, że ich celem było sanowanie wadliwości umów z powodu klauzul abuzywnych. Nie rozwiązują one problemu określenia kursu, po którym przeliczono kwotę kredytu, ani nie umożliwiają formułowania roszczeń o zmianę postanowień umowy od chwili jej zawarcia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strony

Nazwa	Typ	Rola
R. T.	osoba_fizyczna	powód
Z. T.	osoba_fizyczna	powód
[...] Bank S.A. z siedzibą w W.	spółka	pozwany

Przepisy (8)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Uznanie klauzul waloryzacyjnych i spreadowych za niedozwolone postanowienia umowne.

k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Pomocnicze

k.c. art. 410

Kodeks cywilny

Podstawa prawna do zwrotu nienależnego świadczenia.

k.p.c. art. 365

Kodeks postępowania cywilnego

Związanie prawomocnym orzeczeniem.

Ustawa o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw art. 9

Przepis przejściowy dotyczący ochrony konkurencji i konsumentów.

k.c. art. 65

Kodeks cywilny

Wykładnia oświadczeń woli.

k.c. art. 358 § § 2

Kodeks cywilny

Norma dyspozytywna dotycząca walut obcych.

p.b. art. 69 § ust. 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

Określenie zasad ustalania kursu wymiany walut w umowie kredytu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Abuzywność klauzul waloryzacyjnych i spreadowych w umowie kredytu indeksowanego do CHF. • Niemożność zastąpienia abuzywnych klauzul przepisami prawa krajowego o charakterze ogólnym. • Konsekwencją abuzywności klauzul określających główny przedmiot umowy jest jej nieważność, a nie przekształcenie.

Odrzucone argumenty

Zarzut przedawnienia roszczenia. • Możliwość przekształcenia umowy kredytu indeksowanego do CHF w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul. • Nowelizacja Prawa bankowego (ustawa antyspreadowa) pozwala na sanowanie wadliwości umów.

Godne uwagi sformułowania

klauzule walutowe, czy też indeksacyjne, to postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę, podczas gdy klauzula spreadowa określa sposób indeksakcji, który może przybierać różne formy, przy czym w praktyce najczęściej odsyłał, jak w rozpoznawanej sprawie, do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank. • mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco interesy konsumenta i równowagę stron, a klauzula która nie zawiera jednoznacznej treści, a przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. • świadczenie spełnione (nadpłacone) przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym oznacza, iż co do zasady podlega ono zwrotowi. • klauzula walutowa, zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę ma inny charakter. • utrzymanie umowy „nie wydaje się możliwe z prawnego punktu widzenia” w przypadku abuzywności klauzuli ryzyka walutowego.

Skład orzekający

Teresa Bielska-Sobkowicz

przewodniczący, sprawozdawca

Agnieszka Piotrowska

członek

Katarzyna Tyczka-Rote

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie skutków abuzywności klauzul waloryzacyjnych i spreadowych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, wskazując na nieważność umowy zamiast jej przekształcenia."

Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do walut obcych zawartych przed wejściem w życie ustawy antyspreadowej lub w części niespłaconej po jej wejściu w życie, w których stwierdzono abuzywność klauzul.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich abuzywnych klauzul, co budzi duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów. Wyrok Sądu Najwyższego stanowi ważne potwierdzenie linii orzeczniczej TSUE.

“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy rozstrzyga – nieważność umowy zamiast przekształcenia!”

Dane finansowe

WPS: 40 206,47 PLN

zwrot nadpłaconych rat kredytu: 40 206,47 PLN

zwrot nadpłaconych rat kredytu: 28 197,66 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników