III CZP 25/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej rozstrzygnął kluczowe wątpliwości prawne dotyczące umów kredytów indeksowanych i denominowanych w walucie obcej, które stały się przedmiotem licznych sporów sądowych. Uchwała wyjaśnia, że w przypadku uznania postanowień dotyczących sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone, nie można ich zastąpić innymi przepisami prawa lub zwyczajami. Skutkuje to tym, że umowa nie wiąże stron w pozostałym zakresie, co oznacza jej nieważność. Rozliczenia między stronami następują na zasadzie zwrotu nienależnego świadczenia, przy czym każda ze stron ma odrębne roszczenia. Bank nie może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału przed powstaniem opóźnienia w zwrocie świadczenia, a bieg przedawnienia roszczenia banku rozpoczyna się od momentu zakwestionowania przez kredytobiorcę związania postanowieniami umowy. Uchwała ma na celu zapewnienie jednolitości orzecznictwa i ochronę konsumentów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (6)
Czy w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, możliwe jest przyjęcie, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Uzasadnienie
Analiza orzecznictwa TSUE i prawa polskiego wykazała, że przepisy ogólne (art. 56, 354 k.c.) oraz przepisy dotyczące kursów walut (art. 358 § 2 k.c.) nie mogą zastąpić abuzywnych klauzul kursowych w umowach kredytowych. Brak jest przepisów dyspozytywnych, które mogłyby wypełnić tę lukę w sposób zgodny z celem dyrektywy 93/13.
Czy w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego do takiej waluty umowa może wiązać strony w pozostałym zakresie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Wykluczenie abuzywnych klauzul przeliczeniowych prowadzi do niemożliwości określenia głównego świadczenia stron, co narusza tożsamość umowy i jej istotę. Brak możliwości ustalenia kursu waluty obcej sprawia, że umowa nie może pozostać w mocy.
Czy w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu denominowanego w walucie obcej umowa ta może wiązać strony w pozostałym zakresie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Podobnie jak w przypadku kredytu indeksowanego, eliminacja klauzuli przeliczeniowej w umowie kredytu denominowanego sprawia, że nie wiadomo, jaką kwotę powinien wypłacić bank, co skutkuje brakiem niezbędnego elementu konstrukcyjnego umowy.
Czy w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej, w wykonaniu której bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają odrębne roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron, czy też powstaje jedynie jedno roszczenie, równe różnicy spełnionych świadczeń, na rzecz tej strony, której łączne świadczenie miało wyższą wysokość?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.
Uzasadnienie
Przyjęto teorię dwóch kondykcji, zgodnie z którą wypłata kredytu i spłata rat stanowią odrębne zdarzenia prawne, prowadzące do powstania niezależnych roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia dla każdej ze stron. Nie ma podstaw do automatycznego potrącenia wierzytelności.
Czy w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej z powodu niedozwolonego charakteru niektórych jej postanowień bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się od chwili ich wypłaty?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy.
Uzasadnienie
Uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) została skorygowana w świetle orzecznictwa TSUE. Oświadczenie konsumenta o braku woli związania niedozwolonym postanowieniem nie wymaga formy szczególnej i może być wyrażone w sposób dorozumiany. Od momentu zakwestionowania przez kredytobiorcę związania umową, bank może żądać zwrotu świadczenia, co rozpoczyna bieg przedawnienia.
Czy, jeżeli w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej którejkolwiek ze stron przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu takiej umowy, strona ta może również żądać wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych przez drugą stronę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Uzasadnienie
Przepisy prawa polskiego (art. 359 § 1 k.c.) nie przewidują generalnej podstawy do żądania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w przypadku nieważności umowy kredytu. Stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu lub analogii do przepisów o korzystaniu z rzeczy jest wykluczone. Taka możliwość byłaby sprzeczna z celem dyrektywy 93/13.
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowne określające sposób ustalania kursu waluty obcej w umowach kredytu indeksowanego lub denominowanego mogą być uznane za niedozwolone (abuzywne), jeżeli nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli postanowienie uznane za niedozwolone nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie, o ile jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.
ustawa o SN art. 83 § ust. 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie zagadnień prawnych.
ustawa o SN art. 86 § ust. 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna uchwały Sądu Najwyższego.
pr.bank. art. 69 § ust. 1
Ustawa - Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu, obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu.
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa prawna rozliczeń stron niewiążącej umowy kredytu jako bezpodstawne wzbogacenie.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Reguluje zwrot nienależnego świadczenia, stanowiącego szczególną postać bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 451
Kodeks cywilny
Reguluje zaliczanie spełnionego świadczenia na poczet długu.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Określa termin spełnienia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do żądania odsetek za opóźnienie w zwrocie świadczenia.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Przepis ogólny dotyczący skutków czynności prawnych, nie może zastąpić abuzywnych klauzul kursowych.
k.c. art. 354 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje sposób wykonania zobowiązania, nie służy określeniu jego treści.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Nie jest przepisem dyspozytywnym mogącym zastąpić abuzywne klauzule kursowe w umowach kredytu indeksowanego i denominowanego.
pr.bank. art. 69 § ust. 2 pkt 4a
Ustawa - Prawo bankowe
Wymogi dotyczące umów kredytu denominowanego lub indeksowanego.
pr.bank. art. 69 § ust. 3
Ustawa - Prawo bankowe
Możliwość spłaty kredytu denominowanego lub indeksowanego w walucie obcej.
ustawa antyspreadowa art. 4
Ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
Przepisy intertemporalne dotyczące umów kredytu.
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący
Joanna Misztal-Konecka
sprawozdawca
Adam Doliwa
członek
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
członek
Jacek Grela
członek
Krzysztof Grzesiowski
członek
Beata Janiszewska
członek
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
członek
Maciej Kowalski
członek
Marcin Krajewski
członek
Marcin Łochowski
członek
Mariusz Łodko
członek
Dariusz Pawłyszcze
członek
Ewa Stefańska
członek
Piotr Telusiewicz
członek
Krzysztof Wesołowski
członek
Mariusz Załucki
członek
Kamil Zaradkiewicz
członek
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.