II CSKP 2066/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku. Sąd Okręgowy zasądził od banku na rzecz powodów znaczne kwoty tytułem zwrotu świadczeń nienależnych, uznając klauzule umowne dotyczące przeliczania CHF na złote za niedozwolone (abuzywne). Sąd pierwszej instancji uznał, że brak precyzyjnego określenia sposobu ustalania kursów walut przez bank narusza równowagę kontraktową i interesy konsumentów, co skutkuje bezwzględną nieważnością umowy. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił te ustalenia, podkreślając, że instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia świadomych decyzji, a postanowienia dotyczące kursów walut rażąco naruszają interes ekonomiczny konsumenta. Bank w skardze kasacyjnej zarzucił m.in. naruszenie art. 385¹ § 1 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, kwestionując m.in. rozróżnienie klauzul ryzyka walutowego i spreadu, ocenę jednoznaczności postanowień ex ante, a także skutki uznania umowy za nieważną. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że zarzuty są bezzasadne i zgodne z utrwalonym orzecznictwem. Podkreślono, że klauzule ryzyka walutowego i spreadu są ściśle powiązane, a ocena ich abuzywności powinna być dokonywana na moment zawarcia umowy. Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), która przesądza, że w przypadku uznania klauzul przeliczeniowych za niedozwolone, nie można ich zastępować innymi kursami, a umowa nie wiąże w pozostałym zakresie, jeśli nie można ustalić wiążącego kursu. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną i zasądził od banku na rzecz powodów koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i skutków ich uznania za niedozwolone (nieważność całej umowy).
Orzeczenie dotyczy specyficznego typu umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF i stosowanych w niej klauzul. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy pod kątem jej konkretnych postanowień.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule umowne dotyczące przeliczania CHF na złote polskie i odwrotnie, stosowane przez bank w umowie kredytu hipotecznego, stanowią postanowienia niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te zostały uznane za niedozwolone, ponieważ były skonstruowane w sposób niejednoznaczny, naruszały równowagę kontraktową stron, były niezgodne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interes konsumentów.
Uzasadnienie
Sądy uznały, że brak precyzyjnego ukształtowania sposobu ustalania kursów walut przez bank w tabelach kursowych godzi w równowagę kontraktową, jest niezgodny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów. Bank nie udzielił też wyczerpującej informacji o kryteriach kształtowania kursów.
Jaki jest skutek uznania klauzul przeliczeniowych w umowie kredytu indeksowanego kursem CHF za niedozwolone dla dalszego funkcjonowania umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone, które określają główne świadczenie stron, prowadzi do bezwzględnej nieważności całej umowy kredytu.
Uzasadnienie
Eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego dotyczącego sposobu określania kursu waluty obcej, które stanowi główne świadczenie, uniemożliwia dalsze funkcjonowanie umowy. Nie można zastąpić go innym kursem wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów, a w razie niemożności ustalenia wiążącego kursu, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Czy ocena przesłanki jednoznaczności postanowień umownych pod kątem ich abuzywności powinna być dokonywana ex ante (na moment zawarcia umowy) czy ex post (z uwzględnieniem późniejszych zdarzeń)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena przesłanki jednoznaczności postanowień umownych pod kątem ich abuzywności powinna być dokonywana ex ante, czyli wyłącznie w oparciu o okoliczności istniejące na dzień zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów SN, zgodnie z którą relewantny dla oceny abuzywności jest stan z chwili zawarcia umowy, a żadne późniejsze zdarzenia nie mogą mieć wpływu na tę ocenę. Prawnie obojętne jest, w jaki sposób umowa była w rzeczywistości wykonywana przez bank.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | pozwany |
| W. Ś.-P. | osoba_fizyczna | powód |
| M. Ś.-P. | osoba_fizyczna | powód |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy klauzul niedozwolonych (abuzywnych) w umowach zawieranych z konsumentami. Klauzule te nie wiążą konsumenta, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Ocena abuzywności następuje na moment zawarcia umowy.
Pomocnicze
k.c. art. 385 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy wzorców umownych, które mogą zawierać klauzule niedozwolone.
k.c. art. 385 § ²
Kodeks cywilny
Określa, że umowa związana wzorcem wiąże strony w pozostałym zakresie, jeśli wyeliminowanie niedozwolonego postanowienia nie czyni jej nieważną lub niemożliwą do wykonania.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej, w tym z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub naruszenia przepisów bezwzględnie obowiązujących. W kontekście abuzywności, może prowadzić do nieważności całej umowy, jeśli wyeliminowanie klauzuli abuzywnej uniemożliwia jej dalsze funkcjonowanie.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczenia wartości zobowiązania na walutę obcą, w tym możliwości zastosowania kursu średniego NBP.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa, że skarga kasacyjna nie może być oparta na zarzutach dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogły być podniesione w apelacji.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje podstawy oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98 § § 1, 3 i 4
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zasądzania kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule umowne dotyczące przeliczania CHF na złote polskie i odwrotnie są niedozwolone (abuzywne) z uwagi na brak jednoznaczności, naruszenie równowagi kontraktowej, sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesu konsumentów. • Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone, które określają główne świadczenie stron, prowadzi do bezwzględnej nieważności całej umowy kredytu. • Ocena abuzywności klauzul umownych powinna być dokonywana ex ante, na moment zawarcia umowy, z uwzględnieniem ówczesnych okoliczności, a nie późniejszych zdarzeń. • Postanowienia dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, przerzucające cały ciężar kosztów na konsumenta bez uzyskania przez niego ochrony, mogą być uznane za niedozwolone.
Odrzucone argumenty
Zarzuty banku dotyczące naruszenia art. 385¹ § 1 k.c. przez niewłaściwe rozróżnienie klauzul ryzyka walutowego i spreadu. • Zarzuty banku dotyczące błędnej wykładni przesłanki jednoznaczności postanowień umownych. • Zarzuty banku dotyczące błędnego ustalenia, że klauzule waloryzacyjne i przeliczeniowe rażąco naruszają interesy powodów. • Zarzuty banku dotyczące błędnego przyjęcia, że okoliczność rażącego naruszenia interesów powodów bada się na moment zawarcia umowy. • Zarzuty banku dotyczące błędnej wykładni art. 385¹ § 1 w zw. z art. 58 k.c. w zakresie uznania klauzul przeliczeniowych za główne świadczenia stron. • Zarzuty banku dotyczące niewłaściwego zastosowania przepisów w zakresie oceny klauzul dotyczących ryzyka walutowego i spreadu. • Zarzuty banku dotyczące niewłaściwego zastosowania przepisów w ocenie § 3 ust. 3 Umowy (ubezpieczenie niskiego wkładu własnego). • Zarzuty banku dotyczące błędnego zastosowania art. 58 § 1 w zw. z art. 385¹ § 2 k.c. w zakresie nieważności całej umowy. • Zarzuty banku dotyczące naruszenia zasad porządku prawnego (równość, pewność prawa, proporcjonalność) w wyniku uznania umowy za nieważną. • Zarzuty banku dotyczące naruszenia art. 358 § 2 k.c. w zw. z motywem 13 Dyrektywy 93/13.
Godne uwagi sformułowania
klauzule umowne dotyczące przeliczania CHF na złote polskie i odwrotnie, umieszczone w umowie o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych „m" waloryzowany kursem CHF, zostały skonstruowane w sposób niejednoznaczny, a brak precyzyjnego ukształtowania w Umowie sposobu ustalania przez pozwany bank kursów w stosowanych do przeliczeń tabelach kursowych godzi w równowagę kontraktową stron, jest niezgodny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów, wobec czego postanowienia te uznać należy za postanowienia niedozwolone. • Umowa nie może dalej funkcjonować bez mechanizmu waloryzacji, co skutkuje jej bezwzględną nieważnością, a wpłacone przez powodów kwoty tytułem spłaty kredytu – jako świadczenie nienależne – podlegają zwrotowi. • wymaganie określenia głównego przedmiotu umowy językiem prostym i zrozumiałym odnosi się zarówno do wysokości zaciąganego zobowiązania, jak i wysokości spłacanego zobowiązania. • postanowienia odwołujące się do kursów walut zawartych w tabeli kursów pozwanego w sposób rażący naruszają interes konsumenta, w tym przede wszystkim jego interes ekonomiczny związany z wysokością poszczególnych rat kredytu. […]
Skład orzekający
Beata Janiszewska
przewodniczący
Jacek Grela
członek
Krzysztof Wesołowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i skutków ich uznania za niedozwolone (nieważność całej umowy)."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego typu umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF i stosowanych w niej klauzul. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy pod kątem jej konkretnych postanowień.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów CHF i ich abuzywności, co nadal budzi duże zainteresowanie wśród konsumentów i prawników. Orzeczenie Sądu Najwyższego potwierdza kluczowe zasady dotyczące nieważności takich umów.
“Kredyt CHF: Sąd Najwyższy potwierdza – abuzywne klauzule oznaczają nieważność całej umowy!”
Dane finansowe
zwrot świadczenia nienależnego: 10 636,86 PLN
zwrot świadczenia nienależnego: 172 194,91 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.