II CSKP 701/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej banku od wyroku sądu apelacyjnego, który uznał umowę kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF) za nieważną z powodu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych. Bank dochodził zasądzenia niespłaconego kapitału i odsetek od kredytobiorczyni. Sąd Okręgowy pierwotnie uwzględnił powództwo nakazem zapłaty, jednak po sprzeciwie pozwanej oddalił powództwo, uznając, że nie było podstaw do wypowiedzenia umowy. Sąd Apelacyjny oddalił apelację banku, podzielając ustalenia sądu pierwszej instancji i uznając umowę za nieważną ze względu na abuzywność klauzul przeliczeniowych, które nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną banku, potwierdził trafność oceny sądu apelacyjnego. Stwierdził, że klauzule indeksacyjne, określające główne świadczenia stron, były niedozwolone, ponieważ bank jednostronnie ustalał kursy waluty, nie zapewniając konsumentowi przejrzystości co do mechanizmu ich ustalania i ryzyka. Sąd Najwyższy podkreślił, że eliminacja abuzywnych klauzul nie pozwala na ich zastąpienie innymi przepisami prawa krajowego, co prowadziłoby do modyfikacji umowy w sposób sprzeczny z celem dyrektywy unijnej. W konsekwencji, uznając umowę za nieważną, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych kursem CHF z powodu abuzywności klauzul waloryzacyjnych, brak możliwości uzupełniania luk w umowie przez przepisy prawa krajowego, skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy.
Dotyczy umów kredytów indeksowanych lub denominowanych kursem waluty obcej zawartych z konsumentami przed zmianami w prawie bankowym lub z wadliwymi klauzulami po zmianach. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego, określające sposób przeliczenia kwoty kredytu i rat na walutę obcą, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te mogą być uznane za niedozwolone, jeśli nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta, a bank jednostronnie ustalał kursy walut.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że klauzule waloryzacyjne określające główne świadczenia stron są objęte kontrolą abuzywności. W tej sprawie klauzule te nie były jasne i zrozumiałe, ponieważ bank jednostronnie ustalał kursy walut, nie informując konsumenta o mechanizmie ich ustalania i ryzyku.
Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych dla dalszego bytu umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych, które określają główne świadczenia stron, może prowadzić do nieważności całej umowy, jeśli po ich wyeliminowaniu umowa nie może dalej obowiązywać lub jej utrzymanie w zmienionym kształcie byłoby sprzeczne z celem dyrektywy UE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, stwierdził, że eliminacja abuzywnych klauzul waloryzacyjnych, które stanowią główne świadczenie, może prowadzić do nieważności umowy, jeśli nie można jej utrzymać w zmienionym kształcie bez naruszenia celów dyrektywy 93/13. Zastąpienie abuzywnych klauzul innymi przepisami prawa krajowego jest niedopuszczalne, jeśli prowadzi do modyfikacji umowy w sposób sprzeczny z celem dyrektywy.
Czy umowa kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych, może być utrzymana w mocy jako umowa kredytu złotowego z oprocentowaniem opartym na stawce LIBOR?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyeliminowanie ryzyka kursowego, które jest charakterystyczne dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, jest tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co przemawia za jej całkowitą nieważnością.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że utrzymanie umowy jako kredytu złotowego z oprocentowaniem LIBOR po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych byłoby zbyt daleko idącą modyfikacją, zmieniającą istotę umowy i sprzeczną z celem dyrektywy UE.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | powód |
| A. S. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Syndyk masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. | inne | powód (następca prawny) |
Przepisy (20)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
pr. bank. art. 69 § ust. 2 pkt 4a
Prawo bankowe
Dotyczy umów kredytu denominowanego lub indeksowanego kursem waluty obcej.
pr. bank. art. 69 § ust. 3
Prawo bankowe
Dotyczy umów kredytu denominowanego lub indeksowanego kursem waluty obcej.
pr. bank. art. 75b
Prawo bankowe
Dotyczy umów kredytu denominowanego lub indeksowanego kursem waluty obcej.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
u.k.k. art. 35a
Ustawa o kredycie konsumenckim
Dotyczy umów kredytu denominowanego lub indeksowanego kursem waluty obcej.
k.c. art. 358 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy zobowiązań w walucie obcej.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy zobowiązań w walucie obcej.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.p.c. art. 384
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zakazu orzekania na niekorzyść strony apelującej.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zakresu rozpoznania apelacji.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku przedstawiania dowodów przez strony.
k.p.c. art. 286
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodu z opinii biegłego.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów procesu.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów procesu.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul indeksacyjnych ze względu na brak jasności i zrozumiałości oraz jednostronne ustalanie kursów walut przez bank. • Niemożność utrzymania umowy kredytu po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych, co skutkuje jej nieważnością. • Niedopuszczalność zastąpienia abuzywnych klauzul innymi przepisami prawa krajowego w celu ratowania umowy.
Odrzucone argumenty
Kwalifikacja klauzul indeksacyjnych jako niedozwolonych postanowień umownych. • Nieważność całej umowy jako skutek stwierdzenia abuzywności klauzul waloryzacyjnych. • Możliwość uzupełnienia luk w umowie przez przepisy prawa krajowego (np. średni kurs NBP) lub inne przepisy (np. prawo wekslowe). • Naruszenie art. 384 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. przez pogorszenie sytuacji skarżącego. • Naruszenie art. 232 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.
Godne uwagi sformułowania
klauzule przeliczeniowe Bank zastrzegł sobie jednostronne prawo do kształtowania kursu franka szwajcarskiego • nie były wyrażone prostym i zrozumiałym językiem w sposób jednoznaczny • umowa przedstawia w sposób przejrzysty działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane postanowienie, umożliwiając konsumentowi orientację, co do wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji ekonomicznych • mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta • wyeliminowanie ryzyka kursowego (...) jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem pierwotnej umowy (...) że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze • sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego postanowienia powinno powodować przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w sytuacji niezamieszczenia tego postanowienia umownego.
Skład orzekający
Grzegorz Misiurek
przewodniczący
Władysław Pawlak
członek
Agnieszka Piotrowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych kursem CHF z powodu abuzywności klauzul waloryzacyjnych, brak możliwości uzupełniania luk w umowie przez przepisy prawa krajowego, skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych lub denominowanych kursem waluty obcej zawartych z konsumentami przed zmianami w prawie bankowym lub z wadliwymi klauzulami po zmianach. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w kwestii abuzywności klauzul i nieważności umów, co jest niezwykle istotne dla wielu konsumentów i rynku finansowego.
“Sąd Najwyższy: Kredyty frankowe z wadliwymi klauzulami są nieważne. Banki nie mogą ratować umów.”
Dane finansowe
WPS: 477 886,84 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.