Orzeczenie · 2025-05-16

II CSKP 460/23

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2025-05-16

SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy

kredyt indeksowanyfrank szwajcarskiklauzule abuzywnenieważność umowyochrona konsumentaSąd Najwyższyzarzut zatrzymaniaroszczenie o zwrot

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną banku X. S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który uznał umowę kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego za nieważną. Powód B.C. domagał się ustalenia nieważności umowy oraz zapłaty kwot stanowiących zwrot nienależnego świadczenia. Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd Okręgowy, uznał umowę za nieważną z powodu sprzeczności z art. 353¹ k.c. (zasada swobody umów) oraz uznał klauzule dotyczące indeksacji do kursu waluty obcej za niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., ze względu na jednostronne i arbitralne kształtowanie kursów przez bank. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, podzielając stanowisko sądów niższych instancji. Potwierdzono, że klauzule pozwalające bankowi na jednostronne sterowanie wysokością świadczeń poprzez tabele kursowe są niedozwolone i nie wiążą konsumenta. Sąd Najwyższy oparł się na uchwale III CZP 25/22, zgodnie z którą brak możliwości ustalenia wiążącego kursu waluty w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego prowadzi do nieważności całej umowy. Oddalono również zarzuty dotyczące wymagalności roszczeń, wskazując, że nieważność umowy z powodu klauzul abuzywnych działa od początku.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu klauzul abuzywnych oraz skutków prawnych ich eliminacji.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie opiera się na uchwale III CZP 25/22, która stanowi podstawę dla podobnych spraw. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy pod kątem abuzywności klauzul.

Zagadnienia prawne (3)

Czy umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej, zawierająca klauzule pozwalające kredytodawcy na jednostronne ustalanie kursu waluty, jest nieważna z powodu sprzeczności z art. 353¹ k.c. lub jako zawierająca niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Umowa nie jest nieważna z powodu sprzeczności z art. 353¹ k.c., ale klauzule dotyczące jednostronnego ustalania kursu waluty są niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. i nie wiążą konsumenta.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że choć umowa nie jest nieważna z powodu naruszenia zasady swobody umów, to klauzule pozwalające bankowi na arbitralne ustalanie kursów waluty są niedozwolone. Ich eliminacja, zgodnie z uchwałą III CZP 25/22, prowadzi do nieważności całej umowy, jeśli nie można ustalić wiążącego kursu.

Czy po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień dotyczących indeksacji, umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej nadal może obowiązywać w pozostałym zakresie?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, w przypadku niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy oparł się na uchwale III CZP 25/22, która jednoznacznie stwierdza, że brak możliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego prowadzi do nieważności całej umowy.

Od kiedy liczy się wymagalność roszczeń powoda o zwrot nienależnego świadczenia w przypadku nieważności umowy kredytu z powodu klauzul abuzywnych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia są wymagalne od chwili zawarcia umowy, ponieważ nieważność umowy z powodu klauzul abuzywnych działa od początku.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy przypomniał, że niedozwolone postanowienie umowne jest od początku dotknięte nieskutecznością na korzyść konsumenta, a skutkiem zawarcia takich postanowień jest nieważność całej czynności prawnej od chwili jej zawarcia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

B.C.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
X. spółka akcyjna w W.	spółka	pozwany
B.C.	osoba_fizyczna	powód

Przepisy (17)

Główne

k.c. art. 353¹

Kodeks cywilny

Umowa nie była nieważna z powodu sprzeczności z zasadą swobody umów, ale klauzule dotyczące indeksacji były niedozwolone.

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Uznanie klauzul dotyczących indeksacji za niedozwolone postanowienia umowne, które nie wiążą konsumenta.

Pomocnicze

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy nieważności czynności prawnej.

pr.bank art. 69

Prawo bankowe

Dotyczy umowy kredytu.

pr.bank art. 111 § ust. 1 pkt 4

Prawo bankowe

Dotyczy obowiązków banków.

k.c. art. 385

Kodeks cywilny

Dotyczy wzorców umów.

k.c. art. 385 § § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy oceny postanowień umowy.

k.c. art. 5

Kodeks cywilny

Dotyczy nadużycia prawa podmiotowego.

k.c. art. 358 § § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy kursów walut.

k.c. art. 481 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy odsetek za opóźnienie.

k.c. art. 455

Kodeks cywilny

Dotyczy miejsca spełnienia świadczenia.

k.c. art. 410 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy świadczenia nienależnego.

k.p.c. art. 398¹³ § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji.

k.p.c. art. 398³ § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Zakaz kwestionowania stanu faktycznego w skardze kasacyjnej.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy w zakresie kosztów.

k.p.c. art. 398¹⁴

Kodeks postępowania cywilnego

Orzekanie w przedmiocie skargi kasacyjnej.

u.s.n. art. 88 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Dotyczy możliwości podjęcia działań w przypadku uchwały pełnego składu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Klauzule dotyczące jednostronnego ustalania kursu waluty przez bank są niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. • Eliminacja niedozwolonych postanowień prowadzi do nieważności całej umowy kredytu indeksowanego, jeśli nie można ustalić wiążącego kursu waluty. • Nieważność umowy z powodu klauzul abuzywnych działa od początku, co wpływa na wymagalność roszczeń.

Odrzucone argumenty

Umowa kredytu indeksowanego nie była nieważna z powodu sprzeczności z art. 353¹ k.c. • Postanowienia dotyczące indeksacji były jednoznaczne i nie podlegały ocenie w świetle art. 385¹ § 1 k.c. • Po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, umowa mogła nadal obowiązywać, np. z zastosowaniem kursów NBP. • Sankcja nieważności całej umowy jest nadmierna i nieproporcjonalna. • Powód nadużył przysługującego mu prawa podmiotowego. • Roszczenia powoda stały się wymagalne dopiero od chwili złożenia przez niego oświadczenia na rozprawie.

Godne uwagi sformułowania

postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. • stosowanie jednostronnie ukształtowanych kursów walut nie stwarza zagrożenia dla interesów konsumentów w innych przypadkach, w szczególności gdy dokonują oni transakcji jednorazowej i natychmiastowej • w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów • w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie • niedozwolone postanowienie umowne (art. 385¹ § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte nieskutecznością na korzyść konsumenta

Skład orzekający

Joanna Misztal-Konecka

przewodniczący

Beata Janiszewska

sprawozdawca

Marcin Krajewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu klauzul abuzywnych oraz skutków prawnych ich eliminacji."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale III CZP 25/22, która stanowi podstawę dla podobnych spraw. Konieczność indywidualnej oceny każdej umowy pod kątem abuzywności klauzul.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich nieważności, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów.

“Kredyt frankowy nieważny od początku? Sąd Najwyższy potwierdza skutki abuzywnych klauzul.”

Dane finansowe

WPS: 52 743,62 PLN

zwrot świadczenia nienależnego: 52 743,62 PLN

zwrot świadczenia nienależnego: 1969,14 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników