Krótka odpowiedź (TL;DR)
Bezczynność wojewody w sprawie zezwolenia na pobyt cudzoziemca zachodzi, gdy organ nie załatwi sprawy w ustawowym terminie (60 dni — art. 112a ust. 1 u.o.c.) i nie powiadomi strony o opóźnieniu zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.. Sądy administracyjne konsekwentnie orzekają, że pandemia, braki kadrowe ani napływ spraw nie usprawiedliwiają wielomiesięcznego braku działania. Kluczowy wyjątek stanowił okres obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, który zawieszał biegi terminów i wykluczał stwierdzenie bezczynności — jednak po 30 czerwca 2024 r. dalsze zawieszenie uznano za nieproporcjonalne.
1. Kiedy zachodzi bezczynność wojewody w sprawie pobytu?
Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność stwierdza się, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie z art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych. W sprawach zezwolenia na pobyt czasowy termin wynosi 60 dni (art. 112a ust. 1 u.o.c.). NSA podkreśla, że organ musi nie tylko wydać decyzję, ale też podejmować czynności w toku postępowania — brak jakiejkolwiek aktywności przez wiele miesięcy jest bezczynnością. W wyroku „Trudności kadrowe organu czy znaczny wpływ spraw, nadmierna absencja pracowników oraz pandemia nie stanowią usprawiedliwienia dla prowadzenia postępowania i nie stanowią przyczyny "niezależnej od organu" w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a." → II OSK 1144/22 NSA jednoznacznie odrzucił argumenty wojewody o usprawiedliwieniu opóźnień. Podobnie w „trudności kadrowe organu administracji publicznej czy znaczny wpływ spraw nie stanowią usprawiedliwienia dla prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny" → II OSK 6/22 sąd potwierdził, że obciążenie pracą nie zwalnia z obowiązku terminowego działania.
2. Czy pandemia COVID-19 usprawiedliwia bezczynność?
To jedno z najczęściej powracających pytań. NSA konsekwentnie odpowiada, że nie. W „Stanu bezczynności nie znoszą wprowadzone wskazanymi w skardze kasacyjnej rozporządzeniami Rady Ministrów ograniczenia w pracy urzędów administracji publicznej" → III OSK 600/22 sąd wyraźnie wskazał, że rozporządzenia epidemiczne nie modyfikują ustawowych terminów. Podobnie w „Nie jest taką przyczyną ograniczenie działalności urzędów administracji publicznej podyktowane stanem epidemii" → II OSK 1144/22 NSA potwierdził, że ponad 8-miesięczny brak jakiejkolwiek czynności organu stanowi rażące naruszenie prawa, nawet przy uwzględnieniu pandemii. Kluczowa zasada: rozporządzenie nie może modyfikować ustaleń aktu wyższego rzędu — ustawy.
3. Specustawa ukraińska a bezczynność — zawieszenie terminów
Przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy zawieszały biegi terminów załatwiania spraw cudzoziemców. NSA w ugruntowanej linii orzeczniczej uznał, że pojęcie „cudzoziemiec" w tych przepisach obejmuje wszystkich cudzoziemców, nie tylko obywateli Ukrainy. W „W analizowanych przepisach art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego narodowości lub przynależności państwowej, a nie np. "obywatelu Ukrainy"" → II OSK 821/24 NSA potwierdził szeroki zakres stosowania. Podobnie w „przepisy art. 100c ust. 1-4 i art. 100d ust. 1-4 u.p.o.u. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich narodowości" → II OSK 1971/24 sąd orzekł, że w okresie obowiązywania art. 100d nie można domagać się stwierdzenia bezczynności. Konsekwentnie, w II OSK 2723/24 i II OSK 2592/24 NSA uchylił wyroki WSA, które błędnie zawęziły stosowanie specustawy tylko do Ukraińców.
4. Granice zawieszenia terminów — po 30 czerwca 2024 r.
Mimo szerokiego stosowania specustawy, NSA wyznaczył granicę proporcjonalności. W przełomowym wyroku „rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności te trwają" → II OSK 31/25 NSA orzekł, że po 30 czerwca 2024 r. dalsze przedłużanie zawieszenia terminów naruszało zasadę proporcjonalności i prawo do sądu. Sąd dodał, że „wyjątek stał się regułą" → II OSK 31/25 oraz „prawo to stało się iluzoryczne" → II OSK 31/25. W konsekwencji organ, który nie wydał decyzji po 1 lipca 2024 r. w terminie 60 dni, dopuścił się bezczynności.
5. Zadośćuczynienie za bezczynność — suma pieniężna
Na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd może przyznać skarżącemu sumę pieniężną z tytułu bezczynności. NSA podkreśla, że nie wymaga to wykazania szczególnych okoliczności ani konkretnej szkody. W „funkcja [art. 149 § 2 p.p.s.a.] sprowadza się do zrekompensowania stronie dolegliwości i uciążliwości, jakich doznała ona w związku ze stwierdzoną bezczynnością lub przewlekłością organu administracji publicznej" → II OSK 2658/22 NSA potwierdził zasadność przyznania 5000 zł za ponad 42-miesięczną bezczynność. W II OSK 2599/22 sąd utrzymał zadośćuczynienie w wysokości 3100 zł, a w II OSK 6/22 — 1000 zł. Wysokość sumy zależy od czasu trwania bezczynności i wagi sprawy dla cudzoziemca.
6. Wszczęcie postępowania a braki formalne wniosku
Istotną kwestią praktyczną jest moment, od którego biegnie termin załatwienia sprawy. NSA w „datą wszczęcia postępowania jest więc data złożenia wniosku, a nie data usunięcia jego braków formalnych" → II OSK 6/22 orzekł, że termin biegnie od doręczenia wniosku organowi, a nie od usunięcia braków. Organ nie może sztucznie przedłużać postępowania poprzez opóźnianie wezwania do uzupełnienia braków.
Źródła:
- II OSK 1144/22 (NSA, 14.02.2023)
- III OSK 600/22 (NSA, 24.05.2023)
- II OSK 6/22 (NSA, 24.10.2022)
- II OSK 31/25 (NSA, 20.11.2025)
- II OSK 821/24 (NSA, 13.11.2024)
- II OSK 1971/24 (NSA, 18.02.2025)
- II OSK 2723/24 (NSA, 19.05.2025)
- II OSK 2592/24 (NSA, 03.07.2025)
- II OSK 2658/22 (NSA, 06.09.2023)
- II OSK 2599/22 (NSA, 06.09.2023)