Krótka odpowiedź (TL;DR)
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdy strona nie wykazała żadnej z przesłanek z art. 398⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania): istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, nieważności postępowania albo oczywistej zasadności skargi. Analogicznie w postępowaniu sądowoadministracyjnym NSA odrzuca skargę kasacyjną, gdy brakuje podstaw kasacyjnych – ich przytoczenie jest elementem konstrukcyjnym, którego brak jest nieusuwalny (art. 178 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Linia orzecznicza jest spójna i rygorystyczna: skarga kasacyjna nie służy korygowaniu wszelkich uchybień, lecz ochronie interesu publicznego.
1. Skarga kasacyjna jako środek nadzwyczajny – nie służy korygowaniu wszelkich uchybień
SN konsekwentnie podkreśla, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia o charakterze publicznoprawnym, a jej celem nie jest korygowanie wszelkich uchybień orzeczeń. Jak stwierdził SN w postanowieniu „jej rolą nie jest korygowanie wszelkich orzeczeń sądowych zawierających ewentualne uchybienia, ponieważ tę funkcję realizują zwyczajne środki zaskarżenia" → II CSK 473/16. Podobnie w „Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, silnie nacechowanym pierwiastkiem publicznoprawnym" → II CSK 471/16. Instytucja przedsądu jest przy tym zgodna z normami konstytucyjnymi – przypomniał to „Instytucja przedsądu (...) jest zgodna z normami konstytucyjnymi, a także z zaleceniami Rady Europy zezwalającymi na wprowadzenie środków eliminujących dostęp do sądu najwyższego szczebla" → I CSK 709/16.
2. Istotne zagadnienie prawne – wymóg sformułowania ogólnego i argumentacji
Aby SN przyjął skargę na podstawie istotnego zagadnienia prawnego, skarżący musi sformułować problem jurydyczny ogólnie, wykazać jego znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter oraz przedstawić argumentację uzasadniającą rozbieżne oceny. W „istotnym zagadnieniem prawnym jest taki problem jurydyczny, który ma znaczenie dla rozwoju prawa lub stanowi precedens dla rozstrzygnięcia podobnych spraw" → I CSK 709/16. SN dodał, że „prawidłowo wyartykułowane zagadnienie musi być sformułowane ogólnie w tym sensie, że nie może chodzić w nim o sposób rozstrzygnięcia sprawy" → I CSK 709/16. Gdy skarżący wskazuje jedynie na potrzebę wykładni przepisów dotyczących zarzutów apelacji – bez wykazania rozbieżności w orzecznictwie – SN odmawia przyjęcia skargi (II CSK 345/20). W IV CSK 450/15 SN uznał, że sformułowane pytania prawne nie stanowiły istotnego zagadnienia prawnego, a argumentacja sprowadzała się do powielania zarzutów z podstaw kasacyjnych.
3. Oczywista zasadność skargi – wymóg ewidentnej, prima facie wadliwości orzeczenia
Najczęściej powoływaną – i najczęściej odrzucaną – przesłanką jest oczywista zasadność skargi. SN wymaga, aby wadliwość orzeczenia była widoczna na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy. W „nie wykazała oczywistej zasadności skargi, rozumianej jako niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka (prima facie) bez konieczności pogłębionej analizy zaskarżonego orzeczenia, sprzeczność przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania przepisów z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami ich interpretacji" → II CSK 473/16. Podobnie w „„oczywistość" skargi to jej zasadność ewidentna, niewątpliwa, możliwa do stwierdzenia bez głębszej analizy" → II CSK 405/17. W IV CSK 433/18 SN uznał, że argumentacja powoda była "niezwykle krótka i enigmatyczna", a w I CSK 440/16 – że sprowadzała się do polemiki z oceną dowodów, co nie spełnia kryterium oczywistości.
4. Błąd logiczny: łączenie przesłanki istotnego zagadnienia z oczywistą zasadnością
SN wielokrotnie wskazywał, że nie można jednocześnie powoływać się na istotne zagadnienie prawne i oczywistą zasadność skargi w zakresie tych samych przepisów – to błąd logiczny. Jak wyraźnie stwierdził „nie można z przesłanką określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego równocześnie podnosić, iż w ramach naruszenia tych samych przepisów w sprawie pojawiło się istotne zagadnienie prawne. Jest to błąd logiczny, albowiem, gdy wchodzi w rachubę zagadnienie prawne skarga kasacyjna nie może być oczywiście uzasadniona" → I CSK 709/16. Ten sam wniosek potwierdził II CSK 471/16.
5. Brak podstaw kasacyjnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym – odrzucenie bez wezwania do uzupełnienia
W postępowaniu przed NSA sytuacja jest jeszcze bardziej rygorystyczna. Brak przytoczenia podstaw kasacyjnych jest brakiem konstrukcyjnym, nieusuwalnym – skutkuje odrzuceniem skargi bez wezwania do uzupełnienia braków. W „Podstawy kasacyjne są bowiem elementami konstrukcyjnymi skargi kasacyjnej, które stanowią o jej istocie a ich brak oznacza, że nie mamy do czynienia ze skargą kasacyjną" → I OSK 1927/23. Podobnie w „Przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie są elementami konstrukcyjnymi skargi kasacyjnej i ich brak skutkuje jej odrzuceniem, bez uprzedniego wzywania do usunięcia tych braków" → I GSK 1009/24. NSA dodał, że „Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych" → I GSK 1009/24. W II FSK 350/05 NSA podkreślił, że brak podstaw kasacyjnych jest "brakiem nieusuwalnym", a sąd nie jest uprawniony do powtórnego badania orzeczenia w całokształcie, gdy strona nie wskazała podstaw skargi.
6. Polemika z oceną dowodów nie jest podstawą kasacyjną
SN konsekwentnie odrzuca skargi, w których skarżący faktycznie polemizuje z oceną dowodów, a nie wykazuje kwalifikowanego naruszenia prawa. W „wywody skarżącego sprowadzają się jednakże do kwestionowania przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny oceny dowodów z opinii biegłych oraz w istocie do polemiki z wynikami tej oceny" → I CSK 440/16. W I CSK 32/15 SN przypomniał, że dopuszczenie dowodu z urzędu jest dyskrecjonalnym uprawnieniem sądu (art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego), a nie obowiązkiem – zatem sam zarzut niedopuszczenia dowodu z urzędu nie czyni skargi oczywiście uzasadnioną.