TL;DR
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia to nadzwyczajny środek zaskarżenia o rygorystycznych wymogach formalnych. Sądy konsekwentnie odrzucają skargi niespełniające tych wymogów — w szczególności sporządzone bez udziału profesjonalnego pełnomocnika, pozbawione wymaganych elementów konstrukcyjnych (wskazanie przepisu, uprawdopodobnienie szkody, wniosek) albo wniesione w postępowaniu, w którym ta instytucja w ogóle nie obowiązuje.
1. Skarga o niezgodność z prawem nie istnieje w postępowaniu sądowoadministracyjnym
Instytucja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest uregulowana wyłącznie w Dziale VIII k.p.c. i nie znajduje zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które jest uregulowane w sposób całościowy w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. NSA wielokrotnie podkreślał, że skarga ta ma charakter cywilny i nie przenika do porządku administracyjnego. W sprawie „skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest instytucją procesową prawa cywilnego, nie mającą zastosowania do postępowania sądowoadministracyjnego" → II FSK 446/06 NSA oddalił skargę kasacyjną od postanowienia WSA odrzucającego tego rodzaju skargę. Podobnie w sprawach II FSK 447/06 i II FSK 448/06 NSA potwierdził, że przepisy k.p.c. o skardze o niezgodność z prawem nie mają zastosowania w sprawach administracyjnych.
2. Przymus adwokacko-radcowski — brak nieusuwalny
Zarówno w postępowaniu cywilnym przed SN, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed NSA, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem musi być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Niespełnienie tego wymogu jest brakiem nieusuwalnym — sąd odrzuca skargę bez wzywania do uzupełnienia braków. W sprawie „Niedochowanie przy wniesieniu skargi kasacyjnej albo skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wymagania określonego w art. 87¹ § 1 k.p.c. czyni skargę niedopuszczalną" → II CZ 83/18 SN potwierdził, że naruszenie wymogu zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego jest wadą nieusuwalną. W postępowaniu administracyjnym NSA w sprawie „skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia musi być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika" → I ONP 1/22 odrzucił skargę sporządzoną osobiście przez skarżącego. Ten sam rygor potwierdził NSA w sprawie „Niesporządzenie zażalenia we wskazany wyżej sposób jest brakiem nieusuwalnym, niepodlegającym konwalidacji" → I OZ 29/26 — przymus adwokacki obowiązuje również przy zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi. Podobnie WSA w Poznaniu w sprawie IV SA/PO 229/22 odrzucił skargę wniesioną osobiście przez osobę nieuprawnioną.
3. Brak wskazania przepisu prawa i wykazania zamknięcia drogi innych środków
SN rygorystycznie wymaga, aby skarga precyzyjnie wskazywała przepis prawa, z którym orzeczenie jest niezgodne, oraz wykazywała, że wzruszenie orzeczenia innymi środkami nie było i nie jest możliwe. W sprawie „Samo stwierdzenie o niezgodności orzeczenia z prawem nie jest wystarczające do uznania spełnienia wymogu wskazania przepisu prawa" → IV CNP 15/13 SN odrzucił skargę, w której skarżący ograniczył się do ogólnikowych zarzutów. W sprawie III CNP 33/12 SN powtórzył, że skarżący musi wykazać, a nie tylko wskazać, że inne środki prawne są niedostępne — wymóg z Działu VIII k.p.c. wymaga wyczerpującej i niebudzącej wątpliwości argumentacji.
4. Brak uprawdopodobnienia szkody
Konstrukcyjnym elementem skargi jest uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody przez wydanie zaskarżonego orzeczenia (zgodnie z Działem VIII k.p.c.). W sprawie „skarżący powinien wskazywać rodzaj, wysokość i czas powstania szkody, a także wykazać, że jest ona następstwem zaskarżonego wyroku" → IV CNP 20/12 SN odrzucił skargę, w której nie wykazano ani rodzaju, ani wysokości szkody, ani związku przyczynowego z zaskarżonym wyrokiem.
5. Skarga nie służy uchyleniu wyroku — tylko orzeczeniu prejudycjalnemu
Kluczową zasadą jest, że skarga o niezgodność z prawem nie prowadzi do podważenia rozstrzygnięcia ani ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Jej jedynym celem jest wydanie orzeczenia prejudycjalnego umożliwiającego dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa. W sprawie „skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie prowadzi w żadnym wypadku do podważenia rozstrzygnięcia i ponownego merytorycznego rozpatrywania sprawy" → III CNP 1/09 SN odrzucił skargę, która w istocie zmierzała do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania — a więc zawierała jedynie pozór wniosku o stwierdzenie niezgodności z prawem.
6. Braki formalne i nieuzupełnienie wezwania sądu
W postępowaniu sądowoadministracyjnym odrzucenie skargi następuje również wtedy, gdy strona nie uzupełni braków formalnych w wyznaczonym terminie (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W sprawie „nie można uznać że doszło do wykonania wezwania o uzupełnienie braku formalnego" → II GNP 2/22 NSA odrzucił skargę, ponieważ pismo złożone przez pełnomocnika w odpowiedzi na wezwanie nie było tożsame z pierwotnie wniesioną skargą — stanowiło zupełnie nowe pismo, a nie uzupełnienie braków.
Źródła
- II FSK 446/06 (NSA, 23.03.2007)
- II FSK 447/06 (NSA, 23.03.2007)
- II FSK 448/06 (NSA, 23.03.2007)
- II CZ 83/18 (SN, 10.01.2019)
- I ONP 1/22 (NSA, 15.12.2022)
- I OZ 29/26 (NSA, 10.02.2026)
- IV SA/PO 229/22 (WSA Poznań, 05.03.2024)
- IV CNP 15/13 (SN, 05.07.2013)
- III CNP 33/12 (SN, 31.01.2013)
- IV CNP 20/12 (SN, 12.07.2012)
- III CNP 1/09 (SN, 09.04.2009)
- II GNP 2/22 (NSA, 06.10.2022)