TL;DR
Skarga kasacyjna bez uzasadnienia podstaw kasacyjnych lub bez uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. SN i NSA konsekwentnie traktują te wymogi jako elementy konstrukcyjne (konstytutywne) skargi, których brak jest nieusuwalny i skutkuje odrzuceniem bez wezwania do uzupełnienia – z wyjątkiem sytuacji uregulowanych wyrokiem TK z 2008 r. w postępowaniu cywilnym.
1. Jakie elementy skargi kasacyjnej są „konstrukcyjne" i ich brak skutkuje odrzuceniem?
Zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i sądowoadministracyjnym, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie stanowią elementy konstrukcyjne (konstytutywne) skargi kasacyjnej. Ich brak jest nieusuwalny – skarga podlega odrzuceniu bez wezwania do uzupełnienia braków. SN w postanowieniu „Przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie jest elementem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej; uchybienia w zakresie tego wymagania nie podlegają naprawieniu i skutkują odrzuceniem skargi kasacyjnej a limine jako niedopuszczalnej" → I CSK 480/23. Analogicznie NSA w „przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie są elementami konstrukcyjnymi skargi kasacyjnej i ich brak skutkuje jej odrzuceniem, bez uprzedniego wzywania do usunięcia któregoś z tych braków" → I FSK 928/20. Podstawę prawną stanowią art. 398^4 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 398^6 § 3 k.p.c. w postępowaniu cywilnym oraz art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w połączeniu z art. 177a p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
2. Czy uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania może zastąpić uzasadnienie podstaw kasacyjnych?
Nie – SN wielokrotnie podkreślał, że oba te wymogi mają samodzielny byt i nie mogą być traktowane zamiennie. W „uzasadnienie podstaw kasacyjnych i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, to odrębne i niezależne elementy skargi kasacyjnej" → II CSK 684/14. Potwierdza to „wymagania z art. 398^4 § 1 k.p.c. mają samodzielny byt i nie mogą być traktowane zamiennie" → V CSK 81/08. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi służy wykazaniu przesłanek z art. 398^9 § 1 k.p.c. (tzw. przedsąd), natomiast uzasadnienie podstaw kasacyjnych wskazuje jurydyczne argumenty za niezgodnością zaskarżonego orzeczenia z prawem.
3. Jakie wymogi stawia się uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania?
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej musi wykraczać poza powtórzenie zarzutów kasacyjnych i zawierać wyodrębnioną argumentację jurydyczną. „uzasadnienie nie może poprzestawać na odwołaniu się do uzasadnienia podstaw kasacyjnych, lecz musi obejmować wyodrębnioną argumentację jurydyczną przekonującą" → IV CSK 518/14. W przypadku powołania się na oczywistą zasadność skargi – „„oczywistość" skargi to jej zasadność ewidentna, niewątpliwa, możliwa do stwierdzenia bez głębszej analizy" → IV CSK 518/14. Z kolei „brak odpowiedniego, wyodrębnionego i pogłębionego wywodu mającego uzasadnić ogólnie sformułowany wniosek" → I CSK 226/07 stanowi brak nieusuwalny. Podobnie „brak jednego z elementów konstytutywnych, mianowicie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania" → V CSK 264/08 skutkuje odrzuceniem skargi.
4. Czy brak uzasadnienia skargi kasacyjnej można uzupełnić po terminie?
W postępowaniu sądowoadministracyjnym odpowiedź jest kategoryczna: nie. NSA w „przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie są elementami konstrukcyjnymi skargi kasacyjnej, których brak skutkuje odrzuceniem tej skargi, bez uprzedniego wezwania do usunięcia któregoś z tych braków" → I FZ 268/25. Dołączenie do skargi uzasadnienia wyroku WSA zamiast uzasadnienia podstaw kasacyjnych nie spełnia wymogu – „część wniesionej w terminie ustawowym skargi kasacyjnej zatytułowana „UZASADNIENIE" to w sposób oczywisty uzasadnienie wyroku (...) nie uzasadnienie środka odwoławczego od tego wyroku" → I FZ 268/25. W postępowaniu cywilnym sytuacja jest bardziej złożona ze względu na wyrok TK.
5. Jaki wpływ miał wyrok Trybunału Konstytucyjnego na odrzucenie skargi bez wezwania?
Wyrok TK z 1 lipca 2008 r. (K 37/07) orzekł, że art. 398^6 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 398^4 § 1 pkt 3 k.p.c. – w zakresie przewidującym odrzucenie skargi kasacyjnej bez wezwania do usunięcia braków wniosku o przyjęcie do rozpoznania – jest niezgodny z Konstytucją. „Trybunał Konstytucyjny nadał tym wymaganiom charakter braku formalnego" → II CZ 68/08. Oznacza to, że w postępowaniu cywilnym brak uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu, natomiast brak uzasadnienia samych podstaw kasacyjnych nadal jest nieusuwalny. W postępowaniu sądowoadministracyjnym art. 177a p.p.s.a. wprost wyłącza wezwanie do uzupełnienia jedynie w zakresie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.
6. Czy obietnica późniejszego uzupełnienia uzasadnienia jest skuteczna?
Nie. NSA w I FSK 928/20 odrzucił skargę kasacyjną, mimo że pełnomocnik zadeklarował uzupełnienie uzasadnienia „w dalszym terminie" z powodu pandemii. Przez cztery lata żadne merytoryczne pismo nie zostało złożone. NSA podkreślił, że rygoryzm jest uzasadniony wysokim stopniem formalizacji skargi kasacyjnej, służącym precyzyjnemu ustaleniu zakresu sprawy. Potwierdza to również „Skarga kasacyjna jest zatem sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym" → I OSK 1541/25.
Źródła:
- I CSK 480/23 (SN, 8.3.2024)
- I FSK 928/20 (NSA, 12.4.2024)
- I FZ 268/25 (NSA, 30.12.2025)
- II CSK 684/14 (SN, 11.6.2015)
- V CSK 81/08 (SN, 18.6.2008)
- IV CSK 518/14 (SN, 26.2.2015)
- I CSK 226/07 (SN, 27.7.2007)
- V CSK 264/08 (SN, 4.12.2008)
- II CZ 68/08 (SN, 2.10.2008)
- I OSK 1541/25 (NSA, 19.11.2025)
- art. 398^4 § 1 k.p.c., art. 398^6 § 2–3 k.p.c., art. 398^9 § 1 k.p.c.
- art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., art. 177a p.p.s.a., art. 178 p.p.s.a.