Krótka odpowiedź (TL;DR)
„Oczywista zasadność" skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. oznacza, że zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni, a wadliwość ta jest widoczna prima facie — bez konieczności głębszej analizy jurydycznej. Jest to przesłanka o charakterze kwalifikowanym: zwykła błędna subsumpcja lub odmienna interpretacja nie wystarczą. Skarżący musi przedstawić wywód prawny wykazujący rażące, bezsporne naruszenie prawa, dostrzegalne dla każdego przeciętnego prawnika.
1. Definicja „oczywistej zasadności" w orzecznictwie SN
Sąd Najwyższy konsekwentnie definiuje oczywistą zasadność jako sytuację, w której „zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa albo wydane zostało w wyniku dostrzegalnej w sposób pewny i niewątpliwy bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa" — „skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa" → I CSK 503/18. Podobnie w „skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa albo wydane zostało w wyniku dostrzegalnej w sposób pewny i niewątpliwy bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa" → IV CSK 79/20. W „skarga jest oczywiście uzasadniona, gdy bez wątpliwości nastąpiły podnoszone uchybienia lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia" → V CSK 583/12.
2. Test prima facie — widoczność na pierwszy rzut oka
Kluczowym elementem przesłanki jest wymóg widoczności uchybienia „na pierwszy rzut oka". „dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie" → II CSK 219/19 oraz „oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań" → II CSK 219/19. W „ocena ta ma być przy tym dokonana bez wnikliwej analizy, taka wadliwość orzeczenia musi być bowiem widoczna od razu, dla każdego przeciętnego prawnika" → II CSK 810/15. Analogicznie „ocena ta przy tym ma być dokonana bez wnikliwej analizy, taka wadliwość orzeczenia musi być bowiem widoczna od razu, dla każdego przeciętnego prawnika" → II CSK 201/14.
3. Klauzule generalne i swobodna ocena sądu wykluczają oczywistość
Jeśli zaskarżone orzeczenie opiera się na klauzuli generalnej (np. art. 5 k.c.) lub swobodnej ocenie dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.), przesłanka oczywistej zasadności z reguły nie jest spełniona. „przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej spełniona jest wówczas, gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni" → IV CSK 700/14. Sąd dodał, że zastosowanie art. 5 k.c. wymagało swobodnej oceny sądu, a rozumowanie Sądu Apelacyjnego nie nosiło znamion sprzeczności logicznej. Podobnie w „skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z przepisami prawa lub wydane w wyniku oczywistej błędnej wykładni lub zastosowania prawa" → I CSK 49/18 — przy czym art. 5 k.c. nie uchyla skutków ex lege.
4. Obowiązek profesjonalnego uzasadnienia wniosku
Samo stwierdzenie, że skarga jest „oczywiście uzasadniona", nie wystarcza. Skarżący musi przedstawić konkretny wywód prawny. „powołanie się na przesłankę zawartą w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie" → II CSK 254/18. W „skarżący powinien wykazać kwalifikowany charakter naruszenia prawa, samo bowiem stwierdzenie, że zaskarżony wyrok oczywiście narusza prawo, nie jest równoznaczne ze wskazaniem przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi do rozpoznania" → IV CSK 772/15. „twierdzenie o "oczywistej zasadności" skargi nie zostało poparte wystarczającym wywodem prawnym" → III CSK 145/15.
5. Skarga kasacyjna nie jest trzecią instancją
SN wielokrotnie podkreśla publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. „skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, silnie nacechowanym pierwiastkiem publicznoprawnym, a jej rolą nie jest korygowanie wszelkich orzeczeń sądowych zawierających ewentualne uchybienia" → II CSK 473/16. „Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i jego rolą nie jest korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie" → II CSK 219/19. W III CSK 89/18 — skarga w istocie zmierzała do podważenia ustaleń faktycznych, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym.
6. Sprzeczność argumentacyjna — oczywista zasadność vs. istotne zagadnienie prawne
Powoływanie się jednocześnie na oczywistą zasadność i istotne zagadnienie prawne może być traktowane jako sprzeczność logiczna. III CSK 89/18 — jeśli skarga jest „oczywiście uzasadniona", nie wymaga wyjaśniania zagadnień prawnych budzących wątpliwości, i odwrotnie. Skarżący powinien wybrać spójną linię argumentacji.
Źródła
- art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. — przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
- art. 398⁴ § 2 k.p.c. — wymóg uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi
- art. 5 k.c. — klauzula generalna (zasady współżycia społecznego)
- V CSK 583/12 (SN, 9.10.2013)
- II CSK 201/14 (SN, 15.10.2014)
- IV CSK 700/14 (SN, 12.06.2015)
- III CSK 145/15 (SN, 26.08.2015)
- IV CSK 772/15 (SN, 20.05.2016)
- II CSK 810/15 (SN, 10.06.2016)
- II CSK 473/16 (SN, 18.01.2017)
- I CSK 49/18 (SN, 29.05.2018)
- III CSK 89/18 (SN, 12.07.2018)
- II CSK 254/18 (SN, 25.10.2018)
- I CSK 503/18 (SN, 12.04.2019)
- II CSK 219/19 (SN, 26.11.2019)
- IV CSK 79/20 (SN, 20.10.2020)