Krótka odpowiedź (TL;DR)
Uchylenie wyroku lub decyzji w sprawie podatku od nieruchomości jest możliwe w trybie nadzwyczajnym — przede wszystkim przez wznowienie postępowania na podstawie art. 240 o.p. lub skargę kasacyjną do NSA. Sądy konsekwentnie podkreślają, że wznowienie jest trybem wyjątkowym: przesłanki podlegają ścisłej wykładni, a organ nie może naprawiać własnych błędów z postępowania zwykłego sięgając po tryb nadzwyczajny. Nawet wyrok TK z odroczonym terminem utraty mocy przepisu nie stanowi automatycznej podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji podatkowej.
1. Wznowienie postępowania — tryb nadzwyczajny o ścisłych przesłankach
Wznowienie postępowania w sprawie podatku od nieruchomości jest instytucją nadzwyczajną, a jej przesłanki — w tym art. 240 § 1 pkt 5 o.p. (nowe okoliczności faktyczne lub dowody) — podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane rozszerzająco. NSA wielokrotnie podkreślał, że postępowanie wznowieniowe nie jest kontynuacją postępowania zwykłego i nie służy pełnej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej. Jak stwierdził NSA: „wznowienie postępowania jest instytucją szczególną, nadzwyczajnym trybem wzruszania decyzji ostatecznych" → III FSK 694/21. Podobnie WSA w Opolu oddalił skargę podatnika, który powoływał się na pomiary geodezyjne z 2022 r. jako nowe dowody, choć nie istniały one w dacie wydania decyzji ostatecznej — I SA/Op 204/23. WSA w Krakowie dodał, że niedopuszczalne jest sanowanie błędów postępowania zwyczajnego w trybie nadzwyczajnym — „Niedopuszczalne jest bowiem sanowanie błędów postępowania zwyczajnego w postępowaniu nadzwyczajnym" → I SA/Kr 678/22.
2. Nowe okoliczności muszą być nieznane — zarówno organowi, jak i stronie
Kluczową przesłanką wznowienia na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 o.p. jest to, aby nowe okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dacie wydania decyzji i były nieznane organowi, który ją wydał. Jednocześnie orzecznictwo wymaga, aby okoliczności te nie były znane również stronie — brak aktywności strony w postępowaniu zwykłym nie może stanowić podstawy do wznowienia. NSA wyraźnie stwierdził: „przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający" → III FSK 694/21. Z kolei WSA we Wrocławiu potwierdził, że okoliczność znana podatnikowi od 2013 r. (brak dostępu do drogi) nie mogła stanowić nowej przesłanki wznowienia w 2019 r. — I SA/Wr 1023/21.
3. Organ nie może wznowić postępowania, by naprawić własne błędy
Jedna z najważniejszych linii orzeczniczych dotyczy zakazu stosowania trybu wznowienia przez organ podatkowy w celu naprawienia własnych zaniechań. WSA w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję organu, który wznowił postępowanie po kontroli RIO, twierdząc, że wyszły na jaw nowe okoliczności, choć dane z ewidencji gruntów i budynków były dostępne już w postępowaniu zwykłym: „Postępowanie wznowieniowe nie może służyć do naprawienia błędów organu podatkowego popełnionych w postępowaniu podatkowym zwykłym" → I SA/Go 269/24. Sąd dodał, że dane z ewidencji urzędowych winny być uwzględniane z urzędu — „Dane wynikające z ewidencji urzędowych winny być uwzględniane z urzędu przez organ w dacie ich istnienia" → I SA/Go 269/24. Podobnie WSA w Krakowie uchylił decyzje wznowieniowe, gdy organ nie wykazał, jaki był stan obiektów w latach objętych pierwotnymi decyzjami — I SA/Kr 678/22.
4. Zakres postępowania wznowieniowego jest ograniczony
NSA w trzech połączonych sprawach (III FSK 1669/21, 1670/21, 1671/21) uchylił wyroki WSA i decyzje SKO, stwierdzając, że organ podatkowy po wznowieniu nie może rozszerzać zakresu opodatkowania poza nowe okoliczności i dowody, które legły u podstaw wznowienia. NSA wyraźnie określił granice: „Zakres przedmiotowy takiego postępowania nie jest nieograniczony, lecz wyznaczony okolicznościami faktycznymi lub dowodami, z uwagi na które zaszły przesłanki do jego wznowienia." → III FSK 1669/21. W praktyce oznacza to, że zmiana globalnej powierzchni budynków podlegających opodatkowaniu — jeśli była znana organowi pierwotnie — wykracza poza dopuszczalny zakres wznowienia. III FSK 1670/21 i III FSK 1671/21 potwierdzają tę samą linię orzeczniczą.
5. Wyrok TK z odroczonym terminem utraty mocy — nie automatyzuje uchylenia decyzji
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznający przepis za niekonstytucyjny stanowi podstawę wznowienia na mocy art. 240 § 1 pkt 8 o.p., jednak tylko wtedy, gdy wyrok TK ma skutek natychmiastowy. Jeśli TK orzekł z odroczonym terminem utraty mocy obowiązującej — jak w sprawie SK 14/21 dotyczącej art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. — wyrok ten działa pro futuro i nie stanowi podstawy do uchylenia ostatecznych decyzji wydanych przed upływem okresu przejściowego. NSA potwierdził to w sprawie III FSK 14/25. Podobnie WSA we Wrocławiu oddalił skargę podatników powołujących się na wyrok TK SK 39/19, uznając, że był to wyrok interpretacyjny, a organy prawidłowo zbadały rzeczywisty związek nieruchomości z działalnością gospodarczą — I SA/Wr 607/22. NSA potwierdził również, że termin na wniosek o wznowienie z powodu wyroku TK wynosi miesiąc od ogłoszenia orzeczenia — III FSK 634/24.
6. Przedawnienie a uchylenie decyzji — oprocentowanie nadpłaty
Przedawnienie prawa do wydania decyzji podatkowej stanowi przeszkodę do uchylenia ostatecznej decyzji na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lit. b o.p., nawet jeśli stwierdzono przesłanki wznowienia. NSA potwierdził: „przedawnienie prawa do wydania decyzji podatkowej stanowiło przeszkodę do uchylenia decyzji wymiarowej" → III FSK 5000/21. Jednocześnie NSA w dwóch przełomowych wyrokach uchylił decyzje odmawiające oprocentowania nadpłaty, stwierdzając, że organ może przyczynić się do powstania przesłanki uchylenia decyzji poprzez sposób prowadzenia postępowania — nawet jeśli samą przesłanką jest przedawnienie. „prawodawca odwołuje się w art. 78 § 3 pkt 2 o.p. do przyczynienia się do powstania przesłanki uchylenia decyzji, a nie samego uchylenia" → III FSK 1151/22. III FSK 1213/22 potwierdza tę wykładnię, podkreślając kompensacyjny charakter oprocentowania nadpłaty.
Źródła
Orzeczenia:
- III FSK 14/25 (NSA, 2025-12-11)
- III FSK 5000/21 (NSA, 2023-11-08)
- III FSK 1669/21 (NSA, 2022-11-09)
- III FSK 1670/21 (NSA, 2022-11-09)
- III FSK 1671/21 (NSA, 2022-11-09)
- III FSK 694/21 (NSA, 2022-06-29)
- III FSK 1151/22 (NSA, 2023-11-24)
- III FSK 1213/22 (NSA, 2023-11-28)
- III FSK 634/24 (NSA, 2025-11-26)
- I SA/Go 269/24 (WSA Gorzów Wlkp., 2025-01-23)
- I SA/Wr 607/22 (WSA Wrocław, 2023-03-14)
- I SA/Op 204/23 (WSA Opole, 2023-08-30)
- I SA/Kr 678/22 (WSA Kraków, 2023-05-08)
- I SA/Wr 1023/21 (WSA Wrocław, 2022-11-10)
Przepisy:
- art. 240 § 1 pkt 5 i 8 o.p.
- art. 245 § 1 pkt 3 lit. b o.p.
- art. 78 § 3 pkt 2 o.p.
- art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l.