TL;DR: Sąd Najwyższy konsekwentnie oddala kasacje od wyroków skazujących za jazdę w stanie nietrzeźwości (art. 178a k.k.), traktując je jako oczywiście bezzasadne, gdy zarzuty de facto kwestionują ustalenia faktyczne sądu I instancji lub stanowią próbę uczynienia z kasacji „trzeciej instancji". Skazanie za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu jest utrzymywane w mocy, gdy dowody są spójne, a sąd odwoławczy prawidłowo przeprowadził kontrolę instancyjną.
1. Kasacja nie jest trzecią instancją – zakaz ponownej weryfikacji ustaleń faktycznych
Kluczową zasadą ugruntowaną w orzecznictwie SN jest, że postępowanie kasacyjne nie służy ponownej kontroli ustaleń faktycznych. Jak stwierdził SN: „Rolą Sądu Najwyższego, jako sądu kasacyjnego, nie jest bowiem ponowne – „dublujące" kontrolę apelacyjną - rozpoznawanie zarzutów stawianych przez skarżącego orzeczeniu sądu pierwszej instancji" → IV KK 481/18. Podobnie w „tak sformułowane zarzuty kasacyjne stanowią zawoalowaną próbę uczynienia z postępowania kasacyjnego trzeciej merytorycznej instancji kontroli orzeczenia" → II KK 247/14. W obu sprawach SN oddalił kasacje jako oczywiście bezzasadne, podkreślając, że zarzuty godziły w wyrok sądu I instancji, a nie w orzeczenie sądu odwoławczego.
2. Obraza prawa materialnego nie zachodzi, gdy zarzut sprowadza się do kwestionowania ustaleń faktycznych
SN wielokrotnie podkreślał, że zarzut obrazy prawa materialnego jest chybiony, gdy w istocie neguje ustalenia faktyczne. W „podniesiony w kasacji zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 115 § 16 pkt 2 k.k., de facto sprowadza się do negowania stanu nietrzeźwości oskarżonego w chwili zarzucanego mu czynu" → IV KK 481/18. Również w „nie można mówić o naruszeniu przepisów prawa materialnego w sytuacji, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego podstawę" → V KK 440/22. W obu sprawach wyroki skazujące za jazdę po alkoholu zostały utrzymane.
3. Zasada in dubio pro reo a stan nietrzeźwości – wątpliwości muszą być nierozstrzygalne
Skazani często powołują się na naruszenie art. 5 § 2 k.p.k., twierdząc, że wątpliwości co do wyniku badania alkomatem powinny być rozstrzygnięte na ich korzyść. SN konsekwentnie odrzuca ten zarzut. W „W przepisie tym nie chodzi bowiem o wątpliwości stron procesu, lecz wątpliwości nasuwające się na tle materiałów danej sprawy organowi procesowemu, który powinien dążyć do ich usunięcia" → V KK 167/19. SN dodał, że gdy ustalenia zależą od dania wiary jednej lub drugiej grupie dowodów, nie można mówić o naruszeniu in dubio pro reo – jest to kwestia swobodnej oceny dowodów (art. 7 k.p.k.). Potwierdza to III KK 215/17, gdzie SN oddalił kasację w sprawie o wypadek śmiertelny pod wpływem alkoholu.
4. Zatarcie skazania a kwalifikacja z art. 178a § 4 k.k. – jednoczesne zatarcie wszystkich skazań
W sprawach o jazdę po alkoholu w warunkach recydywy obrońcy często zarzucają nieuwzględnienie zatarcia wcześniejszego skazania. W „dyrektywę zezwalającą tylko na jednoczesne zatarcie wszystkich skazań" → IV KK 322/20 – SN wyjaśnił, że zgodnie z art. 108 k.k. zatarcie jest możliwe tylko jednocześnie dla wszystkich skazań. Jeśli skazany popełnił kolejne przestępstwa, wcześniejsze skazanie nie może ulec zatarciu. Z kolei w „skarżący nie był uprawniony do podniesienia zarzutu wymierzonego w ustalenia faktyczne" → III KK 623/19 – SN potwierdził, że kwestionowanie tożsamości sprawcy i autentyczności podpisu na protokole zatrzymania jest niedopuszczalne w kasacji, gdy ustalenia obu instancji są spójne i poparte opinią biegłego.
5. Kontrola instancyjna sądu odwoławczego – wystarczające ustosunkowanie się do zarzutów
SN potwierdza, że sąd odwoławczy spełnia wymogi art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., nawet jeśli uzasadnienie jest lakoniczne. W „przepis art. 433 § 2 k.p.k. może być naruszony jedynie wówczas, kiedy Sąd odwoławczy w ogóle nie ustosunkuje się do określonego zarzutu wskazanego w apelacji" → V KK 167/19. W „powielenie w kasacji nie tyle tych samych argumentów co w apelacji, a w istocie dosłowne przekopiowanie jej uzasadnienia, stanowi w kontekście treści art. 519 k.p.k. oczywiste nieporozumienie" → II KK 222/20. SN podkreśla, że dosłowne powielanie zarzutów apelacyjnych w kasacji jest niedopuszczalne. Potwierdza to również IV KK 226/24, gdzie SN wskazał, że zarzuty sformułowane co do zasady wobec orzeczenia sądu I instancji nie mogą stanowić podstawy kasacji.
6. Rażąca niesprawiedliwość orzeczenia – wysoki próg w sprawach o jazdę po alkoholu
Zarzut z art. 440 k.p.k. jest rzadko uwzględniany. W „rażąca niesprawiedliwość musi być nie tylko oczywistą, ale też ma wyrażać poważny ciężar gatunkowy uchybienia" → II KK 247/14. SN wyjaśnił, że dotyczy to nie każdej „niesprawiedliwości", a jedynie takiej, której nie można pogodzić z zasadą rzetelnego procesu. W sprawach o jazdę po alkoholu, gdzie dowody są jednoznaczne (badanie krwi, alkosensory, zeznania świadków), próg ten jest praktycznie nie do osiągnięcia. Potwierdza to m.in. V KK 25/25 i III KK 565/23, gdzie SN oddalił kasacje jako oczywiście bezzasadne bez szczegółowego uzasadnienia, uznając brak podstaw do kwestionowania prawidłowości postępowania.
Źródła:
- IV KK 481/18 (SN, 20.09.2018)
- II KK 247/14 (SN, 30.09.2014)
- V KK 167/19 (SN, 4.06.2019)
- IV KK 322/20 (SN, 21.08.2020)
- III KK 623/19 (SN, 22.01.2020)
- V KK 440/22 (SN, 28.06.2023)
- II KK 222/20 (SN, 4.09.2020)
- IV KK 226/24 (SN, 31.07.2024)
- V KK 25/25 (SN, 23.04.2025)
- III KK 565/23 (SN, 28.05.2024)
- II KK 463/22 (SN, 15.12.2022)
- III KK 215/17 (SN, 15.11.2017)