TL;DR
Orzecznictwo dopuszcza podważenie wyniku alkomatu, gdy niepewność pomiaru przekracza ustawowy próg, brakuje wydruków z urządzenia, badanie przeprowadzono niezgodnie z rozporządzeniem, lub wyniki kolejnych pomiarów są sprzeczne. Kluczowe jest jednak to, że sądy traktują alkomat jako wiarygodny dowód, jeśli urządzenie ma aktualne świadectwo wzorcowania i procedura została zachowana — sama teoria o „niedoskonałości alkomatu" bez konkretnych uchybień nie wystarczy.
1. Niepewność pomiaru a ustawowy próg nietrzeźwości
Gdy wynik alkomatu oscyluje wokół wartości granicznej (0,25 mg/l dla przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 115 § 16 k.k.), niepewność pomiaru z świadectwa wzorcowania może decydować o kwalifikacji prawnej. W sprawie „wątpliwości związane z niepewnością pomiaru nie dają się usunąć, wskazuje, iż oskarżony dopuścił się wykroczenia z art. 87§1 kw" → IIK 38/17 sąd uznał, że przy niepewności 0,02 mg/l wynik 0,27 mg/l może faktycznie wynosić 0,25 mg/l — i przekwalifikował czyn na wykroczenie. Podobnie w „rodzi to wątpliwość co do tego, czy obwiniony rzeczywiście prowadził samochód w stanie po użyciu alkoholu" → IV KK 441/16 SN uchylił wyrok nakazowy, gdy pierwszy pomiar dał 0,10 mg/l (próg wykroczenia), a kolejny 0,07 mg/l — poniżej progu. Z kolei „Jeżeli wynik trzeciego pomiaru wynosi 0,00 mg/dm3, to badanie nie wskazuje na stan po użyciu alkoholu" → I KK 452/25 SN przypomniał, że rozporządzenie MZ wprost nakazuje uznać wynik za niepotwierdzony, gdy po wyniku ≥0,10 mg/l dwa kolejne dają 0,00 mg/l.
2. Brak wydruków i wady formalne protokołu badania
Brak wydruku z alkomatu stanowi poważną wątpliwość dowodową. W „argumentacja sądu drugiej instancji nie może zostać zaakceptowana; jest ona dowolna, nie znajduje żadnego oparcia w materiale dowodowym" → V KK 339/20 SN uchylił wyrok, w którym sąd odwoławczy ustalił stan nietrzeźwości bez wydruków, opierając się wyłącznie na „nieuprawnionych, zupełnie dowolnych przypuszczeniach". Również w „Badanie stanu trzeźwości specjalnym urządzeniem pomiarowym nie stanowi wyłącznej metody ustalenia stanu trzeźwości danej osoby" → V KK 511/21 SN wskazał, że wadliwy protokół badania (brak wydruku, niezgodność z rozporządzeniem) nie eliminuje innych dowodów — ale sąd musi rzetelnie przeanalizować cały materiał, w tym zeznania świadków.
3. Rodzaj urządzenia: przenośny vs stacjonarny analizator
Kwestia, czy przenośny analizator wydechu może być jedynym dowodem, jest przedmiotem sporów. W „przenośny analizator wydechu może być stosowany, jego wyniki mogą być uznane za miarodajne, a nawet – jako jedyne w sprawie" → IV KK 720/18 SN wyraźnie stwierdził, że rozporządzenie MZ z 2015 r. dopuszcza przenośne urządzenia jako samodzielny dowód, a biegły, który twierdzi inaczej, jest niekonsekwentny. Jednak w V KK 511/21 SN podkreślił, że przy podejrzeniu przestępstwa rozporządzenie wymaga weryfikacji wyniku z analizatora elektrochemicznego badaniem w spektrometrii podczerwieni — brak takiej weryfikacji rodzi wątpliwości co do dopuszczalności dowodu.
4. Świadectwo wzorcowania i błąd pomiarowy
Aktualne świadectwo wzorcowania jest warunkiem sine qua non wiarygodności pomiaru. W „użyty analizator przenośny miał aktualne świadectwo wzorcowania" → IV KK 720/18 SN potraktował ten fakt jako potwierdzenie rzetelności wyniku. Natomiast w IV KK 441/16 SN odniósł się do niepewności pomiaru zapisanej w świadectwie (0,01 mg/l), stwierdzając, że przy progowym wyniku 0,10 mg/l faktyczne stężenie mogło wynosić 0,09 mg/l — poniżej progu. Podobnie w IIK 38/17 niepewność 0,02 mg/l przy wyniku 0,27 mg/l doprowadziła do przekwalifikowania czynu. Orzecznictwo jest spójne: niepewność z świadectwa wzorcowania należy interpretować na korzyść osoby badanej.
5. Zasada in dubio pro reo a wyniki alkomatu
Zasada z art. 5 § 2 k.p.k. znajduje zastosowanie, gdy niepewność pomiaru jest nieusuwalna. W „badanie wydychanego powietrza jest jednocześnie pośrednią analizą krwi przepływającej przez pęcherzyki płucne" → V KK 137/13 SN potwierdził, że alkomat jest wiarygodnym dowodem, ale jednocześnie w IIK 38/17 zastosował in dubio pro reo, gdy niepewność pomiaru nie pozwalała jednoznacznie ustalić przekroczenia progu. Kluczowe rozróżnienie: wątpliwość co do samego pomiaru (niepewność, brak wydruku) uzasadnia in dubio pro reo, ale wątpliwość co do wiarygodności alkomatu jako metody — nie, co potwierdził „Definicja legalna ma charakter normatywnie wiążący, toteż żadne akty prawne niższego rzędu nie mogą określać stanu nietrzeźwości w sposób odmienny" → IV KK 165/10.
6. Dowody alternatywne przy wadliwym badaniu alkomatem
Gdy badanie alkomatem jest wadliwe, sąd nie jest bezradny. W „nie wyłącza możliwości ustalenia stanu trzeźwości tej osoby w oparcie o inne źródła dowodowe, m.in. także zeznania świadków" → V KK 511/21 SN wyraźnie dopuścił ustalenie nietrzeźwości na podstawie zeznań świadków. Uchwała „badanie aparatem powinno być traktowane w sensie dowodowym na równi z chemiczną analizą krwi" → VI KZP 10/88 ugruntowała zaś zasadę, że alkomat i badanie krwi są równoważne — ale pod warunkiem, że osoba badana nie żądała badania krwi i podpisała stosowny protokół.
Źródła: IIK 38/17, IV KK 720/18 (SN, 2.10.2019), IV KK 165/10 (SN, 3.11.2010), V KK 137/13 (SN, 14.11.2013), V KK 339/20 (SN, 9.3.2021), IV KK 441/16 (SN, 10.5.2017), V KK 511/21 (SN, 6.12.2022), I KK 452/25 (SN, 18.12.2025), VI KZP 10/88 (SN). Przepisy: art. 178a § 1 k.k., art. 115 § 16 k.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 87 § 1 k.w.