# Art. 178a § 1 k.k. (wykroczenie) vs art. 178a § 4 k.k. (recydywa) — granica i skutki *Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: karne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/karne-jazda-po-alkoholu-art-178a-vs-180* ## TL;DR [art. 178a § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-178a) penalizuje podstawowy typ prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości (kara do 3 lat pozbawienia wolności), natomiast [art. 178a § 4 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-178a) to typ kwalifikowany (kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności), aktywowany gdy sprawca był wcześniej prawomocnie skazany za przestępstwo z § 1 lub dopuścił się czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego za przestępstwo. Kluczowe orzecznictwo SN koncentruje się na trzech problemach: zakaz prowadzenia orzeczony za wykroczenie nie aktywuje § 4, zatarcie skazania nie znosi znamion § 4 jeżeli czyn popełniono w okresie obowiązywania zakazu, a przy § 4 obowiązkowa jest kara pozbawienia wolności i dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów. --- ## 1. Przesłanki aktywacji [art. 178a § 4 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-178a) — co różni § 1 od § 4? [art. 178a § 4 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-178a) przewiduje dwie niezależne przesłanki surowszej odpowiedzialności: (1) wcześniejsze prawomocne skazanie za przestępstwo określone w § 1 lub przestępstwa z art. 173, 174, 177, [art. 355 § 2 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-355) popełnione w stanie nietrzeźwości, albo (2) popełnienie czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. Wystarcza spełnienie jednej z nich. SN w wyroku „dla wyczerpania znamion przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k., wystarczające jest spełnienie jednego z zachowań wyrażonych w tym przepisie" ([V KK 580/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-580-19/uchylenie-wyroku-prowadzenie-pojazdu-w-stanie-nietrzezwosci-w-okresie-zakazu-309271)) podkreślił, że obie przesłanki są alternatywne. Z kolei w „zatarcie skazania za przestępstwo, którego częścią jest także orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, w sytuacji kiedy będący przedmiotem osądu czyn określony w art. 178a § 1 k.k. został popełniony w okresie obowiązywania tego zakazu, nie stanowi przeszkody do przyjęcia odpowiedzialności z art. 178a § 4 k.k." ([IV KK 31/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-31-17/uchylenie-wyroku-prowadzenie-pojazdu-pod-wplywem-alkoholu-w-czasie-zakazu-2141829)) SN potwierdził, że fikcja prawna zatarcia skazania nie znosi znamion typu kwalifikowanego, gdy czyn popełniono w czasie trwania zakazu. ## 2. Zakaz za wykroczenie nie aktywuje § 4 — konsekwentna linia SN Najczęstszy błąd sądów niższych instancji to kwalifikacja z § 4 na podstawie zakazu orzeczonego za wykroczenie ([art. 87 k.w.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-wykroczen/art-87)), a nie za przestępstwo. SN konsekwentnie to koryguje. W „zakaz musi być orzeczony nie tylko wyrokiem sądu, ale także za przestępstwo, co przecież wynika wprost z przepisu art. 178a § 4 k.k." ([II KK 296/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-296-14/uchylenie-wyroku-za-kierowanie-pojazdem-wbrew-zakazowi-527479)) SN uchylił wyrok, w którym sąd okręgowy przeoczył tę różnicę. Podobnie w „skazanie za wykroczenie i wymierzenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych nie stanowi okoliczności kwalifikującej" ([II KK 80/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-80-17/uchylenie-wyroku-za-jazde-po-alkoholu-recydywa-500779)) SN wyraźnie stwierdził, że jednoznaczne brzmienie § 4 nie pozostawia wątpliwości. Najnowszy wyrok „nie doszło do zrealizowania znamion przestępstwa z art. 178a § 1 i 4 k.k." ([III KK 592/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-592-23/uchylenie-wyroku-za-recydywe-prowadzenie-pojazdu-474170)) potwierdza tę linię — zakaz orzeczony na podstawie [art. 87 § 3 k.w.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-wykroczen/art-87) za wykroczenie nie wypełnia znamion § 4. ## 3. Zatarcie skazania a obowiązywanie zakazu — kluczowe rozróżnienie Zatarcie skazania przed datą popełnienia nowego czynu wyklucza zastosowanie § 4 w oparciu o przesłankę wcześniejszego skazania — tak w „zatarte skazanie za czyn z art. 178a § 1 k.k. nie mogło stanowić podstawy przypisania przestępstwa z art. 178a § 4 k.k." ([IV KK 240/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-240-18/uchylenie-wyroku-za-zatarcie-skazania-485204)) oraz „przesłanką surowszej kwalifikacji prawnej jest stwierdzenie, że prawomocne skazanie nie uległo zatarciu w dacie wyrokowania" ([IV KK 553/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-553-19/uchylenie-wyroku-za-jazde-po-pijanemu-z-powodu-zatarcia-skazan-290454)). Jednakże jeśli czyn popełniono w okresie obowiązywania zakazu, zatarcie skazania nie dekompletuje znamion — tak w „do przyjęcia wspomnianej surowszej odpowiedzialności nie stanowi przeszkody zatarcie w dacie wyrokowania skazania, którego częścią było orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jeżeli będący przedmiotem osądu czyn określony w art. 178a § 1 k.k. został popełniony w okresie obowiązywania tego zakazu" ([V KK 580/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-580-19/uchylenie-wyroku-prowadzenie-pojazdu-w-stanie-nietrzezwosci-w-okresie-zakazu-309271)) oraz „fikcja prawna niekaralności znosiła (eliminowała) te ustawowe znamiona innych czynów zabronionych, które wynikają z poprzedniej karalności, w sytuacji, gdy czyny te zostały popełnione przed zatarciem tego skazania i w czasie obowiązywania określonego zakazu" ([IV KK 31/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-31-17/uchylenie-wyroku-prowadzenie-pojazdu-pod-wplywem-alkoholu-w-czasie-zakazu-2141829)). SN podkreślił, że odmienne rozumienie kolidowałoby z interesem publicznym. ## 4. Obowiązkowa kara pozbawienia wolności przy § 4 — wyłączenie [art. 37a k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-37a) Od 1 października 2023 r. [art. 37a § 2 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-37a) wyłącza stosowanie § 1 (zastąpienie pozbawienia wolności grzywną lub ograniczeniem wolności) wobec sprawców przestępstwa z [art. 178a § 4 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-178a) SN w „przepisu art. 37a § 1 k.k. nie stosuje się do sprawców czynów określonych w art. 178a § 4 k.k." ([I KK 48/26](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-kk-48-26/uchylenie-wyroku-nakazowego-recydywa-jazda-po-pijanemu-3165232)) uchylił wyrok nakazowy, w którym sąd orzekł karę grzywny zamiast obligatoryjnej kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że przy § 4 sąd musi orzec karę pozbawienia wolności — grzywna jest wykluczona. ## 5. Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów i kumulacja z recydywą specjalną Przestępstwo z § 4 pociąga za sobą obligatoryjny dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na podstawie [art. 42 § 3 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-42). Błędna kwalifikacja z § 4 zamiast § 1 ma więc drastyczne skutki — tak w „błąd prawa materialnego miał istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia" ([III KK 592/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-592-23/uchylenie-wyroku-za-recydywe-prowadzenie-pojazdu-474170)). Ponadto SN w „wypełnienie dodatkowych szczególnych przesłanek przewidzianych w art. 64 § 1 k.k., powinno prowadzić do przypisania im działania w warunkach określających recydywę specjalną podstawową" ([IV KK 735/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-735-19/uchylenie-wyroku-recydywa-prowadzenie-pojazdu-3061141)) potwierdził, że specyficzna recydywa z § 4 nie wyklucza zastosowania ogólnej recydywy specjalnej z [art. 64 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-64), gdy spełnione są jej przesłanki. ## 6. Nowelizacja przepisów o zatarciu skazania — pułapka dla sądów Zmiana przepisów o zatarciu skazania (ustawa z 20 lutego 2015 r.) sprawia, że bieg okresów zatarcia nie może być liczony odrębnie dla poszczególnych wyroków, a zatarcie następuje w odniesieniu do wszystkich wyroków dotyczących sprawcy. SN w „bieg okresów zatarcia skazania nie może być liczony odrębnie dla poszczególnych wyroków" ([IV KK 239/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-239-17/uchylenie-wyroku-zatarcie-skazania-recydywa-3055406)) wskazał, że sądy często nie dostrzegają tej zmiany, co prowadzi do błędnej kwalifikacji z § 4. Każda sprawa wymaga więc precyzyjnej analizy dat: zatarcia skazania, wygaśnięcia zakazu i popełnienia nowego czynu. --- **Źródła:** - II KK 296/14 (SN, 7.11.2014) - II KK 80/17 (SN, 20.4.2017) - IV KK 31/17 (SN, 20.7.2017) - IV KK 239/17 (SN, 15.3.2018) - IV KK 240/18 (SN, 18.7.2019) - V KK 580/19 (SN, 9.1.2020) - IV KK 553/19 (SN, 27.5.2020) - IV KK 735/19 (SN, 26.5.2020) - III KK 592/23 (SN, 18.1.2024) - I KK 48/26 (SN, 17.3.2026) - art. 178a § 1 i 4 k.k. - art. 37a § 1 i 2 k.k. - [art. 42 § 3 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-42) - [art. 64 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-64) ## Źródła (orzeczenia) - [V KK 580/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-580-19/uchylenie-wyroku-prowadzenie-pojazdu-w-stanie-nietrzezwosci-w-okresie-zakazu-309271) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2020-01-09 > „dla wyczerpania znamion przestępstwa określonego w art. 178a § 4 k.k., wystarczające jest spełnienie jednego z zachowań wyrażonych w tym przepisie" - [IV KK 31/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-31-17/uchylenie-wyroku-prowadzenie-pojazdu-pod-wplywem-alkoholu-w-czasie-zakazu-2141829) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2017-07-20 > „zatarcie skazania za przestępstwo, którego częścią jest także orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, w sytuacji kiedy będący przedmiotem osądu czyn określony w art. 178a § 1 k.k. został popełniony w okresie obowiązywania tego zakazu, nie stanowi przeszkody do przyjęcia odpowiedzialności z art. 178a § 4 k.k." - [II KK 296/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-296-14/uchylenie-wyroku-za-kierowanie-pojazdem-wbrew-zakazowi-527479) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-11-07 > „zakaz musi być orzeczony nie tylko wyrokiem sądu, ale także za przestępstwo, co przecież wynika wprost z przepisu art. 178a § 4 k.k." - [II KK 80/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-80-17/uchylenie-wyroku-za-jazde-po-alkoholu-recydywa-500779) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2017-04-20 > „Skazanie za wykroczenie i wymierzenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych nie stanowi natomiast okoliczności kwalifikującej" - [III KK 592/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-592-23/uchylenie-wyroku-za-recydywe-prowadzenie-pojazdu-474170) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-01-18 > „nie doszło do zrealizowania znamion przestępstwa z art. 178a § 1 i 4 k.k. Kwalifikacja prawna czynu zarzuconego Ł. K. w pkt I aktu oskarżenia była więc błędna. Przypisanie oskarżonemu czynu z art. 178a § 1 i 4 k.k." - [IV KK 240/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-240-18/uchylenie-wyroku-za-zatarcie-skazania-485204) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-07-18 > „zatarte skazanie za czyn z art. 178a § 1 k.k. nie mogło stanowić podstawy przypisania W. P. przestępstwa zakwalifikowan" - [IV KK 553/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-553-19/uchylenie-wyroku-za-jazde-po-pijanemu-z-powodu-zatarcia-skazan-290454) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2020-05-27 > „przesłanką surowszej kwalifikacji prawnej czynu z art. 178a § 4 k.p.k. jest stwierdzenie, że prawomocne skazanie sprawcy za opisane przestępstwo nie uległo zatarciu w dacie wyrokowania" - [I KK 48/26](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-kk-48-26/uchylenie-wyroku-nakazowego-recydywa-jazda-po-pijanemu-3165232) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2026-03-17 > „przepisu art. 37a § 1 k.k. nie stosuje się m.in. do sprawców czynów określonych w art. 178a § 4 k.k." - [IV KK 735/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-735-19/uchylenie-wyroku-recydywa-prowadzenie-pojazdu-3061141) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2020-05-26 > „wypełnienie dodatkowych szczególnych przesłanek przewidzianych w art. 64 § 1 k.k., powinno prowadzić do przypisania im działania w warunkach określających recydywę specjalną podstawową" - [IV KK 239/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-239-17/uchylenie-wyroku-zatarcie-skazania-recydywa-3055406) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2018-03-15 ## Przepisy - [Art. 178a § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-178a) — Kodeks karny - [art. 178a § 4 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-178a) — Kodeks karny - [art. 355 § 2 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-355) — Kodeks karny - [art. 87 k.w.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-wykroczen/art-87) — Kodeks wykroczeń - [art. 87 § 3 k.w.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-wykroczen/art-87) — Kodeks wykroczeń - [art. 37a k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-37a) — Kodeks karny - [art. 37a § 2 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-37a) — Kodeks karny - [art. 42 § 3 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-42) — Kodeks karny - [art. 64 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-64) — Kodeks karny --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt