TL;DR
Sądy administracyjne – zarówno WSA, jak i NSA – regularnie uchylają wyroki i postanowienia dotyczące opłat parkingowych w strefach zamieszkania i płatnego parkowania. Najczęstsze podstawy uchylenia to: wadliwe oznakowanie strefy (brak znaków pionowych D-44 lub podwójnego oznakowania miejsc postoju), przekroczenie upoważnienia ustawowego przez radę gminy (np. tryb reklamacyjny, wymóg aktu notarialnego, nieprawidłowe stawki) oraz brak należytego ustalenia stanu faktycznego przez organy egzekucyjne (np. awaria parkometru, zatarte oznakowanie poziome).
1. Wadliwe oznakowanie strefy – brak znaku D-44 lub podwójnego oznakowania miejsc postoju
Kierowca musi być prawidłowo poinformowany o obowiązku ponoszenia opłat. NSA w wyroku „Sąd stwierdził bowiem arbitralnie, iż 'oznakowanie D-44 musiało być umieszczone w tym miejscu'" → I GSK 181/19 uchylił wyrok WSA, który bez dowodu przyjął istnienie znaku D-44 na ulicy wlotowej do strefy. Sąd kasacyjny podkreślił, że stan faktyczny – w tym oznakowanie – ma być ustalony na dzień zdarzenia, a WSA jako sąd kontrolny nie może czynić samodzielnych ustaleń faktycznych. Z kolei WSA we Wrocławiu w sprawie „miejsca postoju oznakowane w strefie płatnego parkowania wyłącznie znakiem poziomym nie spełniają wymagania miejsca wyznaczonego w rozumieniu art. 13b ust. 1 u.d.p." → III SA/WR 167/23 uchylił postanowienie SKO, wskazując, że brak pewności co do oznakowania pionowego uniemożliwia obciążenie kierowcy opłatą. Podobnie WSA w Gliwicach w „nie można uznać, że miejsce zostało w ten sposób wyznaczone, nawet wówczas, gdy jest to skutek zimowych warunków atmosferycznych" → I SA/Gl 456/25 – zatarte oznakowanie poziome i brak analizy znaków pionowych dyskwalifikują pobór opłaty. Kluczowe znaczenie ma uchwała NSA z 2017 r. (II GPS 2/17), która wymaga podwójnego oznakowania: znakami pionowymi D-18 i poziomymi P-18.
2. Przekroczenie upoważnienia ustawowego przez radę gminy – tryb reklamacyjny, akt notarialny, stawki
Rada gminy działa w granicach delegacji ustawowej z art. 13b u.d.p. i art. 13f u.d.p.. NSA w „Możliwość weryfikacji opłaty dodatkowej przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego nie mieści się w zakresie ustawowego upoważnienia do określenia 'sposobu pobierania opłaty'" → I OSK 1978/16 stwierdził nieważność przepisów uchwały wprowadzających tryb reklamacyjny dla opłat dodatkowych. Ten sam sąd uznał, że kryteria zróżnicowania opłat abonamentowych ze względu na meldunek naruszają zasadę równości z art. 32 Konstytucja RP. W sprawie „przekroczył granice ustawowego upoważnienia" → II GSK 754/21 NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że uzależnienie ulgi parkingowej od aktu notarialnego umowy użyczenia przekracza upoważnienie ustawowe. Potwierdził to WSA w Warszawie w VI SA/WA 3689/24, stwierdzając częściową nieważność uchwały w tym zakresie. Z kolei WSA w Gorzowie Wlkp. w „ustawa nie przewiduje żadnych środków odwoławczych od obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej" → II SA/Go 616/24 stwierdził nieważność przepisów definiujących „parkowanie bez udokumentowania" jako równoznaczne z nieuiszczeniem opłaty.
3. Awarie parkometru i obiektywna niemożność uiszczenia opłaty
Obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej wynika z mocy prawa (art. 13 ust. 1 u.d.p.), ale nie można obciążać kierowcy konsekwencjami awarii systemu poboru opłat. WSA w Bydgoszczy w „Obowiązkiem zarządzającego systemem pobierania opłat w strefie płatnego parkowania jest zapewnienie jego sprawnego i niezakłóconego funkcjonowania" → I SA/Bd 46/24 uchylił postanowienia obu instancji, gdy organy nie zbadały, czy skarżąca miała obiektywną możliwość uiszczenia opłaty przy oklejonym i nieczynnym parkometrze. NSA w I GSK 857/23 uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność prawidłowego zbadania dowodów dotyczących oznakowania strefy oraz wiążący charakter stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym z art. 34 § 1 u.p.e.a..
4. Strefa zamieszkania – drogi wewnętrzne jako obiekty użyteczności publicznej
Szczególny problem stanowią strefy zamieszkania na drogach wewnętrznych. NSA w „drogi wewnętrzne należące do gminy mogą być obiektami użyteczności publicznej" → II GSK 2095/22 uchylił wyrok WSA w Szczecinie, który stwierdził nieważność uchwały o Strefie Zamieszkania Stare Miasto. NSA zarzucił WSA naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, ocenę uchwał niebędących przedmiotem sprawy oraz błędne uznanie natężenia ruchu za fakt notoryjny. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.
5. Nieważność uchwały z powodu braku opinii i nieprawidłowych stawek
Uchwała ustalająca strefę płatnego parkowania wymaga procedury przewidzianej art. 13b ust. 3 u.d.p., w tym uzyskania opinii organów zarządzających drogami i ruchem. WSA w Opolu w „brak zasięgnięcia opinii organów zarządzającymi drogami i ruchem na drogach powoduje, że nie został spełniony obligatoryjny element procedowania nad kwestionowaną uchwałą" → I SA/Op 100/25 stwierdził nieważność uchwały w całości, wskazując także na naruszenie wymogu progresywnego narastania opłat z art. 13b ust. 5 u.d.p.. Podobnie WSA we Wrocławiu w „Opłata dodatkowa pobierana jest za nieuiszczenie opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, nie zaś za niedopełnienie obowiązku wyłożenia biletu parkingowego" → III SA/WR 164/24 stwierdził nieważność uchwały w zakresie, w którym rada przekazała kompetencje burmistrzowi, określiła opłatę dodatkową za brak wyłożenia biletu (zamiast za nieuiszczenie opłaty) oraz powierzyła wykonanie oznakowania podmiotowi ubiegającemu się o abonament.
6. Błędy proceduralne WSA – uzasadnienie wyroku i samodzielne ustalenia faktyczne
NSA konsekwentnie uchyla wyroki WSA, których uzasadnienie nie spełnia wymogów art. 141 § 4 p.p.s.a.. W „Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. wówczas, gdy sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku" → II GSK 2095/22 NSA podkreślił, że sąd nie może oceniać uchwał niebędących przedmiotem sprawy ani traktować natężenia ruchu jako faktu notoryjnego. W I GSK 181/19 NSA zarzucił WSA poczynienie samodzielnych ustaleń faktycznych co do umiejscowienia znaku D-44, podczas gdy organ nie przedstawił dowodów na jego istnienie w danym miejscu. W obu sprawach NSA przekazał sprawy do ponownego rozpoznania.