TL;DR: NSA konsekwentnie oddala zażalenia na odmowę wstrzymania wykonania decyzji podatkowej, gdy strona nie wykazuje konkretnie — z dowodami — niebezpieczeństwa znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Samo twierdzenie o wysokiej kwocie należności, pogorszeniu sytuacji finansowej czy merytorycznej wadliwości decyzji nie wystarcza. Ciężar uprawdopodobnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy.
1. Charakter wyjątkowy instytucji wstrzymania wykonania
Wniesienie skargi co do zasady nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu (art. 61 § 1 p.p.s.a.). Wstrzymanie jest odstępstwem od tej reguły i wymaga spełnienia zamkniętego katalogu przesłanek. NSA podkreśla ten wyjątkowy charakter w każdym postanowieniu. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 września 2009 r.: „Postanowienie sądu o wstrzymaniu wykonania aktu w całości lub w części stanowi zatem odstępstwo od tej generalnej reguły i jest dopuszczalne jedynie po spełnieniu określonych w art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanek, których istnienie musi wykazać wnioskodawca" → II FZ 350/09. Potwierdza to również postanowienie z 2024 r.: „Instytucja wstrzymania wykonania ma bowiem charakter wyjątkowy, warunkiem jej zastosowania jest uprawdopodobnienie istnienia owych przesłanek pozytywnych" → II FZ 40/24.
2. Ciężar uprawdopodobnienia spoczywa na wnioskodawcy
To na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania przesłanek wstrzymania — sąd nie domyśla się argumentów ani nie współtworzy wniosku. W postanowieniu z 18 lutego 2010 r. NSA orzekł: „Nie można oczekiwać, że Sąd w ramach pouczeń stanie się współautorem wniosku, który następnie rozpatrzy" → II FZ 33/10. Podobnie w sprawie z 20 lipca 2017 r.: „Nie jest rolą sądu domniemywanie, gdzie strona skarżąca upatruje niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji" → II FZ 314/17. Ciężar dowodu nie przenosi się na sąd nawet wtedy, gdy strona działa bez profesjonalnego pełnomocnika.
3. Ogólnikowe i gołosłowne twierdzenia nie wystarczą
NSA jednolicie oddala zażalenia, gdy wniosek opiera się na ogólnikowych stwierdzeniach bez dokumentacji. W sprawie II FZ 74/25 z 27 sierpnia 2025 r. sąd wskazał: „użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" – wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach" → II FZ 74/25. W postanowieniu z 2004 r. NSA dodał: „Nie wystarczy więc samo stwierdzenie, że nastąpiło naruszenie prawa materialnego. Konieczne jest także przytoczenie konkretnych okoliczności" → FZ 86/04. Strona musi nie tylko powtórzyć treść przepisu, ale wskazać konkretne fakty i poprzeć je dokumentami.
4. Wysoka kwota należności i pogorszenie sytuacji finansowej nie są wystarczające
Samo twierdzenie, że kwota zobowiązania jest wysoka albo że egzekucja pogorszy sytuację majątkową, nie realizuje przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.. NSA w sprawie II FZ 314/17 wyraźnie stwierdził: „wykonanie świadczenia pieniężnego z natury rzeczy nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności" → II FZ 314/17. Podobnie w postanowieniu z 2024 r.: „Samo pogorszenie sytuacji finansowej nie musi oznaczać jeszcze zaistnienia podstaw do przyznania ochrony tymczasowej" → II FZ 40/24. W sprawie II FZ 54/24 NSA dodał: „Okolicznością uzasadniającą wstrzymanie wykonania decyzji nie może być jednak hipotetyczna możliwość uwzględnienia skargi" → II FZ 54/24.
5. Merytoryczna wadliwość decyzji i toczące się śledztwo nie uzasadniają wstrzymania
Kwestionowanie zasadności decyzji podatkowej albo powoływanie się na toczące się postępowanie karne nie spełnia przesłanek ochrony tymczasowej — te zarzuty należą do postępowania głównego. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 9 września 2004 r., I SA/BD 259/04 samo kwestionowanie merytorycznej zasadności decyzji nie stanowi przesłanki do wstrzymania jej wykonania. Potwierdza to postanowienie z 2012 r.: „kwestia zgodności bądź braku zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie może być badana w toku postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji" → I FZ 352/12.
6. Przymusowa egzekucja to normalna konsekwencja niewykonania zobowiązania
NSA przypomina, że dolegliwość egzekucji administracyjnej sama w sobie nie jest przesłanką wstrzymania. W sprawie II FZ 54/24 sąd wskazał: „Przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej" → II FZ 54/24. Instytucja wstrzymania chroni jedynie przed skutkami, których późniejsze wygranie sporu nie naprawi — nie przed wszelkimi kosztami egzekucyjnymi czy zajęciem rachunków.
Źródła: FZ 86/04 (NSA, 2.6.2004); II FZ 350/09 (NSA, 10.9.2009); II FZ 33/10 (NSA, 18.2.2010); I FZ 352/12 (NSA, 11.9.2012); II FZ 314/17 (NSA, 20.7.2017); II FZ 40/24 (NSA, 11.6.2024); II FZ 54/24 (NSA, 18.7.2024); I FSK 1373/24 (NSA, 28.8.2024); II FZ 74/25 (NSA, 27.8.2025); I SA/BD 259/04 (NSA, 9.9.2004); art. 61 § 1 p.p.s.a.; art. 61 § 3 p.p.s.a..