TL;DR: Sądy administracyjne uchylają decyzje organów w sprawach akcyzy i VAT od importu samochodów przede wszystkim z powodu: wadliwego wznowienia postępowania, błędnej wykładni przedawnienia, naruszenia wiążącego charakteru ostatecznych decyzji celnych, nieuprawnionej weryfikacji podstawy opodatkowania w trybie nadpłaty oraz bezpodstawnej odmowy zwrotu akcyzy mimo wywozu pojazdu po czasowej rejestracji.
1. Wznowienie postępowania – kiedy dopuszczalne, a kiedy wadliwe?
Wznowienie postępowania w sprawach akcyzy od importu samochodów wymaga zaistnienia nowych okoliczności faktycznych, nieznanych organowi w dacie wydania pierwotnej decyzji. WSA w Lublinie uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej, stwierdzając, że organ nie mógł wznowić postępowania na podstawie okoliczności, które już mu znano: „istotna dla wyniku sprawy okoliczność faktyczna (...) nie może zostać uznana za okoliczność nową, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 5 O.p., jeśli wznawiający postępowanie organ (...) dysponował pełną wiedzą o stanowiącej podstawę wznowienia okoliczności" → I SA/Lu 595/12. Z kolei NSA potwierdził, że uchylenie decyzji o rejestracji pojazdu stanowi podstawę wznowienia na podstawie art. 240 § 1 o.p. pkt 7, ponieważ „uchylenie decyzji rejestracyjnej [...] niweczy również tego rodzaju skutki jego rejestracji czasowej" → I GSK 124/13.
2. Przedawnienie – zapłata podatku i przepisy COVID-19
Kluczowym zagadnieniem w trybie wznowienia jest przedawnienie zobowiązania. NSA orzekł, że zapłata podatku przed upływem terminu wyklucza odmowę uchylenia decyzji: „W przypadku zapłaty podatku przed upływem przedawnienia przesłanka z art. 245 § 2 Ordynacji podatkowej (...) po prostu nie występuje" → FSK 55/04. Odmiennie NSA ocenił zastosowanie przepisów COVID-19 – w sprawie I FSK 3/24 uchylił wyrok WSA, stwierdzając: „art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy [...] nie dotyczy wstrzymania, rozpoczęcia i zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych" → I FSK 3/24. Podobnie w I FSK 2372/23 NSA potwierdził, że przepis o zawieszeniu terminów z ustawy o COVID-19 nie dotyczy przedawnienia podatkowego.
3. Wiążący charakter ostatecznej decyzji celnej
NSA konsekwentnie stoi na stanowisku, że wartość celna ustalona ostateczną decyzją organu celnego jest wiążąca dla postępowania podatkowego. W sprawie I FSK 1005/07 NSA uchylił wyrok WSA, podkreślając: „wartość celna importowanego towaru nie jest kategorią (wielkością) podatkową lecz celną" → I FSK 1005/07 i rozstrzygnięcie to staje się wiążące dla organów w sprawach pochodnych. Podobnie WSA w Lublinie wskazał, że „organ podatkowy nie był uprawniony do samodzielnego podejmowania czynności dowodowych (...) w celu podważenia wartości celnej ustalonej w sposób wiążący przez organ celny" → I SA/Lu 595/12.
4. Czasowa rejestracja a zwrot akcyzy – przełomowa zmiana linii
Najważniejszą zmianą w orzecznictwie jest odejście od zasady, że jakakolwiek rejestracja pojazdu wyklucza zwrot akcyzy. NSA w sprawie I FSK 299/21 uchylił wyrok WSA i decyzje organów, stwierdzając: „czasowa rejestracja samochodu osobowego w celu dopuszczenia do ruchu drogowego tymczasowo (...) nie jest tożsama z czasową rejestracją samochodu na wniosek właściciela w celu jego przemieszczenia poza granicę kraju" → I FSK 299/21. NSA podkreślił, że „nie ma podstaw do obciążenia tego pojazdu akcyzą w Polsce, której terytorium nie jest i nie będzie miejscem jego konsumpcji" → I FSK 299/21. Linię tę potwierdził wyrok I FSK 458/22, w którym NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że wywóz pojazdu w terminie 30 dni od nabycia wewnątrzwspólnotowego wyłącza powstanie obowiązku podatkowego, nawet przy czasowej rejestracji – zgodnie z art. 101 ust. 2a u.p.a..
5. Weryfikacja podstawy opodatkowania – ograniczenia proceduralne
Organ podatkowy nie może weryfikować podstawy opodatkowania w trybie postępowania o stwierdzenie nadpłaty bez wszczęcia odrębnego postępowania podatkowego. NSA w sprawie I GSK 758/10 potwierdził, że „kwestia ustalenia prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego nie może być w sposób władczy rozstrzygnięta przez organ podatkowy w postępowaniu wszczętym wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty" → I GSK 758/10. Co do merytorycznej weryfikacji wartości rynkowej, NSA w I GSK 27/12 potwierdził, że cena zakupu może stanowić podstawę opodatkowania tylko przy braku znaczącego odbiegania od średniej wartości rynkowej, a „wartość jest pojęciem ekonomicznym odnoszącym się do samochodu osobowego o określonych cechach technicznych" → I GSK 359/20 i nie można jej pomniejszać o współczynnik zbytalności.
Źródła: FSK 55/04 (NSA, 5.10.2004) · I FSK 1005/07 (NSA, 4.12.2007) · I GSK 758/10 (NSA, 14.2.2012) · I SA/Lu 595/12 (WSA Lublin, 7.9.2012) · I GSK 27/12 (NSA, 15.1.2013) · I GSK 124/13 (NSA, 30.10.2014) · I FSK 299/21 (NSA, 26.10.2023) · I FSK 3/24 (NSA, 27.3.2024) · I FSK 2372/23 (NSA, 27.3.2024) · I GSK 359/20 (NSA, 8.3.2024) · I FSK 458/22 (NSA, 6.6.2025). Przepisy: art. 240 § 1 o.p. · art. 245 § 1 o.p. · art. 70 o.p. · art. 107 ust. 1 u.p.a. · art. 101 ust. 2a u.p.a. · art. 104 ust. 8 u.p.a..