Krótka odpowiedź (TL;DR)
Rabaty i upusty udzielone przez eksportera importerowi leków — nawet zrealizowane po dacie zgłoszenia celnego — wpływają na wartość celną towaru, jeżeli wynikają z umowy wiążącej strony i faktycznie obniżają cenę zapłaconą lub należną. Konsekwentna linia orzecznicza NSA i WSA potwierdza, że wartość celna musi odzwierciedlać cenę rzeczywistą, całkowitą i ostateczną, a nie cenę tymczasową z momentu zgłoszenia.
Czy rabat udzielony po zgłoszeniu celnym wpływa na wartość celną?
Tak — to fundamentalna teza całej linii orzeczniczej. NSA wielokrotnie orzekał, że rabat kształtujący ostateczną cenę transakcyjną musi być uwzględniony przy ustalaniu wartości celnej, niezależnie od momentu jego realizacji. W wyroku „Ograniczenie ustalenia wartości transakcyjnej tylko do momentu zgłoszenia celnego prowadzi do ustalenia wartości transakcyjnej tymczasowej, a więc nie ostatecznej i rzeczywistej" → I GSK 103/07. Podobnie w „Ograniczenie ustalenia wartości transakcyjnej tylko do momentu zgłoszenia celnego prowadzi do ustalenia wartości transakcyjnej tymczasowej, a więc nieostatecznej i nierzeczywistej" → I GSK 531/07. Sądy podkreślają, że przepisy Kodeksu celnego (art. 23 § 1 i § 9) odnoszą wartość celną do ceny faktycznie zapłaconej lub należnej, nie wiążąc jej z żadną cezurą czasową.
Dlaczego cena nie musi być ostateczna w dniu zgłoszenia celnego?
NSA wskazuje, że swoboda kontraktowa pozwala stronom na późniejsze konkretyzowanie ceny. W „cena jest wprawdzie elementem istotnym umowy sprzedaży, ale to nie oznacza, że musi być ostatecznie ustalona w chwili zawarcia umowy i nie może być przez strony później skonkretyzowana lub zmieniona" → I GSK 103/07. Potwierdza to „upust ten kształtował cenę leków i ostateczną wartość transakcyjną niezależnie od faktu, że jej wysokość wyliczona została już po dokonaniu zgłoszenia celnego" → I GSK 2538/06. Kluczowe jest, czy rabat odnosi się do ceny towaru — „upust, jeżeli jest świadczeniem odnoszącym się do ceny towaru, kształtuje tę cenę, niezależnie od tego, kiedy został faktycznie przyznany i jakie intencje kryją się za jego udzieleniem" → I GSK 166/06.
Kiedy rabat jest „importowy", a kiedy „postimportowy"?
Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Rabat importowy — wynikający z umowy obowiązującej w chwili importu — wpływa na wartość celną. Rabat postimportowy, przyznawany wstecz za zakupy poprzednio importowanych towarów, nie dotyczy wartości celnej bieżącego zgłoszenia. W „rabat tzw. postimportowy, przyznawany wstecz i nie brany pod uwagę przy ustalaniu wartości transakcyjnej, to tylko rabat przyznawany wstecz z tytułu zakupu towarów poprzednio importowanych, a nie rabat dotyczący ceny towarów zgłaszanych obecnie do odprawy" → I GSK 1397/06. Z kolei „wartością celną tych towarów jest wartość transakcyjna (tj. cena już zapłacona lub należna), którą wyrażała wynikająca z faktury cena transakcyjna pomniejszona o wynikającą z noty kredytowej kwotę obniżki ceny (rabat)" → I GSK 3031/05 — potwierdzając, że nota kredytowa dokumentująca rabat importowy obniża wartość celną.
Jakie obowiązki ma importer w zakresie ujawniania umów rabatowych?
Importer musi ujawnić w zgłoszeniu celnym wszelkie umowy wpływające na cenę transakcyjną — w tym umowy dystrybucyjne przewidujące rabaty. Brak ujawnienia stanowi podstawę do uznania zgłoszenia za nieprawidłowe. NSA w I GSK 723/05 potwierdził, że upusty handlowe, nawet zrealizowane po zgłoszeniu celnym, kształtują wartość transakcyjną, a importer miał obowiązek wystąpić o korektę zgłoszenia. Podobnie I GSK 3197/05 wskazał, że importer ma obowiązek ujawnienia wszelkich dokumentów mających wpływ na ustalenie wartości celnej, w tym umów dotyczących upustów.
Czy organ celny może błędnie alokować rabaty?
Nie — metoda alokacji rabatów musi uwzględniać postanowienia umowy. W wyroku „sprzedaż krajowa odgrywa w tej umowie rolę przesłanki warunkującej realizację prawa do rabatu importowego" → V SA/WA 2462/05 sąd uchylił decyzję organu celnego, który błędnie powiązał wysokość rabatu ze sprzedażą krajową zamiast z wartością importowanych leków. V SA/Wa 1921/04 potwierdza, że organy celne prawidłowo skorygowały wartość celną o upusty wynikające z umów handlowych, pod warunkiem prawidłowej interpretacji tych umów.
Czy noty kredytowe wystawione po zgłoszeniu celnym obniżają wartość celną?
Tak — nota kredytowa jest jedynie formą dokumentacji rabatu, który powstał wcześniej na podstawie umowy. W „wartością celną jest wartość transakcyjna, czyli cena faktycznie zapłacona albo należna" → I GSK 828/05 — NSA wyraźnie wskazał, że przepisy nie wiążą ceny z żadną cezurą czasową. I GSK 1682/06 potwierdza, że rabat udzielony przez eksportera stanowił czynnik kształtujący wartość celną, nawet jeśli został zrealizowany po dacie zgłoszenia celnego. I GSK 2402/06 dodaje, że rabat, jeżeli jest świadczeniem odnoszącym się do ceny towaru, kształtuje tę cenę niezależnie od tego, kiedy został faktycznie zrealizowany.
Źródła: I GSK 103/07 (NSA, 14.11.2007), I GSK 531/07 (NSA, 11.04.2008), I GSK 2538/06 (NSA, 29.10.2007), I GSK 166/06 (NSA, 05.12.2006), I GSK 1397/06 (NSA, 25.04.2007), I GSK 3031/05 (NSA, 27.09.2006), I GSK 723/05 (NSA, 13.09.2005), I GSK 3197/05 (NSA, 28.09.2006), I GSK 828/05 (NSA, 11.08.2005), I GSK 1682/06 (NSA, 23.05.2007), I GSK 2402/06 (NSA, 11.09.2007), V SA/WA 2462/05 (WSA Warszawa, 05.12.2005), V SA/Wa 1921/04 (WSA Warszawa, 28.06.2005); art. 23 § 1 i § 9, art. 65 § 4, art. 85 § 1 Kodeksu celnego.