Płeć w polskich sądach, w liczbach.
Państwo nie zbiera danych o płci sędziów: formularze sprawozdawcze MS-S40 i MS-OZSS-25 nie mają takiego pola, a karta statystyczna D-R1 nie rejestruje nawet tego, czy rozstrzygnięcie było sporne. Policzyliśmy to sami z korpusu orzeczeń i zestawiliśmy z tym, co o rozstrzygnięciach mówią dane urzędowe.
1 338 204 orzeczeń · 2 350 038 wzmianek o sędziach · akt. 7 sierpnia 2026
Im wyżej w hierarchii, tym mniej kobiet.
- sąd rejonowy· 6127 os.66,6%
- sąd okręgowy· 7813 os.60,8%
- sąd apelacyjny· 2126 os.56,5%
- WSA· 1262 os.54,0%
- NSA· 726 os.45,3%
- Sąd Najwyższy· 242 os.28,5%
- Trybunał Konstytucyjny· 111 os.19,8%
Spadek jest monotoniczny, bez jednego wyjątku: od 66,6% w sądach rejonowych do 19,8% w Trybunale Konstytucyjnym. Kobiety dominują tam, gdzie orzeka się najwięcej spraw, a nie tam, gdzie kształtuje się linia orzecznicza. Potwierdzają to dane zewnętrzne: według EU Justice Scoreboard 2025 Polska jest piąta od końca w Unii pod względem udziału kobiet w sądzie najwyższym, przy średniej unijnej 45,5%.
Potoczna teza mówi o „feminizacji wymiaru sprawiedliwości”. Dane pokazują coś odwrotnego: im wyżej, tym mniej kobiet — 66,6% w rejonowych, 28,5% w Sądzie Najwyższym.
Metodologia
Liczba unikalnych sędziów orzekających w danym typie sądu w korpusie opublikowanych orzeczeń. To nie to samo co obsada kadrowa — bazy orzeczeń nie są kompletne, a publikowane jest wyłącznie orzecznictwo dopuszczone do publikacji.
Wydziały rodzinne są sfeminizowane — ale nie wyjątkowo.
- rodzinny i nieletnich· 700 os.75,3%
- pracy i ubezpieczeń społ.· 3498 os.74,2%
- cywilny· 5034 os.61,4%
- gospodarczy· 1026 os.57,1%
- karny· 4857 os.54,9%
W wydziałach rodzinnych kobiety stanowią 75,3% sędziów (700 osób; w rejonowych 74,7%, w okręgowych 77,1%). Wydział pracy i ubezpieczeń społecznych jest sfeminizowany niemal identycznie — 74,2%, różnica to 1,1 punktu. Nikt jednak nie stawia wydziałom pracy zarzutu systemowej stronniczości wobec pracodawców ani wobec pracowników.
Feminizacja nie jest cechą „sądów rodzinnych”. Jest cechą całego niższego sądownictwa: wydział pracy wygląda tak samo.
Metodologia
Bucket „rodzinny” obejmuje wydziały rodzinne i nieletnich oraz cywilne rodzinne; występuje wyłącznie w sądach rejonowych i okręgowych, zgodnie z ustrojem sądów. Udział kobiet liczony wśród unikalnych sędziów.
Dwie linie się przecięły. Trzecia leży płasko.
Powierzanie władzy wyłącznie matce załamało się z 63,1% w 2003 r. do 19,1% w 2024 r.; w 1980 r. było to 77,4%. Ale wzrosła wyłącznie władza wspólna. Powierzenie władzy wyłącznie ojcu nigdy nie przekroczyło 4,55% i od 2013 r. spada — w 2024 r. wyniosło 2,35%, czyli 775 przypadków.
Nie było przesunięcia „od matek do ojców”. Wyłączna władza jednego rodzica ustąpiła miejsca władzy wspólnej, a udział ojców jest dziś najniższy w całym szeregu od 2003 r.
Metodologia
Ministerstwo Sprawiedliwości / GUS, „Rozwody — opieka nad dziećmi w latach 2003–2024”. Plik pobrany i sparsowany ze strony ISWS. „Razem matce i ojcu” to wspólna władza rodzicielska, a nie piecza naprzemienna — statystyka MS i GUS w ogóle nie wyodrębnia pieczy naprzemiennej.
Sprawdziliśmy na alimentach. Różnicy nie widać.
mediana zasądzonej kwoty — identyczna u sędzi i sędziów
różnica wewnątrz warstw sąd × rok, CI [-27, +54]
warstwy na korzyść sędzi i sędziów (9 remisów) — test znaków p = 0,34
warstw sąd × rok, w których obie płcie orzekały
Sprawy o alimenty są jedyną kategorią spraw rodzinnych, w której to pytanie da się w Polsce postawić na danych: są wyjątkiem od wyłączenia z publikacji, orzeka w nich jeden sędzia, a rozstrzygnięcie jest kwotą. Wzięliśmy 5350 pozycji alimentowych z 4049 orzeczeń jednoosobowych i porównaliśmy sędziów wewnątrz tej samej pary sąd–rok, żeby wyłączyć wpływ zamożności regionu i inflacji.
Mediana wychodzi identyczna: 600 zł niezależnie od płci orzekającego. Przedział ufności [-27, +54] zł wyklucza różnice większe niż mniej więcej 9% mediany, ale mniejszych nie wyklucza. I dotyczy to alimentów, nie opieki.
„Dostałem sędzię-kobietę, nie mam szans”. W 5350 pozycjach alimentowych mediana zasądzonej kwoty jest identyczna — 600 zł, niezależnie od tego, kto orzekał.
Metodologia
Kwoty pochodzą z tej samej ekstrakcji, która stoi za raportem /dane/alimenty-na-dzieci, złączonej ze składem orzekającym. Uwzględniono wyłącznie składy jednoosobowe i kwoty z przedziału 100–5000 zł. Jednostką jest pozycja alimentowa (na dziecko), więc pozycje z jednego orzeczenia są skorelowane — 5350 pozycji pochodzi z 4049 orzeczeń. Porównanie prowadzone wewnątrz warstw sąd × rok, bo bez tego porównuje się zamożność regionu i inflację, a nie sędziów. Przedział ufności [−27, +54] zł przy medianie 600 zł wyklucza różnice większe niż ok. 9% mediany, ale nie wyklucza mniejszych. Nie kontrolowano dochodów stron, liczby dzieci ani kwoty żądanej w pozwie. Wynik dotyczy alimentów, nie spraw o opiekę.
Sprawy o opiekę publikuje się śladowo.
spraw alimentacyjnych (RC) w bazie
sprawy o władzę rodzicielską, kontakty i opiekę (Nsm)
spraw o wykonywanie kontaktów wpłynęło w 2025 r.
nakazań zapłaty w całym kraju przez cały 2025 r.
Repertoria rodzinne prowadzą wyłącznie sądy powszechne, a ich orzeczeń zebraliśmy 480 236. Spraw o sygnaturze Nsm jest wśród nich 428 — ponad piętnaście razy mniej niż alimentacyjnych. To nie luka w bazie: zasady publikacji w Portalu Orzeczeń wyłączają sprawy rodzinne i opiekuńcze, a alimenty są jedynym wyjątkiem. Praktyczna konsekwencja jest taka, że linii orzeczniczej w sprawie o kontakty nie zbudujesz z publicznych źródeł.
Konsekwencja dla sporu publicznego jest poważniejsza: teza o stronniczości sądów rodzinnych jest przy obecnym stanie jawności niesprawdzalna. Nie dlatego, że jest fałszywa — dlatego, że tych orzeczeń praktycznie się nie publikuje, a o tych nielicznych, które trafiają do bazy, nie wiadomo, według jakiego klucza zostały wybrane.
W 480 236 orzeczeniach sądów powszechnych spraw o opiekę nad dzieckiem (Nsm) jest 428. Alimenty — 6686. Różnica nie jest przypadkiem, tylko regulaminem.
Metodologia
Zasady publikacji w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych wyłączają orzeczenia kończące postępowania w sprawach rodzinnych i opiekuńczych: ze stosunku między rodzicami a dziećmi, z zakresu opieki i kurateli, o przysposobienie i o odebranie osoby. Sprawy alimentacyjne są wyjątkiem od tego wyłączenia. Liczby dotyczą repertoriów prowadzonych wyłącznie przez sądy powszechne; ich orzeczeń zebraliśmy 480 236. Liczba orzeczeń w danym repertorium mówi o tym, co trafia do publikacji, a nie o tym, ile takich spraw sądy rozstrzygają.
O danych
Pomiar własny obejmuje 1 338 204 orzeczeń, z czego 1 088 212 zawiera rozpoznany skład orzekający — łącznie 2 350 038 wzmianek o sędziach. Płeć wnioskowana z imienia; nierozpoznanych 175 wzmianek, czyli 0,007%. Trafność zwalidowana gramatyczną formą roli w treści orzeczeń (97,9%) oraz porównaniem z danymi KRS za 2013 r.: 65.8% wobec 65%, 58.5% wobec 61%, 57.3% wobec 58%. Dane o władzy rodzicielskiej, egzekucji kontaktów i alimentach pochodzą z plików źródłowych Ministerstwa Sprawiedliwości i GUS, pobranych ze strony ISWS. Każda sekcja ma własną notę metodologiczną. Pełny opis metody, tabele źródłowe i przegląd światowej literatury o wpływie płci sędziego na wyroki znajdziesz w artykule Płeć w polskich sądach. Co widać w 1,09 mln orzeczeń. Ostatnia aktualizacja: 7 sierpnia 2026.
Ciekawostka językowa z tego samego pomiaru: gdy składowi przewodniczy kobieta, sąd w 94,5% przypadków i tak pisze o niej „Przewodniczący”.