IV KK 17/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację obrońcy M.B. od postanowienia Sądu Okręgowego w T. z dnia 31 lipca 2018 r., które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 19 kwietnia 2018 r. o umorzeniu postępowania karnego wobec M.B. i zastosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego w postaci ambulatoryjnej terapii psychiatrycznej. Sąd Rejonowy ustalił, że M.B. dopuścił się trzykrotnie czynów wyczerpujących znamiona przestępstwa z art. 193 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k., mając zniesioną zdolność do pokierowania swoim postępowaniem i rozpoznania znaczenia czynu, po czym umorzył postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. i zastosował środek zabezpieczający. Zarzuty w zażaleniach dotyczyły m.in. naruszenia prawa do obrony i błędnych ustaleń faktycznych. Sąd Okręgowy utrzymał postanowienie w mocy. Kasacja obrońcy podniosła zarzuty rażącej obrazy przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując m.in. kontrolę instancyjną, prawo do obrony, sposób rozpoznania wniosku prokuratora (na posiedzeniu zamiast na rozprawie), powołanie biegłych oraz kwalifikację prawną czynów. Sąd Najwyższy, mimo że kasacja nie lokalizowała prawidłowo uchybienia, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Główną przyczyną uchylenia było stwierdzenie, że zastosowany środek zabezpieczający w postaci ambulatoryjnej terapii psychiatrycznej był niezgodny z prawem. Zgodnie z art. 93f § 1 k.k., farmakoterapia może być stosowana jedynie w celu osłabienia popędu seksualnego, a nie do korygowania zachowań ogólnych, jak w przypadku M.B. Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Okręgowy powinien rozważyć aktualność potrzeby stosowania środka zabezpieczającego i w przypadku jej potwierdzenia, orzec środek zgodny z prawem, np. psychoterapię lub psychoedukację.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących środków zabezpieczających, w szczególności farmakoterapii (art. 93f § 1 k.k.) oraz zasad stosowania środków zabezpieczających w sprawach karnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji zastosowania środka zabezpieczającego, gdzie cel terapii był niezgodny z prawem. Nie dotyczy ogólnych zasad stosowania terapii psychologicznej czy psychoedukacji.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ambulatoryjna terapia psychiatryczna, jako środek zabezpieczający, może być stosowana w celu korygowania zachowań podejrzanego, które nie mają związku z popędem seksualnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, farmakoterapia jako środek zabezpieczający może być stosowana wyłącznie w celu osłabienia popędu seksualnego, zgodnie z art. 93f § 1 k.k. Inne cele terapii, takie jak poprawa funkcjonowania w społeczeństwie, mogą być realizowane poprzez psychoterapię lub psychoedukację.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 93f § 1 k.k. jednoznacznie określa cel farmakoterapii jako osłabienie popędu seksualnego. Ustawodawca nie przewidział możliwości stosowania farmakoterapii w celu poprawy ogólnego funkcjonowania sprawcy w społeczeństwie. Zastosowanie terapii psychiatrycznej w innym celu stanowi rażącą wadliwość środka zabezpieczającego.
Czy rozpoznanie wniosku prokuratora o umorzenie postępowania i zastosowanie środka zabezpieczającego na posiedzeniu, zamiast na rozprawie, było zasadne w sytuacji zawiłości sprawy i wątpliwości co do popełnienia czynu?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd odwoławczy miał podstawy, by uznać, że przesłanki do rozpoznania na posiedzeniu były spełnione, a popełnienie czynów zabronionych i niepoczytalność podejrzanego nie budziły wątpliwości w świetle materiałów postępowania przygotowawczego.
Uzasadnienie
Sąd odwoławczy odniósł się do zarzutu rozpoznania sprawy na posiedzeniu, wskazując na spełnienie przesłanek z art. 354 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy uznał, że choć sprawa mogła być zawiła, tryb posiedzenia jest dopuszczalny, a zarzuty podnoszone przez podejrzanego miały charakter rutynowy i nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, często wynikając z jego choroby.
Czy powołanie biegłych psychiatrów z listy Prezesa Sądu Okręgowego, który jest jednocześnie pokrzywdzonym w sprawie, stanowi naruszenie przepisów postępowania?
Odpowiedź sądu
Sąd odwoławczy uznał, że choć powołanie biegłych z innego okręgu byłoby właściwsze, nie uznał tego faktu za prowadzący do wydania orzeczenia rażąco niesprawiedliwego. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na niezrozumienie przez skarżącego istoty pracy biegłego i potencjalne kwestionowanie opinii przez pryzmat choroby podejrzanego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odniósł się do zarzutu dotyczącego biegłych, wskazując, że sąd odwoławczy nie uznał tego za rażące naruszenie prawa. Sąd Najwyższy podkreślił, że opinia biegłych była obiektywna i nie było podstaw do kwestionowania jej treści, a zarzuty skarżącego dotyczące zależności biegłych od prezesa sądu były nieuzasadnione.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. B. | osoba_fizyczna | podejrzany |
Przepisy (29)
Główne
k.k. art. 193
Kodeks karny
Dotyczy czynu naruszenia miru domowego.
k.k. art. 31 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy odpowiedzialności sprawcy, który popełnił czyn w stanie niepoczytalności.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Umorzenie postępowania wobec stwierdzenia, że czyn nie został popełniony.
k.k. art. 93a § § 1 pkt 2
Kodeks karny
Podstawa do zastosowania środka zabezpieczającego w postaci terapii.
k.k. art. 93b § § 1 i § 3
Kodeks karny
Reguluje zasady stosowania środków zabezpieczających.
k.k. art. 93c § pkt 1
Kodeks karny
Określa rodzaje środków zabezpieczających, w tym terapię.
k.k. art. 93f § § 1
Kodeks karny
Wyjaśnia cel i formy terapii jako środka zabezpieczającego, wskazując na farmakoterapię w celu osłabienia popędu seksualnego.
Pomocnicze
k.p.k. art. 354 § pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy rozpoznania wniosku prokuratora na posiedzeniu.
k.p.k. art. 6
Kodeks postępowania karnego
Prawo do obrony.
k.p.k. art. 79 § § 1 pkt 3 i 4
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obrony podejrzanego.
k.p.k. art. 433 § § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Zakres kontroli odwoławczej.
Konstytucja RP art. 42 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do obrony.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego.
EKPC art. 6 § ust. 1 i 3 lit. c
Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
Prawo do rzetelnego procesu i obrony.
k.p.k. art. 170 § § 1 pkt 1, 2, 3 i 5
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy odmowy przeprowadzenia dowodu.
k.p.k. art. 196 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy powoływania biegłych.
k.p.k. art. 196 § § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy powoływania biegłych.
k.p.k. art. 40 § § 1 pkt 2 i 3
Kodeks postępowania karnego
Wyłączenie sędziego.
k.p.k. art. 4
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek działania na rzecz prawdy.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Podstawa ustaleń faktycznych.
k.p.k. art. 92
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 194 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy dowodu z opinii biegłych.
k.p.k. art. 40 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania karnego
Wyłączenie sędziego.
k.p.k. art. 439 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania karnego
Bezwzględna podstawa uchylenia orzeczenia.
k.p.k. art. 37
Kodeks postępowania karnego
Przekazanie sprawy innemu sądowi.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
Możliwość zmiany lub uchylenia orzeczenia z urzędu.
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek reakcji na rażące naruszenie prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowany środek zabezpieczający w postaci ambulatoryjnej terapii psychiatrycznej był niezgodny z przepisami prawa (art. 93f § 1 k.k.), gdyż jego cel nie ograniczał się do osłabienia popędu seksualnego.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące naruszenia prawa do obrony, błędnych ustaleń faktycznych, niezasadnego rozpoznania sprawy na posiedzeniu, wadliwej kontroli instancyjnej oraz powołania biegłych z listy pokrzywdzonego zostały uznane przez Sąd Najwyższy za niezasadne lub nie miały wpływu na treść orzeczenia. • Zarzut obrazy prawa materialnego (art. 193 k.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.) został uznany za niedopuszczalny w kasacji zarzut błędu w ustaleniach faktycznych.
Godne uwagi sformułowania
farmakoterapia może polegać na terapii farmakologicznej, zmierzającej do osłabienia popędu seksualnego. • ustawodawca nie zezwala na poddanie sprawcy farmakoterapii innej niż zmierzająca do osłabienie popędu seksualnego. • nie ma oparcia w obowiązujących przepisach. • rażąca i godząca w prawa podejrzanego wadliwość zastosowanego wobec niego środka zabezpieczającego.
Skład orzekający
Małgorzata Gierszon
przewodniczący
Kazimierz Klugiewicz
członek
Zbigniew Puszkarski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących środków zabezpieczających, w szczególności farmakoterapii (art. 93f § 1 k.k.) oraz zasad stosowania środków zabezpieczających w sprawach karnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zastosowania środka zabezpieczającego, gdzie cel terapii był niezgodny z prawem. Nie dotyczy ogólnych zasad stosowania terapii psychologicznej czy psychoedukacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii stosowania środków zabezpieczających w prawie karnym i precyzyjnej interpretacji przepisów dotyczących terapii, co jest istotne dla prawników. Pokazuje również, jak Sąd Najwyższy koryguje błędy sądów niższych instancji.
“Czy terapia psychiatryczna w sądzie może być 'chemiczną kastracją' na życzenie?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.