Krótka odpowiedź (TL;DR)
Aby skutecznie złożyć skargę na bezczynność wojewody w sprawie zezwolenia na pobyt, należy najpierw wnieść ponaglenie zgodnie z art. 37 k.p.a., a po jego bezskutecznym upływie — skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 149 p.p.s.a.. Kluczowe jest upewnienie się, że ustawowy termin na załatwienie sprawy (60 dni dla pobytu czasowego — art. 112a u.o.c., 6 miesięcy dla pobytu stałego) rzeczywiście upłynął, a bieg terminu nie został zawieszony z mocy prawa. Orzecznictwo wskazuje, że pandemia, trudności kadrowe ani obciążenie urzędu nie usprawiedliwiają bezczynności.
1. Kiedy wojewoda jest bezczynny — i od kiedy liczy się termin?
Bezczynność zachodzi, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie z art. 35 k.p.a. lub przepisów szczególnych (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W sprawach zezwolenia na pobyt czasowy termin wynosi 60 dni i — co kluczowe — biegnie od dnia osobistego stawiennictwa cudzoziemca w urzędzie wojewódzkim lub złożenia wniosku osobiście (art. 112a ust. 2 pkt 1 u.o.c.). NSA w wyroku „termin 60 dni biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: w tym cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim" → II OSK 37/25 podkreślił, że brak osobistego stawiennictwa uniemożliwia rozpoczęcie biegu terminu, a tym samym wyklucza stwierdzenie bezczynności. Również w sprawie II OSK 6/22 NSA potwierdził, że "datą wszczęcia postępowania jest data złożenia wniosku, a nie data usunięcia jego braków formalnych", co ma znaczenie przy ustalaniu początku biegu terminu.
2. Wniesienie ponaglenia — warunek dopuszczalności skargi
Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność można wnieść dopiero po bezskutecznym wniesieniu ponaglenia. NSA w wyroku „nie ma znaczenia sposób rozstrzygnięcia w przedmiocie ponaglenia wniesionego w trybie art. 37 § 1 k.p.a., w szczególności zaś to, czy zostało ono uwzględnione" → II OSK 1229/24 wyjaśnił, że obowiązek poprzedzenia skargi ponagleniem jest zrealizowany z chwilą złożenia nieobarczonego brakami formalnymi ponaglenia — nawet jeśli organ pozostawił je bez rozpoznania jako przedwczesne. Podobnie w II OSK 37/25 NSA uznał, że "obowiązek ten jest przez stronę zrealizowany już z chwilą złożenia nieobarczonego brakami formalnymi ponaglenia".
3. Pandemia i trudności organizacyjne nie usprawiedliwiają bezczynności
Wielu wojewodów powołuje się na pandemię, obciążenie urzędu czy braki kadrowe. NSA konsekwentnie oddala te argumenty. W „Stanu bezczynności nie znoszą wprowadzone rozporządzeniami Rady Ministrów ograniczenia w pracy urzędów administracji publicznej" → III OSK 600/22 NSA orzekł, że rozporządzenia epidemiczne nie zwalniają organu z ustawowych terminów. W „trudności kadrowe organu administracji publicznej czy znaczny wpływ spraw nie stanowią usprawiedliwienia dla prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny" → II OSK 6/22 sąd podkreślił, że "organy administracji publicznej mają załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki", co stanowi "elementarny standard w demokratycznym państwie prawa".
4. Specustawa ukraińska — zawieszenie terminów i wyłączenie skargi
Kluczowym zagadnieniem lat 2022–2024 był wpływ art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. NSA w ugruntowanej linii orzeczniczej stwierdził, że przepisy te dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy. W „przepisy art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa" → II OSK 2194/23 NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na bezczynność. Podobnie w „zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących udzielenia zezwolenia na pobyt stały lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności" → II OSK 1125/24 oraz w II OSK 1811/24 NSA potwierdził, że w okresie zawieszenia terminów nie można przypisać organowi bezczynności. Uwaga: NSA w II OSK 37/25 wskazał, że przedłużenie art. 100d po 30 czerwca 2024 r. narusza zasadę proporcjonalności — co oznacza, że skargi na bezczynność po tej dacie mogą być zasadne.
5. Skarga po wydaniu decyzji jest niedopuszczalna
Jeśli wojewoda wyda decyzję przed wniesieniem skargi, postępowanie staje się bezprzedmiotowe. NSA w „Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania podlega odrzuceniu, jeżeli została wniesiona po wydaniu decyzji przez organ, któremu zarzucono przewlekłe prowadzenie postępowania, nawet wówczas, gdy decyzja ta nie jest jeszcze ostateczna" → II OSK 1686/24 wyraźnie stwierdził, że wydanie decyzji kończy stan bezczynności, a skarga podlega odrzuceniu.
6. Skutki uwzględnienia skargi — zobowiązanie, suma pieniężna, koszty
Przy uwzględnieniu skargi sąd stwierdza bezczynność i zobowiązuje organ do wydania aktu w terminie 30 dni (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Może też przyznać sumę pieniężną (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Przykładowo, w II SAB/Gl 243/25 WSA w Gliwicach stwierdził bezczynność wojewody w sprawie pobytu stałego, zobowiązał do wydania aktu w 30 dni i zasądził 300 zł zadośćuczynienia. Z kolei w III SAB/Gl 481/25 sąd stwierdził bezczynność z rażącym naruszeniem prawa i przyznał 1000 zł zadośćuczynienia. W II OSK 6/22 NSA potwierdził, że przyznanie sumy pieniężnej nie wymaga wykazania konkretnej szkody — ma charakter kompensacyjny i dyscyplinujący.
Źródła: III OSK 600/22 (NSA, 24.05.2023); II OSK 6/22 (NSA, 24.10.2022); II OSK 2194/23 (NSA, 27.06.2024); II OSK 1125/24 (NSA, 11.09.2024); II OSK 1686/24 (NSA, 17.12.2024); II OSK 37/25 (NSA, 20.11.2025); II OSK 1229/24 (NSA, 25.02.2025); II OSK 1811/24 (NSA, 23.04.2025); II SAB/Gl 243/25 (WSA Gliwice, 13.03.2026); III SAB/Gl 481/25 (WSA Gliwice, 18.03.2026). Przepisy: art. 37 k.p.a., art. 35 k.p.a., art. 112a u.o.c., art. 149 p.p.s.a., art. 53 § 2b p.p.s.a.