I ACA 656/16Zadośćuczynienie za przewlekłość postępowania karnego
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowodowie M. S., S. Z. i T. M. wnieśli pozew przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę po 100.000 zł zadośćuczynienia i odszkodowania za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu karnym, które trwało ponad 14 lat. Jako podstawę prawną wskazali przepisy ustawy o skardze na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym i sądowym oraz przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności Skarbu Państwa (art. 417, 417^1, 417^2 kc) i ochrony dóbr osobistych (art. 23, 24 kc w zw. z art. 448 kc). Twierdzili, że długotrwałość postępowania zdezorganizowała im życie osobiste i uniemożliwiła ułożenie spraw. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając brak wykazania przesłanek odpowiedzialności i związku przyczynowego między szkodą a długotrwałością postępowania. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo, uznając, że powodowie nie wykazali szkody majątkowej ani na osobie, ani naruszenia dóbr osobistych, a także nie skorzystali z możliwości złożenia skargi na przewlekłość postępowania w toku spraw karnych. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację powodów, podzielając stanowisko Sądu Najwyższego, że prawo do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki nie stanowi dobra osobistego. Sąd uznał, że powodowie nie wykazali szkody majątkowej ani niemajątkowej, ani naruszenia dóbr osobistych, a przykre doznania psychiczne wynikały z ich przestępczej działalności, a nie bezprawnego działania władzy publicznej. Sąd nie obciążył powodów kosztami postępowania apelacyjnego na podstawie art. 102 kpc, biorąc pod uwagę złożoność sprawy i subiektywne przekonanie powodów o doznanej krzywdzie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stanowiska, że prawo do rozpoznania sprawy bez zwłoki nie jest dobrem osobistym i nie może być podstawą do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc, a także podkreślenie konieczności wykazania szkody i związku przyczynowego w sprawach o odszkodowanie za przewlekłość postępowania.
Dotyczy specyficznej sytuacji, w której powodowie nie skorzystali z trybu skargi na przewlekłość postępowania i nie wykazali konkretnej szkody.
Zagadnienia prawne (3)
Czy prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi dobro osobiste podlegające ochronie na podstawie art. 23 i 24 kc w związku z art. 448 kc?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie stanowi dobra osobistego człowieka, lecz jest prawem innego rodzaju, podobnie jak czynne prawo wyborcze.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu części judykatury, że prawo do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki jest dobrem osobistym. Powołał się na wyrok Sądu Najwyższego, wskazując, że jest to prawo o innym charakterze niż dobra osobiste wymienione w art. 23 kc, a jego naruszenie nie może być utożsamiane z naruszeniem dobra osobistego.
Czy długotrwałość postępowania karnego, bez wykazania konkretnej szkody majątkowej lub niemajątkowej (np. rozstroju zdrowia), uzasadnia zasądzenie zadośćuczynienia lub odszkodowania od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 kc lub art. 417^2 kc?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powodowie nie wykazali szkody majątkowej ani niemajątkowej (np. rozstroju zdrowia) ani związku przyczynowego między długotrwałością postępowania a szkodą, co jest niezbędne do uwzględnienia roszczeń na podstawie art. 417 kc i art. 417^2 kc.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy art. 417 § 1 kc, art. 417^1 § 3 kc i art. 417^2 kc nie stanowią podstawy do zasądzenia zadośćuczynienia za krzywdę nie związaną ze szkodą na osobie. Powodowie nie wykazali również szkody majątkowej, a jedynie poczucie krzywdy wynikające z długotrwałości postępowania, co nie jest wystarczające.
Czy naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie przez organy władzy publicznej może być podstawą do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ prawo do rozpoznania sprawy bez zwłoki nie jest dobrem osobistym, a powodowie nie wykazali, aby ich godność została naruszona przez konkretne działania lub zaniechania organów władzy publicznej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że nawet jeśli doszło do naruszenia prawa do sądu, nie można tego utożsamiać z naruszeniem dóbr osobistych. Powodowie nie wykazali konkretnych działań lub zaniechań naruszających ich godność, a sama długotrwałość postępowania nie może być uznana za bezprawne naruszenie cudzej godności.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. S. | osoba_fizyczna | powód |
| S. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| T. M. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa - Prezes Sądu Okręgowego w (...) | organ_państwowy | pozwany |
| Prezes Sądu Rejonowego w (...) | organ_państwowy | pozwany |
| Prokurator Okręgowy w (...) | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
u.s.n.p. art. 16
Ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym
Podstawa do dochodzenia roszczeń za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jednak po zakończeniu postępowania można dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia na zasadach ogólnych.
k.c. art. 417
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Wymaga wykazania szkody i związku przyczynowego.
k.c. art. 417¹
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez zgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (zasada słuszności).
k.c. art. 417²
Kodeks cywilny
Umożliwia zasądzenie zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, gdy wymagają tego względy słuszności.
Pomocnicze
k.c. art. 23
Kodeks cywilny
Ochrona dóbr osobistych, w tym godności człowieka.
k.c. art. 24
Kodeks cywilny
Środki ochrony dóbr osobistych.
k.c. art. 448
Kodeks cywilny
Zasądzenie zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek dowodzenia przez strony.
k.p.c. art. 187 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne pozwu, w tym wskazanie żądanej kwoty i okoliczności uzasadniających żądanie.
k.p.c. art. 224 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zamknięcie rozprawy i udzielenie głosu stronom.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w orzekaniu o kosztach procesu.
k.p.c. art. 417 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo do rozpoznania sprawy bez zwłoki nie jest dobrem osobistym. • Powodowie nie wykazali szkody majątkowej ani niemajątkowej. • Powodowie nie wykazali związku przyczynowego między długotrwałością postępowania a szkodą. • Powodowie nie wykazali naruszenia dóbr osobistych. • Przykre doznania psychiczne powodów wynikały z ich przestępczej działalności, a nie bezprawnego działania władzy publicznej.
Odrzucone argumenty
Długotrwałość postępowania karnego (ponad 14 lat) sama w sobie stanowi naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i uzasadnia zasądzenie zadośćuczynienia. • Długotrwałość postępowania karnego naruszyła dobra osobiste powodów, w tym godność. • Przeciążenie sądów i zła organizacja procesu mogą być przyczyną przewlekłości postępowania, nawet bez konkretnych zaniedbań procesowych.
Godne uwagi sformułowania
prawo do godziwego uczestnictwa w procesie karnym stanowi dobro osobiste objęte ochroną przewidzianą w przepisach art. 23 i 24 kc • prawo do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki stanowi rodzaj dobra osobistego • prawo do sądu o jakim mowa w art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (...) jest prawem innego rodzaju, którego naruszenie nie może być utożsamiane z naruszeniem dobra osobistego człowieka • Przykre doznania psychiczne powodów związane z długotrwałym uznaniem ich za podejrzanych a następnie oskarżonych wynikały z ich przestępczej działalności a nie bezprawnego wykonywania władzy publicznej, nawet jeśli nie działała ona sprawnie.
Skład orzekający
Roman Sugier
przewodniczący-sprawozdawca
Lucyna Świderska-Pilis
sędzia
Lucyna Morys-Magiera
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska, że prawo do rozpoznania sprawy bez zwłoki nie jest dobrem osobistym i nie może być podstawą do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc, a także podkreślenie konieczności wykazania szkody i związku przyczynowego w sprawach o odszkodowanie za przewlekłość postępowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której powodowie nie skorzystali z trybu skargi na przewlekłość postępowania i nie wykazali konkretnej szkody.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawem do sądu i długotrwałością postępowań, co jest istotne dla prawników. Rozstrzygnięcie sądu jest jednak zgodne z utrwalonym orzecznictwem.
“Czy długie postępowanie karne zawsze oznacza odszkodowanie? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 300 000 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.