Krótka odpowiedź (TL;DR)
Rozporządzenie 2023/988 (GPSR) od 13 grudnia 2024 r. nakłada na producentów szereg nowych obowiązków: ocenę ryzyka przed wprowadzeniem produktu na rynek, zapewnienie bezpieczeństwa w całym łańcuchu dostaw, obowiązek informowania o zagrożeniach, śledzenie produktów i współpracę z organami nadzoru. Dyrektywa 2024/2853 zaostrza odpowiedzialność cywilną za produkty wadliwe. Orzecznictwo polskie i unijne konsekwentnie potwierdza, że obowiązek wprowadzania wyłącznie bezpiecznych produktów jest podstawowym standardem, a jego naruszenie rodzi odpowiedzialność deliktową, administracyjną i karną.
1. Obowiązek wprowadzania wyłącznie produktów bezpiecznych
GPSR w art. 9 ust. 1 potwierdza i rozszerza podstawowy obowiązek producenta: produkt wprowadzany na rynek musi być bezpieczny w zwykłych i dających się przewidzieć warunkach używania. Sąd Najwyższy już w wyroku „Wprowadzenie do obrotu materiałów budowlanych, które nie spełniają norm jakościowych jest zachowaniem zawinionym, rodzącym odpowiedzialność za szkodę opartą na art. 415 k.c." → III CSK 261/07. WSA w Warszawie w sprawie ceramicznej formy do tarty podkreślił, że „do szoku termicznego może dojść w zwykłych lub dających się przewidzieć warunkach używania naczynia przeznaczonego do pieczenia" → VI SA/Wa 1636/20. NSA w sprawie kostek do lodu imitujących słodycze utrzymał karę 10 000 zł, stwierdzając, że „delikt, za który wymierzono skarżącej karę pieniężną, polega na samym tylko wprowadzeniu na rynek produktu niespełniającego wymagań bezpieczeństwa" → II GSK 57/25.
2. Obowiązek oceny ryzyka i zapewnienia instrukcji użytkowania
GPSR wymaga od producenta przeprowadzenia oceny ryzyka przed wprowadzeniem produktu na rynek oraz dołączenia odpowiednich informacji i ostrzeżeń. Orzecznictwo konsekwentnie potwierdza, że brak instrukcji lub ostrzeżeń czyni produkt niebezpiecznym. W sprawie maszyny do peletu Sąd Okręgowy w Sieradzu orzekł, że „producent powinien przewidzieć także niewłaściwe użycie maszyny, które może wynikać z dających się łatwo przewidzieć ludzkich zachowań" → I Ca 21/17. TSUE w sprawie piły tarczowej stwierdził, że C-887/24 — maszyna z wadliwym wyłącznikiem awaryjnym, który nie zapewniał natychmiastowego zatrzymania, naruszała dyrektywę maszynową. Z kolei w sprawie e-papierosa, który wybuchł podczas ładowania, sąd uznał, że „W myśl art. 449¹ § 1 k.c. kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt" → I C 637/18.
3. Obowiązek oznakowania, deklaracji zgodności i kontroli jakości
GPSR wymaga czytelnego oznakowania produktu, danych identyfikacyjnych producenta oraz dokumentacji zgodności. Naruszenie tych obowiązków jest karane administracyjnie. NSA w sprawie płyt styropianowych z nieprawidłowym oznakowaniem CE podtrzymał karę 54 000 zł, stwierdzając, że „strona ma zapewnić takie warunki produkcji i pakowania, aby ryzyko błędu ludzkiego w ogóle nie wystąpiło" → II GSK 1884/23. W sprawie grilla węglowego WSA potwierdził karę 30 000 zł, wskazując, że VI SA/WA 991/19 — wydanie uchwytów zaledwie 22 konsumentom z ponad 30 tys. sprzedanych sztuk nie stanowiło skutecznego usunięcia zagrożenia.
4. Obowiązek śledzenia produktów i powiadamiania o zagrożeniach
GPSR wprowadza wymóg systemów śledzenia produktów (traceability) oraz obowiązku powiadamiania organów nadzoru o zagrożeniach. Dyrektywa 2024/2853 rozszerza krąg podmiotów odpowiedzialnych — za producenta uznaje się również osobę umieszczającą swój znak towarowy na produkcie. TSUE potwierdził tę linię, orzekając w sprawie C-264/21, że osobę umieszczającą swój znak towarowy na produkcie należy traktować jako producenta w rozumieniu dyrektywy o odpowiedzialności za produkty wadliwe. W sprawie daktyli „bez pestki" Sąd Okręgowy w Lublinie podkreślił, że „niebezpieczeństwo produktu wynikać może z jego nieodpowiedniej prezentacji, reklamy czy instrukcji użytkowania" → II Ca 852/17 — brak ostrzeżenia o możliwości wystąpienia pestki stanowił wadę produktu.
5. Odpowiedzialność administracyjna i proporcjonalność kar
GPSR przewiduje surowe kary administracyjne za naruszenie obowiązków producenta — do 4% światowego obrotu przedsiębiorcy. Polskie orzecznictwo potwierdza zasadę proporcjonalności kar. WSA w Warszawie uchylił karę 60 000 zł nałożoną na producenta naczyń żaroodpornych, stwierdzając, że VI SA/WA 1846/19 — spółka dobrowolnie wycofała produkt i podjęła działania naprawcze, a kara byłaby nieproporcjonalna. Jednocześnie NSA w sprawie formy do tarty wskazał, że „sąd administracyjny nie może bezkrytycznie przyjmować ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym przez organ" → II GSK 1560/21 — wymagana jest rzetelna ocena bezpieczeństwa z uwzględnieniem instrukcji i ostrzeżeń producenta.
Źródła
Orzeczenia: III CSK 261/07 (SN, 27.02.2008); VI SA/Wa 1636/20 (WSA Warszawa, 18.02.2021); II GSK 57/25 (NSA, 10.07.2025); I Ca 21/17 (SO Sieradz, 22.02.2017); C-887/24 (TSUE, 23.04.2026); I C 637/18 (SO Nowy Sącz, 21.07.2021); II GSK 1884/23 (NSA, 28.05.2024); VI SA/WA 991/19 (WSA Warszawa, 25.07.2019); C-264/21 (TSUE, 07.07.2022); II Ca 852/17 (SO Lublin, 25.01.2018); VI SA/WA 1846/19 (WSA Warszawa, 09.01.2020); II GSK 1560/21 (NSA, 29.10.2021)
Przepisy: art. 415 k.c., art. 449(1) k.c., art. 444 k.c., art. 445 k.c., art. 362 k.c., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 189f k.p.a.