Krótka odpowiedź (TL;DR)
Uchylenie wyroku w sprawie kredytowej często wynika z błędnej wykładni umowy w zakresie naliczania odsetek, nierozpoznania istoty sprawy lub wadliwego zastosowania przepisów o prawie zatrzymania i potrąceniu. Sąd Najwyższy konsekwentnie wskazuje, że po wypowiedzeniu umowy kredytu bankowi przysługują odsetki ustawowe, chyba że umowa wyraźnie i jednoznacznie zastrzega odsetki umowne na ten okres. W sprawach frankowych kluczowe jest rozliczenie wzajemnych świadczeń z nieważnej umowy — prawo zatrzymania nie przysługuje bankowi, a odsetki należą się kredytobiorcy od daty wezwania zwrotu świadczeń.
1. Odsetki po wypowiedzeniu umowy kredytu — umowne czy ustawowe?
Spór o to, czy po wypowiedzeniu umowy kredytu bank może naliczać odsetki umowne (karne), czy wyłącznie ustawowe, jest jednym z najczęstszych powodów uchylenia wyroków. SN w wyroku „wszelkie postanowienia umowy, wprowadzające odstępstwa od ogólnych zasad rozliczeń stosunków zobowiązaniowych powinny być sformułowane jednoznacznie" → II CSK 281/16 uchylił wyrok SA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, podkreślając potrzebę precyzyjnej wykładni umowy. SA w Krakowie w „wypowiedzenie nie niweczy wszystkich skutków zawartej umowy kredytu, ale przekształca nawiązany nią stosunek zobowiązaniowy" → I AGA 134/18 potwierdził, że odsetki umowne po wypowiedzeniu są dopuszczalne, lecz z limitem odsetek maksymalnych za opóźnienie (art. 481 § 2(1) k.c.). Z kolei SO w Kielcach w II CA 1262/12 orzekł wręcz, że po wypowiedzeniu bank może naliczać jedynie odsetki ustawowe (art. 481 § 1 k.c.), pozbawiając wykonalności tytuł egzekucyjny w części dotyczącej odsetek karnych.
2. Uchylenie wyroku a nierozpoznanie istoty sprawy
Sądy apelacyjne i SN często uchylają wyroki z powodu nierozpoznania istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.). W „Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy" → V CZ 49/18 SN potwierdził uchylenie wyroku w sprawie frankowej, gdzie SO oddalił wniosek dowodowy z opinii biegłego, uniemożliwiając zbadanie materialnej podstawy żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Podobnie w V CZ 18/16 SN uchylił postanowienie SA, które nieprawidłowo zastosowało art. 386 § 4 k.p.c. — wady uzasadnienia wyroku SO nie były na tyle kardynalne, by uzasadniać przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
3. Prawo zatrzymania i potrącenie w kredytach frankowych
W sprawach o nieważność umów kredytów frankowych kluczowym zagadnieniem jest rozliczenie wzajemnych świadczeń. SN w przełomowym „Prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony" → II CSKP 1094/23 uchylił wyrok SA, który uwzględnił zarzut zatrzymania banku, ograniczając roszczenie powódki o odsetki. SN wskazał, że wierzytelności pieniężne powinny być rozliczane przez potrącenie (art. 496 k.c., art. 498 k.c.), a nie prawo zatrzymania. SA w Białymstoku w I ACA 1237/21 wcześniej uwzględnił zarzut zatrzymania banku, co skutkowało oddaleniem powództwa o odsetki — stanowisko to zostało skorygowane przez SN. SA w Krakowie w I ACA 780/22 z 2025 r. uwzględnił zarzut potrącenia, zmieniając wyrok SO i zmniejszając zasądzoną kwotę.
4. Wezwanie do zwrotu a początek naliczania odsetek
Moment, od którego należą się odsetki od roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia z nieważnej umowy, jest kluczowy. SN w „Wezwanie skierowane do banku o zwrot uiszczonych na jego rzecz rat z powołaniem się na nieważność umowy spełnia wymagania wezwania, o którym mowa w art. 455 k.c." → II CSKP 1094/23 potwierdził, że roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy (art. 455 k.c.) i wezwanie do zwrotu rat jest wystarczające do naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie.
5. Odsetki ustawowe jako górny limit po wypowiedzeniu
W sprawie dotyczącej odsetek karnych po wypowiedzeniu kredytu inwestycyjnego, SN w „nie mogą mieć zastosowania odsetki od kredytu przeterminowanego" → II CSK 275/18 potwierdził, że bank mógł zatrzymać kwotę odsetek karnych, ponieważ nie przekraczały one kwoty odsetek ustawowych. SA w Poznaniu w I ACA 691/17 po uchyleniu wyroku przez SN ponownie oddalił apelację, stwierdzając, że kwota odsetek ustawowych (947 767,51 zł) i tak byłaby wyższa niż naliczone odsetki karne (831 476,75 zł).
6. Kredyt konsumencki — odsetki po odstąpieniu od umowy
W sprawie dotyczącej praktyk naruszających interesy konsumentów, SN w I NSK 9/18 częściowo uchylił wyrok SA, wskazując, że po odstąpieniu od umowy kredytu konsumenckiego odsetki należą się jedynie od kwoty faktycznie udostępnionego kredytu, a nie od kosztów kredytu potrąconych z góry (art. 54 § 2 u.k.k.). SN podkreślił też, że przepisy o wypowiadaniu umów kredytu konsumenckiego (art. 42 u.k.k., art. 43 u.k.k.) dotyczą umów na czas nieoznaczony, a nie oznaczony.
Źródła:
- II CSKP 1094/23 (SN, 20.09.2024)
- II CSK 281/16 (SN, 07.03.2017)
- II CSK 275/18 (SN, 19.06.2019)
- V CZ 49/18 (SN, 09.08.2018)
- V CZ 18/16 (SN, 18.05.2016)
- I NSK 9/18 (SN, 30.01.2019)
- I AGA 134/18 (SA Kraków, 11.05.2018)
- I ACA 691/17 (SA Poznań, 27.09.2017)
- I ACA 1237/21 (SA Białystok, 25.01.2023)
- I ACA 780/22 (SA Kraków, 30.01.2025)
- II CA 1262/12 (SO Kielce, 28.06.2013)