III OSK 115/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku skarżącemu, który nie spełnił wymogów dotyczących okresu ubezpieczenia. Skarżący argumentował, że brak wymaganego stażu wynikał z "szczególnych okoliczności", takich jak konieczność opieki nad chorą żoną i córką, trudności na rynku pracy prowadzące do zatrudniania "na czarno" oraz problemy mieszkaniowe skutkujące eksmisją, które miały doprowadzić do udaru mózgu i całkowitej niezdolności do pracy. Organ rentowy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznali, że skarżący nie wykazał istnienia takich szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2025 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: braku spełnienia warunków do uzyskania świadczenia z powodu szczególnych okoliczności, niemożności podjęcia pracy z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku oraz braku niezbędnych środków utrzymania. NSA stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego był spowodowany szczególnymi okolicznościami, a data powstania niezdolności do pracy (2015 r.) była późniejsza niż okresy przerw w zatrudnieniu. Sąd uznał, że trudna sytuacja życiowa i materialna skarżącego, choć niewątpliwie istniejąca, nie stanowiła podstawy do przyznania renty w drodze wyjątku w świetle przepisów prawa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przesłanek przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, zwłaszcza pojęcia "szczególnych okoliczności" i ich odróżnienia od zwykłych trudności życiowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji konkretnego przepisu prawa ubezpieczeń społecznych. Może być mniej przydatne w sprawach dotyczących innych rodzajów świadczeń lub innych podstaw prawnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy może być usprawiedliwiony "szczególnymi okolicznościami" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli skarżący nie wykazał, że brak stażu wynikał z niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód, na które nie miał wpływu, a które uniemożliwiły mu wypracowanie wymaganego okresu ubezpieczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarżący nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie uprawnień do renty w trybie zwykłym. Data powstania niezdolności do pracy była późniejsza niż okresy przerw w zatrudnieniu, a skarżący miał możliwość kształtowania przebiegu ubezpieczenia.
Czy trudna sytuacja życiowa i materialna, opieka nad rodziną lub problemy z zatrudnieniem mogą stanowić "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie renty w drodze wyjątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie są to okoliczności nadzwyczajne, niemożliwe do przezwyciężenia i niezależne od woli ubezpieczonego, które bezpośrednio uniemożliwiły nabycie uprawnień w trybie zwykłym.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, a jedynie w przypadku, gdy brak uprawnień wynika z nadzwyczajnych przeszkód. Opieka nad rodziną czy problemy z rynkiem pracy nie są automatycznie uznawane za takie okoliczności.
Przepisy (11)
Główne
u.e.r.f.u.s. art. 83 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten formułuje trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku: 1) brak spełnienia warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, 2) niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, 3) brak niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 124
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada dochodzenia do prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 77 § 1 i 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek należytego i wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
p.p.s.a. art. 141 § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 174 § 1 i 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Państwo powinno uwzględniać dobro rodziny.
Konstytucja RP art. 71 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rodziny w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącego dotyczące "szczególnych okoliczności" (opieka nad żoną, problemy z zatrudnieniem, eksmisja) jako podstawy do przyznania renty w drodze wyjątku. • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb • brak spełnienia chociażby jednej z [przesłanek] uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku • nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie"
Skład orzekający
Hanna Knysiak - Sudyka
sędzia del. WSA
Przemysław Szustakiewicz
przewodniczący
Sławomir Wojciechowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, zwłaszcza pojęcia \"szczególnych okoliczności\" i ich odróżnienia od zwykłych trudności życiowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji konkretnego przepisu prawa ubezpieczeń społecznych. Może być mniej przydatne w sprawach dotyczących innych rodzajów świadczeń lub innych podstaw prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak rygorystycznie sądy podchodzą do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i jak ważne jest udowodnienie istnienia "szczególnych okoliczności", a nie tylko trudnej sytuacji życiowej.
“Renta w drodze wyjątku: czy trudne życie to wystarczający argument?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.