II CSKP 180/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną syndyka masy upadłości Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, który oddalił apelacje obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku. Sprawa dotyczyła zapłaty kwoty 207.935,22 zł z tytułu umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF, zawartej przez pozwanych H.B. i A.B. jako konsumentów. Sądy obu instancji uznały klauzule indeksacyjne za abuzywne, ponieważ pozwalały bankowi na jednostronne i dowolne ustalanie kursu waluty, co naruszało interesy konsumentów. W konsekwencji uznano umowę za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 353[1] k.c. Sądy dopuściły możliwość rozliczenia na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu (condictio causa finita), zasądzając od pozwanych kwotę odpowiadającą niezwróconej części kapitału. Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w części dotyczącej oddalenia apelacji pozwanych z uwagi na brak interesu prawnego skarżącego. W pozostałym zakresie skarga kasacyjna została oddalona. Sąd Najwyższy potwierdził prawidłowość oceny abuzywności klauzul indeksacyjnych, niemożliwość utrzymania umowy bez tych klauzul oraz niedopuszczalność ich zastąpienia innymi przepisami. Podkreślono, że bank może żądać zwrotu kapitału na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu, a rozliczenie następuje na zasadzie tzw. teorii salda.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF, skutków nieważności umowy i możliwości rozliczenia na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i postanowień umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF. Interpretacja przepisów o nienależnym świadczeniu i bezpodstawnym wzbogaceniu może być stosowana w podobnych sprawach.
Zagadnienia prawne (4)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF, które pozwalają bankowi na jednostronne ustalanie kursu waluty, mają charakter abuzywny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te mają charakter abuzywny, ponieważ uprawniają bank do dowolnego określenia kursu CHF, co narusza interesy konsumenta i dobre obyczaje.
Uzasadnienie
Sądy obu instancji uznały klauzule za abuzywne, gdyż nie były one jednoznaczne i nie pozwalały konsumentom na oszacowanie przyszłych zobowiązań. Oświadczenie o świadomości ryzyka miało charakter formalny, a bank nie informował o ryzyku walutowym.
Czy umowa kredytu indeksowanego kursem CHF może być utrzymana po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul indeksacyjnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie może być utrzymana bez abuzywnych klauzul indeksacyjnych, ponieważ ich wyeliminowanie prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego i tak daleko idącego przekształcenia umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie.
Uzasadnienie
Wykluczenie klauzul przeliczeniowych prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego, co skutkuje niemożnością utrzymania umowy o zamierzonym przez strony charakterze. Brak postanowień określających sposób wyznaczenia kursu uniemożliwia wywołanie skutku przez klauzule indeksacyjne.
Czy abuzywne klauzule indeksacyjne mogą być zastąpione przez przepisy prawa, np. art. 358 § 2 k.c. lub art. 41 Prawa wekslowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zastąpienie takie jest niedopuszczalne, zwłaszcza gdy konsument powołuje się na nieważność umowy i nie domaga się jej ratowania.
Uzasadnienie
Z orzecznictwa TSUE wynika, że zastąpienie jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy całkowity upadek umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, a konsument nie domaga się stwierdzenia nieważności umowy. W niniejszej sprawie pozwani powoływali się na nieważność umowy.
Na jakiej podstawie prawnej bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Bank może żądać zwrotu kapitału na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu (condictio causa finita).
Uzasadnienie
Sądy uznały, że bank zasadnie domagał się zapłaty kwoty odpowiadającej różnicy między kapitałem kredytu wypłaconym a kapitałem spłaconym przez konsumentów, formułując roszczenie na podstawie bezpodstawnego wzbogacenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| syndyk masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości w W. | instytucja | skarżący |
| H.B. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A.B. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 385 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do uznania klauzul umownych za abuzywne.
k.c. art. 385 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy oceny abuzywności klauzul i możliwości utrzymania umowy.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do stwierdzenia nieważności czynności prawnej.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, naruszona przez abuzywne klauzule.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy o nienależnym świadczeniu, stanowiące podstawę rozliczenia po stwierdzeniu nieważności umowy.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, stanowiące podstawę rozliczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni umowy, w kontekście oceny abuzywności klauzul.
k.c. art. 358 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczenia wartości, ale uznany za niewłaściwy czasowo do zastąpienia klauzul.
Prawo wekslowe art. 41
Prawo wekslowe
Przywołane jako potencjalna podstawa zastąpienia klauzul, ale uznane za niedopuszczalne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne w umowie kredytu CHF są abuzywne. • Umowa kredytu nie może być utrzymana po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul. • Abuzywne klauzule nie mogą być zastąpione przepisami prawa. • Bank może żądać zwrotu kapitału na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu.
Odrzucone argumenty
Skarga kasacyjna w części dotyczącej oddalenia apelacji pozwanych była dopuszczalna. • Abuzywne klauzule nie miały charakteru klauzul głównych. • Umowa mogła być utrzymana po zastąpieniu klauzul innymi przepisami. • Bank mógł dochodzić zapłaty na innej podstawie niż nienależne świadczenie.
Godne uwagi sformułowania
Sądy nie miały wątpliwości, że pozwani zawarli Umowę w charakterze konsumentów i co do zasady nie mieli możliwości negocjowania jej postanowień. • klauzule te określały główne świadczenie stron • nie byli informowani o ryzyku walutowym przez Bank, a jego pracownicy posługiwali się jedynie ogólnymi twierdzeniami, wskazując, że waluta szwajcarska jest stabilna, a Umowa jest dla nich korzystana. • nie da się wywieść żadnych bliższych przedstawionych im informacji i ocenić zakresu udzielonych pouczeń, co pozwala przyjąć, że miały one charakter czysto formalny. • nie mogli rozeznać, jak duże jest ryzyko zmiany kursu waluty na przyszłość [...] i jakie wiążą się z nim skutki ekonomiczne. • Za irrelewantny w kontekście oceny abuzywności Sądy uznały faktyczny sposób określania kursu CHF przez Bank, wskazując, że decydujące znaczenie dla tej oceny ma stan z chwili zawarcia Umowy. • bez klauzul indeksacyjnych [...] Umowa nie może być utrzymana, a zastąpienie ich innymi postanowieniami [...] jest niedopuszczalne. • nie chodzi tu o zastosowanie teorii salda [...] lecz uwzględnienie, że tylko w odniesieniu do tej kwoty Bank sformułował roszczenie na podstawie bezpodstawnego wzbogacenia
Skład orzekający
Paweł Grzegorczyk
przewodniczący
Agnieszka Piotrowska
członek
Roman Trzaskowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF, skutków nieważności umowy i możliwości rozliczenia na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i postanowień umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF. Interpretacja przepisów o nienależnym świadczeniu i bezpodstawnym wzbogaceniu może być stosowana w podobnych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów CHF i abuzywności klauzul, co jest nadal gorącym tematem dla wielu konsumentów i prawników. Wyrok Sądu Najwyższego potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, ale zawiera też cenne wskazówki dotyczące rozliczeń.
“Sąd Najwyższy: Kredyt CHF nieważny, bank odzyska tylko kapitał. Kluczowe rozstrzygnięcie dla posiadaczy kredytów walutowych.”
Dane finansowe
WPS: 207 935,22 PLN
koszty postępowania kasacyjnego: 8100 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.