Orzeczenie · 2026-04-29

II AKa 236/25Zasądzenie odszkodowania za pozbawienie wolności powojenne

Sąd

Sąd Apelacyjny w Białymstoku

Miejsce

Białystok

Data

2026-04-29

SAOSKarnerepresje polityczneWysokaapelacyjny

represje komunistycznepowojenna Polskaniepodległośćzadośćuczynienieodszkodowaniepozbawienie wolnościustawa lutowasąd apelacyjny

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Apelacyjny w Białymstoku rozpoznał sprawę z wniosku J. B. o zadośćuczynienie i odszkodowanie za pozbawienie wolności w okresie od 30 lipca 1946 r. do 31 sierpnia 1946 r. w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek, jednak Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację, zmienił zaskarżony wyrok. Zasądził od Skarbu Państwa na rzecz J. B. kwotę 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę oraz 5.000 zł tytułem odszkodowania za szkodę, uznając związek pozbawienia wolności z działalnością niepodległościową. W pozostałej części wniosek oddalono, a Skarb Państwa obciążono kosztami postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że jest związany zakazem reformationis in peius po uchyleniu poprzedniego wyroku przez Sąd Najwyższy z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Odnosząc się do zarzutów apelacyjnych dotyczących nieprzeprowadzenia dowodów z opinii biegłych, sąd uznał je za niezasadne, wskazując na niemożność ustalenia obecnego wpływu miesięcznego pozbawienia wolności na zdrowie wnioskodawcy niemal 80 lat po zdarzeniu. Kwoty zasądzone uznano za adekwatne, choć żądania wnioskodawcy były wygórowane.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących zadośćuczynienia i odszkodowania za represje powojenne, stosowanie zakazu reformationis in peius w sprawach o uznanie nieważności orzeczeń represyjnych, obowiązki sądu w zakresie dopuszczania dowodów po upływie wielu lat.

Ograniczenia stosowania

Sprawa dotyczy specyficznego okresu historycznego i specyficznej ustawy (tzw. ustawa lutowa). Orzeczenie Sądu Najwyższego uchylające poprzedni wyrok z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej ma kluczowe znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia.

Zagadnienia prawne (2)

Czy pozbawienie wolności w okresie powojennym, związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia i odszkodowania od Skarbu Państwa?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, pozbawienie wolności w okresie od 30 lipca 1946 r. do 31 sierpnia 1946 r. w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia i odszkodowania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał, że pozbawienie wolności wnioskodawcy miało związek z jego działalnością niepodległościową, co stanowi podstawę do zasądzenia świadczeń. Sąd był związany wcześniejszym orzeczeniem Sądu Najwyższego uchylającym poprzedni wyrok z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej i zakazem reformationis in peius.

Czy sąd odwoławczy ma obowiązek z urzędu dopuścić dowód z opinii biegłych (psychologa, medyka sądowego, historyka) w celu ustalenia wpływu pozbawienia wolności na zdrowie wnioskodawcy, zwłaszcza po upływie niemal 80 lat?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, w sytuacji, gdy od zdarzenia minęło niemal 80 lat, a wnioskodawca nie przedstawił dowodów na leczenie lub korzystanie z pomocy psychologa po wyjściu na wolność, sąd nie ma obowiązku z urzędu dopuszczać takich dowodów, gdyż obecnie ustalenie stopnia rozstroju zdrowia jest niemożliwe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że obecne ustalenie wpływu miesięcznego pozbawienia wolności na zdrowie fizyczne i psychiczne wnioskodawcy jest niemożliwe ze względu na upływ czasu. Podkreślono, że cierpienia fizyczne i psychiczne wnioskodawcy mają wpływ na wysokość przyznanego zadośćuczynienia, ale nie ma podstaw do zasądzenia wyższych kwot z powodu niemożności udowodnienia konkretnego uszczerbku zdrowotnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Zmiana wyroku

Strona wygrywająca

J. B.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
J. B.	osoba_fizyczna	wnioskodawca
Skarb Państwa	organ_państwowy	pozwanym

Przepisy (14)

Główne

ustawa lutowa art. 1 § ust. 1

Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. art. 13

Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Pomocnicze

k.p.k. art. 438 § pkt 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 410

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 167

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 191

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 170

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 440

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 193 § §1 i 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 424 § §1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 439 § §1 pkt 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 443

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 437 § §2 zd. 2

Kodeks postępowania karnego

Dz. U. z 2026 r. poz. 118 art. 11 § ust. 6

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pozbawienie wolności wnioskodawcy miało związek z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. • Sąd Apelacyjny był związany zakazem reformationis in peius po uchyleniu wyroku przez Sąd Najwyższy.

Odrzucone argumenty

Żądanie odszkodowania w kwocie 7.855.88 zł było wygórowane. • Żądana kwota 243.000 zł z tytułu zadośćuczynienia była rażąco wygórowana. • Nie ma podstaw do zasądzenia wyższej kwoty zadośćuczynienia niż 20.000 zł. • Nie ma podstaw do zasądzenia wyższej kwoty odszkodowania niż 5.000 zł.

Godne uwagi sformułowania

nie ma znaczenia dla obowiązywania przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zakazu reformationis in peius to, że poprzedni wyrok Sądu Apelacyjnego został w całości uchylony z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej. • nie mógł uznać, że pozbawienie wolności wnioskodawcy w okresie od 30 lipca 1946 r. do 31 sierpnia 1946 r. nie było związane z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. • nie mógł też przyznać wnioskodawcy niższe zadośćuczynienie oraz odszkodowanie aniżeli nastąpiło to w wyroku uchylonym przez Sąd Najwyższy. • nie zostały przedłożone jakiekolwiek dokumenty, z których mogłoby wynikać, że wnioskodawca po wyjściu na wolności leczył się lub korzystał z pomocy psychologa. • obecnie żaden biegły nie byłby w stanie stwierdzić, czy miesięczne pozbawienie wolności wnioskodawcy w ciężkich warunkach miało wpływ na rozstrój jego zdrowia czy to w fizycznego czy to psychicznego i w jakim stopniu.

Skład orzekający

Janusz Sulima

przewodniczący-sprawozdawca

Brandeta Hryniewicka

sędzia

Sławomir Wołosik

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zadośćuczynienia i odszkodowania za represje powojenne, stosowanie zakazu reformationis in peius w sprawach o uznanie nieważności orzeczeń represyjnych, obowiązki sądu w zakresie dopuszczania dowodów po upływie wielu lat."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego okresu historycznego i specyficznej ustawy (tzw. ustawa lutowa). Orzeczenie Sądu Najwyższego uchylające poprzedni wyrok z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej ma kluczowe znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy represji powojennych i dochodzenia sprawiedliwości po latach, co ma silny wymiar ludzki i historyczny. Pokazuje, jak system prawny stara się naprawić krzywdy z przeszłości.

“Sprawiedliwość po 80 latach: Sąd zasądził od Skarbu Państwa odszkodowanie za powojenne represje.”

Dane finansowe

zadośćuczynienie: 20 000 PLN

odszkodowanie: 5000 PLN

zwrot kosztów postępowania: 240 PLN

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników