I OSK 1415/24Umorzenie postępowania niedopuszczalnosc stwierdzenia nieważności po 30 latach
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej D.T. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę skarżącego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Decyzja Ministra utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego o umorzeniu z mocy prawa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Starostwa Powiatowego z 1950 r. o przejęciu nieruchomości ziemskich na własność Skarbu Państwa. Postępowanie to zostało umorzone na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, umarza się z mocy prawa. Skarżący podnosił, że przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją RP, narusza zasadę zaufania do państwa i prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody. Zarzucał naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej oraz art. 2 i 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Zarówno WSA, jak i NSA oddaliły skargę kasacyjną. Sądy uznały, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej miał zastosowanie, ponieważ postępowanie zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia z 1950 r. (doręczenie nastąpiło 14 sierpnia 1950 r., a wniosek wpłynął 5 czerwca 2019 r.). NSA podkreślił, że organy administracji i sądy administracyjne nie są uprawnione do badania zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie w tej sprawie. Wskazano, że w przypadku stwierdzenia niezgodności przez TK, strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania. NSA odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC, uznając go za bezzasadny, gdyż naruszenie własności nastąpiło na mocy orzeczenia z 1950 r., przed wejściem w życie Konwencji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA dotyczących umorzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat od ich doręczenia. Potwierdzenie braku uprawnień sądów administracyjnych do bezpośredniej kontroli konstytucyjności przepisów ustawowych.
Dotyczy spraw, w których postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zostało wszczęte po upływie 30 lat od jej doręczenia i było w toku w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej KPA (16 września 2021 r.). Nie dotyczy sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który przewiduje umorzenie z mocy prawa postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętych po upływie 30 lat od jej doręczenia, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz ochroną własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności przepisu z Konstytucją RP w ramach kontroli kasacyjnej, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydał takie orzeczenie. Przepis ten ma zastosowanie, a jego zgodność z Konstytucją jest przedmiotem postępowania przed TK.
Uzasadnienie
Sądy administracyjne nie dokonują bezpośredniej kontroli konstytucyjności przepisów ustawowych. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA został zastosowany, ponieważ postępowanie zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia z 1950 r. Kwestia zgodności z Konstytucją jest rozpatrywana przez Trybunał Konstytucyjny, a w przypadku stwierdzenia niezgodności, strona może żądać wznowienia postępowania.
Czy sąd administracyjny w postępowaniu kasacyjnym może badać zgodność z Konstytucją RP przepisu, na podstawie którego organ administracji wydał decyzję?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sądy administracyjne nie są uprawnione do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności przepisu z Konstytucją RP, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie w tej sprawie.
Uzasadnienie
Sądy administracyjne stosują przepisy prawa obowiązujące w dacie orzekania. Bezpośrednia kontrola konstytucyjności należy do Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku orzeczenia TK o niekonstytucyjności, sądy stosują bezpośrednio przepisy Konstytucji.
Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA narusza art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC w sytuacji, gdy orzeczenie o przejęciu własności zapadło w 1950 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie narusza art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC w tej sytuacji.
Uzasadnienie
Naruszenie własności nastąpiło na mocy orzeczenia z 1950 r., które zapadło przed wejściem w życie Konwencji i Protokołu nr 1 w stosunku do Polski. Przepis nowelizujący KPA z 2021 r. nie może być oceniany w kontekście naruszeń, które miały miejsce przed jego wejściem w życie.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (16)
Główne
ustawa zmieniająca art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.
Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości nie będących we władaniu właścicieli
Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. art. § 5
k.p.a. art. 61 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, który przewiduje umorzenie postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia decyzji. • Organy administracji i sądy administracyjne nie są uprawnione do bezpośredniej kontroli konstytucyjności przepisów ustawowych. • Orzeczenie o przejęciu własności zapadło przed wejściem w życie Konwencji i Protokołu nr 1 do EKPC, co wyklucza zastosowanie art. 1 Protokołu nr 1 w tej sprawie.
Odrzucone argumenty
Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest sprzeczny z Konstytucją RP (art. 2, 21, 64, 77 Konstytucji RP). • Naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i prawa. • Pozbawienie obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. • Zamknięcie obywatelom dochodzenia przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia własności. • Naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC.
Godne uwagi sformułowania
organy administracyjne nie mają żadnych uprawnień do dokonywania oceny zgodności z Konstytucją RP poszczególnych przepisów ustawowych. • sąd administracyjny w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności był uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją RP i niezastosowania tego przepisu. • w sytuacji zatem, gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas strona będzie uprawniona do wystąpienia o wznowienie postępowania administracyjnego. • nie jest kwestionowane, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej... • umorzenie postępowania z mocy prawa następuje na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.
Skład orzekający
Iwona Bogucka
członek
Mariola Kowalska
sprawozdawca
Piotr Przybysz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA dotyczących umorzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat od ich doręczenia. Potwierdzenie braku uprawnień sądów administracyjnych do bezpośredniej kontroli konstytucyjności przepisów ustawowych."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zostało wszczęte po upływie 30 lat od jej doręczenia i było w toku w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej KPA (16 września 2021 r.). Nie dotyczy sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia intertemporalnego w prawie administracyjnym, związanego z nowelizacją KPA i jej wpływem na możliwość kwestionowania starych decyzji. Pokazuje konflikt między zasadą pewności prawa a ochroną praw nabytych.
“Czy 70-letnia decyzja o przejęciu ziemi może być unieważniona? Sąd Najwyższy Administracyjny mówi 'nie' z powodu nowej ustawy.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.