I KK 179/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpoczęła się od prywatnego aktu oskarżenia oskarżycielki prywatnej M. U. przeciwko A. G. o czyn z art. 157 § 2 k.k. Sąd Rejonowy w Śremie uznał oskarżonego za winnego i wymierzył karę grzywny. Apelacje od wyroku wnieśli obrońca oskarżonego (na jego korzyść) oraz pełnomocnik oskarżycielki prywatnej (na niekorzyść oskarżonego w zakresie kary). Sąd Okręgowy w Poznaniu, po uzupełnieniu postępowania dowodowego o opinię psychiatryczną, uznał, że czyn wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 157 § 1 i 2 k.k. (ścigane z oskarżenia publicznego), co skutkowało umorzeniem postępowania z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację obrońcy, uchylił wyroki obu instancji i umorzył postępowanie, stwierdzając, że czyn uległ przedawnieniu karalności jeszcze przed wydaniem wyroku przez Sąd Rejonowy. Sąd Najwyższy podkreślił, że Sąd Okręgowy błędnie zastosował art. 440 k.p.k., dokonując merytorycznej zmiany wyroku na niekorzyść oskarżonego, podczas gdy powinien był jedynie uchylić wyrok i umorzyć postępowanie lub przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że karalność czynu ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od dowiedzenia się o sprawcy, a jeśli postępowanie zostało wszczęte, z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. W tej sprawie przedawnienie nastąpiło z dniem 7 marca 2022 r., a wyrok Sądu Rejonowego zapadł 6 kwietnia 2022 r.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących przedawnienia karalności czynów prywatnoskargowych, stosowania art. 440 k.p.k. przez sąd odwoławczy, oraz konsekwencji stwierdzenia przez sąd publicznoskargowego charakteru czynu wszczętego prywatnym aktem oskarżenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przestępstwami prywatnoskargowymi i publicznoskargowymi oraz granicami orzekania sądu odwoławczego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy w sprawie wszczętej prywatnym aktem oskarżenia o przestępstwo prywatnoskargowe, sąd może skazać oskarżonego za czyn publicznoskargowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w takiej sytuacji sąd powinien umorzyć postępowanie z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela.
Uzasadnienie
Zasada skargowości oznacza, że ramy postępowania są określone przez akt oskarżenia. Jeśli sąd dostrzeże w zarzucanym czynie cechy przestępstwa publicznoskargowego, musi umorzyć postępowanie z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela i przekazać akta prokuratorowi.
Czy sąd odwoławczy może zmienić wyrok na niekorzyść oskarżonego, powołując się na art. 440 k.p.k., gdy środek odwoławczy pochodzi od oskarżyciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 440 k.p.k. pozwala na zmianę wyroku tylko na korzyść oskarżonego. W przypadku stwierdzenia rażącej niesprawiedliwości i konieczności orzekania na niekorzyść, sąd odwoławczy może jedynie uchylić wyrok.
Uzasadnienie
Przepis art. 440 k.p.k. stanowi, że sąd odwoławczy może zmienić wyrok tylko na korzyść oskarżonego. Jeśli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, a zmiana miałaby nastąpić na niekorzyść, sąd może jedynie uchylić wyrok. W postępowaniu ponownym nie działa pośredni zakaz reformationis in peius.
Kiedy następuje przedawnienie karalności czynu ściganego z oskarżenia prywatnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy. Jeżeli jednak w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 101 § 2 k.k., w przypadku przestępstw prywatnoskargowych, termin przedawnienia wynosi rok od dowiedzenia się o sprawcy. Jeśli w tym roku wszczęto postępowanie (np. złożono zawiadomienie o przestępstwie), karalność ustaje po 5 latach od zakończenia tego okresu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. G. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| M. U. | osoba_fizyczna | oskarżycielka prywatna |
Przepisy (14)
Główne
k.k. art. 157 § 1 i 2
Kodeks karny
Czyn z art. 157 § 1 k.k. jest ścigany z oskarżenia publicznego, natomiast czyn z art. 157 § 2 k.k. jest ścigany z oskarżenia prywatnego. Jeśli skutek czynu (rozstrój zdrowia) trwa dłużej niż 7 dni, wyczerpuje znamiona art. 157 § 1 k.k.
k.k. art. 101 § 2
Kodeks karny
Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy. Jeżeli jednak w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.
k.p.k. art. 17 § 1 pkt 6
Kodeks postępowania karnego
Przedawnienie karalności jest bezwzględną przyczyną umorzenia postępowania.
k.p.k. art. 17 § 1 pkt 9
Kodeks postępowania karnego
Brak skargi uprawnionego oskarżyciela jest bezwzględną przyczyną umorzenia postępowania.
k.p.k. art. 439 § 1 pkt 9
Kodeks postępowania karnego
Umorzenie postępowania z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela jest bezwzględną podstawą odwoławczą.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy może zmienić zaskarżone orzeczenie tylko na korzyść oskarżonego. Jeśli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, może je uchylić.
Pomocnicze
k.k. art. 102
Kodeks karny
k.p.k. art. 433 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia oraz podniesionych zarzutów.
k.p.k. art. 437 § 2 zdanie drugie
Kodeks postępowania karnego
Uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić w przypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. lub gdy jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.
k.p.k. art. 304 § 2
Kodeks postępowania karnego
W przypadku stwierdzenia braku skargi uprawnionego oskarżyciela, akta sprawy należy przesłać prokuratorowi.
k.p.k. art. 632a § 1
Kodeks postępowania karnego
W sprawach zakończonych umorzeniem postępowania, Sąd może obciążyć Skarb Państwa kosztami procesu.
k.p.k. art. 14 § 1
Kodeks postępowania karnego
Zasada skargowości - żądanie uprawnionego podmiotu stanowi warunek wszczęcia i prowadzenia postępowania.
k.p.k. art. 45 § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Określa, kto jest uprawnionym oskarżycielem publicznym.
k.p.k. art. 59 § 1
Kodeks postępowania karnego
W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, uprawnionym oskarżycielem jest pokrzywdzony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czyn ścigany z oskarżenia prywatnego uległ przedawnieniu karalności przed wydaniem wyroku przez Sąd I instancji. • Sąd Okręgowy błędnie zastosował art. 440 k.p.k., dokonując zmiany wyroku na niekorzyść oskarżonego. • Sąd Okręgowy powinien był umorzyć postępowanie z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela, gdy tylko ustalił, że czyn ma charakter publicznoskargowy.
Odrzucone argumenty
Argumenty obrońcy dotyczące obrazy przepisów postępowania (art. 7, 410, 5 § 2 k.p.k.) w kontekście oceny dowodów. • Argumenty pełnomocnika oskarżycielki prywatnej dotyczące rażącej niewspółmierności kary i braku zasądzenia zadośćuczynienia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy uchylił wyroki Sądów obu instancji i postępowanie w sprawie umorzył wskutek przedawnienia karalności czynu z art. 157 § 2 k.k. • Jeżeli oskarżyciel prywatny wniesie do sądu akt oskarżenia o przestępstwo prywatnoskargowe, a sąd dostrzeże w zarzucanym czynie cechy przestępstwa publicznoskargowego, winien zawsze umorzyć postępowanie z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela. • Sąd odwoławczy – co do zasady – zamiast dokonać merytorycznej zmiany na niekorzyść oskarżonego wyroku Sądu I instancji (jego sentencji), winien poprzestać na wskazaniu w sentencji własnego orzeczenia podstawy umorzenia postępowania.
Skład orzekający
Marek Pietruszyński
przewodniczący
Waldemar Płóciennik
członek
Andrzej Stępka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia karalności czynów prywatnoskargowych, stosowania art. 440 k.p.k. przez sąd odwoławczy, oraz konsekwencji stwierdzenia przez sąd publicznoskargowego charakteru czynu wszczętego prywatnym aktem oskarżenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przestępstwami prywatnoskargowymi i publicznoskargowymi oraz granicami orzekania sądu odwoławczego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe ustalenie charakteru czynu (prywatnoskargowy vs. publicznoskargowy) i jego przedawnienia, a także jak ważne są granice orzekania sądu odwoławczego. Pokazuje też, jak złożone mogą być procedury karne.
“Sąd Najwyższy umorzył sprawę o pobicie z powodu przedawnienia. Kluczowy błąd sądu niższej instancji.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.