I CSK 346/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez Bank spółkę akcyjną w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. Bank oparł swój wniosek na przesłankach istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, a także nieważności postępowania. W zakresie nieważności postępowania, bank wskazywał na rozpoznanie apelacji przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym, co miało naruszać przepisy dotyczące składu sądu w okresie pandemii COVID-19. Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów (III PZP 6/22), stwierdził, że wykładnia ta nie może być stosowana retroaktywnie do orzeczeń wydanych przed datą uchwały, a wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł przed tą datą, co wykluczało uznanie tej okoliczności za samoistną podstawę nieważności. W odniesieniu do przesłanek merytorycznych, Sąd Najwyższy podkreślił, że postępowanie kasacyjne służy ochronie interesu publicznego, a nie indywidualnego. Analizując zagadnienia prawne podniesione przez bank, dotyczące wykładni art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z dyrektywą 93/13/EWG oraz art. 385² § 2 k.c., Sąd Najwyższy stwierdził, że zagadnienia te były już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć zarówno Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wskazał, że mechanizm indeksacyjny jest złożony, a klauzule spreadowe i ryzyka walutowego są ze sobą powiązane. Podkreślił, że brak jasności i przejrzystości klauzul dotyczących ryzyka walutowego, a także niewłaściwe informowanie konsumenta o ryzykach, może prowadzić do uznania ich za abuzywne. Sąd Najwyższy powołał się na liczne własne orzeczenia, w których rozstrzygano podobne kwestie, stwierdzając, że nie zachodzi potrzeba ponownego odniesienia się do tych zagadnień, gdyż wykładnia przepisów jest jednolita i utrwalona. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej banku do rozpoznania. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego pozostawiono do orzeczenia kończącego postępowanie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowane stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii oceny klauzul walutowych w umowach kredytowych, zasad przyjmowania skarg kasacyjnych oraz interpretacji przepisów dotyczących ochrony konsumentów.
Orzeczenie dotyczy specyficznych zagadnień prawnych związanych z kredytami indeksowanymi/denominowanymi i nie stanowi przełomu, lecz potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej.
Zagadnienia prawne (5)
Czy możliwość spłaty rat kapitałowo-odsetkowych kredytu w walucie obcej uzasadnia uznanie takiego kredytu za udzielony w złotych polskich, z uwzględnieniem wpływu klauzul abuzywnych na charakter tej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Możliwość spłaty kredytu w walucie obcej, przewidziana w art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, nie przesądza o walutowym charakterze kredytu. Kredyt indeksowany lub denominowany do waluty obcej pozostaje kredytem złotowym, a zastosowany mechanizm przeliczeniowy nie wpływa na zmianę istoty zobowiązania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na ugruntowane orzecznictwo, zgodnie z którym mechanizm indeksacyjny lub denominacyjny stanowi jedynie techniczny sposób wyliczenia kredytu udzielonego w złotych, a nie zmianę waluty zobowiązania.
Czy uznanie klauzul spreadowych za abuzywne, mimo że nie dotyczą głównego przedmiotu umowy, uzasadnia stwierdzenie nieważności całej umowy kredytu, przy jednoczesnym braku abuzywności klauzul ryzyka walutowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Klauzule ryzyka walutowego i klauzule spreadowe są ze sobą funkcjonalnie powiązane. Ich eliminacja w całości jako warunków nieuczciwych prowadzi do utraty indeksowanego charakteru umowy, a powstałej luki nie można uzupełnić przepisami krajowymi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazuje na ścisłe powiązanie klauzul ryzyka walutowego i spreadowych, podkreślając, że nie mogą one stanowić odrębnego przedmiotu oceny pod kątem abuzywności. Ich abuzywność może skutkować nieważnością całej umowy, o ile jej dalsze obowiązywanie jest niemożliwe bez zakwestionowanych postanowień.
Czy w sytuacji wyodrębnienia w umowie kredytu indeksowanego klauzul ryzyka walutowego i klauzul spreadowych, sąd może wyeliminować obie te grupy klauzul, prowadząc do utraty indeksowanego charakteru umowy i jej nieważności, lub zastosować w miejsce klauzul abuzywnych przepisy krajowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Eliminacja klauzul spreadowych i ryzyka walutowego jako nieuczciwych prowadzi do utraty indeksowanego charakteru umowy, a powstałej luki nie można uzupełnić przepisami krajowymi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na orzecznictwo TSUE i SN, które przesądziło, że mechanizm indeksacyjny jest złożony, a klauzule spreadowe i ryzyka walutowego są ze sobą funkcjonalnie powiązane. Ich eliminacja w całości prowadzi do utraty indeksowanego charakteru umowy, a powstałej luki nie można uzupełnić przepisami krajowymi.
Czy sposób formułowania postanowień umownych wprowadzających ryzyko walutowe, które można uznać za jasne, przejrzyste i jednoznaczne, oraz zakres informacji o zagrożeniach związanych z kredytem indeksowanym, przekazanych konsumentowi przed zawarciem umowy, spełniają wymogi dyrektywy 93/13/EWG i art. 385¹ k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Skuteczność klauzul ryzyka walutowego uzależniona jest od ich pełnej przejrzystości – językowej i funkcjonalnej. Informacje udzielane konsumentowi muszą być konkretne, zindywidualizowane i dostosowane do jego poziomu wiedzy, aby umożliwić świadomą ocenę ekonomicznych skutków umowy. Ogólnikowe pouczenia nie spełniają tego standardu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreśla, że tylko przekazanie informacji pozwalających na realną ocenę poziomu ryzyka finansowego związanego z mechanizmem indeksacyjnym może skutkować uznaniem klauzuli za transparentną. Zgodność z zaleceniami nadzorczymi nie zwalnia z obowiązku zapewnienia przejrzystości warunków umownych.
Czy rozpoznanie apelacji pozwanego przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym, na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, skutkuje nieważnością postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli orzeczenie sądu drugiej instancji zapadło przed 26 kwietnia 2023 r. (datą uchwały SN III PZP 6/22), to rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę składu siedmiu sędziów (III PZP 6/22), która ustaliła, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 skutkuje nieważnością postępowania, ale ta wykładnia obowiązuje od dnia podjęcia uchwały i nie może być stosowana retroaktywnie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.W. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (18)
Pomocnicze
k.p.c. art. 398 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 9
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
ustawa COVID-19 art. 15zzs § 1
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
k.c. art. 354
Kodeks cywilny
k.c. art. 358 § 2
Kodeks cywilny
P.b. art. 69 § 1
Prawo bankowe
P.b. art. 69 § 3
Prawo bankowe
k.c. art. 410 § 2
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 108 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 367 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 390 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu drugiej instancji (nie zastosowano retroaktywnie) • istnienie istotnego zagadnienia prawnego lub potrzeba wykładni przepisów budzących wątpliwości/rozbieżności w orzecznictwie (zagadnienia uznane za rozstrzygnięte i utrwalone w orzecznictwie)
Godne uwagi sformułowania
Określone w art. 398^4 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. • Celem postępowania kasacyjnego – poza sytuacją określoną w art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c. – nie jest realizacja indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład w rozwój jurysprudencji. • Mechanizm indeksacyjny lub denominacyjny nie prowadzi do zmiany waluty zobowiązania, lecz stanowi techniczny sposób jego wyliczenia. • Klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli określającej sposób przeliczenia zobowiązania stron w celu ustalenia jego wysokości. Usunięcie jednego z tych warunków rzutuje na istotę drugiego, nie mogą one zatem stanowić odrębnego przedmiotu oceny pod kątem abuzywności. • Skuteczność takich klauzul uzależniona jest od ich pełnej przejrzystości – językowej i funkcjonalnej. Informacje udzielane konsumentowi muszą być konkretne, zindywidualizowane oraz dostosowane do jego poziomu wiedzy i doświadczenia, tak aby umożliwiły mu dokonanie świadomej oceny ekonomicznych skutków zawarcia umowy kredytowej.
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowane stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii oceny klauzul walutowych w umowach kredytowych, zasad przyjmowania skarg kasacyjnych oraz interpretacji przepisów dotyczących ochrony konsumentów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych zagadnień prawnych związanych z kredytami indeksowanymi/denominowanymi i nie stanowi przełomu, lecz potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN potwierdza utrwalone stanowisko w ważnej dla wielu konsumentów materii kredytów walutowych, co czyni je interesującym dla prawników i osób posiadających takie kredyty.
“Sąd Najwyższy nie daje bankom nadziei na zmianę orzecznictwa w sprawie kredytów walutowych.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.