I C 398/21Abuzywne klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa R. L. przeciwko Bankowi (...) S.A. o zapłatę kwoty 56.309,71 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością umowy pożyczki indeksowanej do CHF, ewentualnie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego pożyczki, lub zasądzenie kwoty 22.734,06 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia w związku z pobraniem zawyżonych świadczeń. Powód argumentował, że kluczowe postanowienia umowy dotyczące klauzuli indeksacyjnej są abuzywne i prowadzą do nieważności umowy. Pozwany bank wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując abuzywność postanowień i zasadność roszczeń powoda. Sąd Okręgowy w Olsztynie, rozpoznając sprawę, ustalił stan faktyczny opierając się na dokumentach i zeznaniach stron. Sąd uznał, że umowa pożyczki indeksowana do CHF, zawarta w 2008 roku, nie jest nieważna sama w sobie, a powód miał świadomość ryzyka kursowego. Jednakże, sąd zbadał postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji pod kątem ich abuzywności. Stwierdzono, że sposób ustalania kursów waluty przez bank nie został indywidualnie uzgodniony z konsumentem, nie był jednoznaczny i dawał bankowi swobodę w jednostronnym kształtowaniu zobowiązania powoda, co naruszało dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. W związku z tym, sąd uznał te postanowienia za niedozwolone (abuzywne) na podstawie art. 385¹ k.c. Sąd wyeliminował abuzywne postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji, uznając, że umowa może nadal obowiązywać bez nich, zachowując swój podstawowy charakter umowy pożyczki w PLN. W konsekwencji, sąd oddalił powództwo główne o zapłatę i ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Jednocześnie, sąd uznał za usprawiedliwione co do zasady roszczenie ewentualne powoda o zapłatę kwoty 22.734,06 zł z tytułu zwrotu nadpłaconych części rat kapitałowo-odsetkowych, wynikających z zastosowania abuzywnych klauzul. Rozstrzygnięcie co do wysokości tego roszczenia zostało odłożone do prawomocnego przesądzenia kwestii zasady.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytowych/pożyczkowych, skutków wyeliminowania takich klauzul, braku możliwości zastępowania ich przepisami ogólnymi oraz zasad rozstrzygania o roszczeniach ewentualnych w sprawach o klauzule abuzywne.
Dotyczy umów zawartych na podstawie wzorców umownych, z konsumentami, w specyficzny sposób regulujących mechanizm indeksacji do waluty obcej. Ocena konkretnych postanowień może się różnić w zależności od ich szczegółowego brzmienia i daty zawarcia umowy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia umowy pożyczki indeksowanej do waluty obcej, dotyczące sposobu ustalania kursu waluty, mogą być uznane za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, nie były jednoznaczne i dawały bankowi swobodę w jednostronnym ustalaniu kursów walut, są niedozwolone (abuzywne).
Uzasadnienie
Sąd uznał, że sposób ustalania kursów waluty przez bank nie był indywidualnie uzgodniony z konsumentem, nie był jednoznaczny i pozwalał bankowi na arbitralne kształtowanie zobowiązania powoda, co naruszało dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. Brak możliwości negocjacji tych postanowień oraz brak przejrzystości w ich ustalaniu przesądziły o ich abuzywności.
Jaki jest skutek uznania postanowień umowy pożyczki za niedozwolone (abuzywne) dla dalszego bytu prawnego umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uznanie postanowień za abuzywne skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy, przy czym umowa może nadal obowiązywać bez tych postanowień, o ile nie zmienia to jej głównego charakteru i jest to prawnie możliwe.
Uzasadnienie
Sąd, powołując się na orzecznictwo TSUE i SN, stwierdził, że abuzywne postanowienia należy wyeliminować, a umowa powinna dalej obowiązywać, jeśli zachowuje swój zasadniczy charakter. W tym przypadku, wyeliminowanie klauzul indeksacyjnych nie zmieniało głównego przedmiotu umowy pożyczki w PLN, dlatego umowa mogła być dalej wykonywana.
Czy powód miał interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego pożyczki na podstawie art. 189 k.p.c.?
Odpowiedź sądu
Tak, powód miał interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, gdyż pozwalało to na definitywne usunięcie niepewności prawnej co do istnienia lub treści umowy, zwłaszcza w kontekście możliwości utrzymania umowy mimo abuzywności niektórych jej postanowień.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego jest uzasadnione, gdy pozwala na usunięcie wątpliwości prawnych, a samo żądanie zapłaty nie zawsze wyeliminuje te wątpliwości, szczególnie w przypadku umów długoterminowych, gdzie wyeliminowanie abuzywnych klauzul może prowadzić do zmiany treści umowy, ale niekoniecznie jej upadku.
Czy umowa pożyczki indeksowana do waluty obcej, zawarta w 2008 roku, jest nieważna z uwagi na jej konstrukcję?
Odpowiedź sądu
Nie, sama konstrukcja umowy pożyczki indeksowanej do waluty obcej, gdzie kwota pożyczki jest w PLN, a spłata indeksowana do waluty obcej, nie jest sprzeczna z prawem ani zasadami współżycia społecznego, o ile nie zawiera niedozwolonych postanowień.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że indeksacja do waluty obcej jest dopuszczalna na gruncie art. 358¹ § 2 k.c. i art. 353¹ k.c., a ryzyko kursowe obciąża co do zasady obie strony. Powód miał świadomość ryzyka i nie działał w warunkach przymusu finansowego ani nie wskazywał na nieprawidłowości w procesie udzielania pożyczki.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. L. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank (...) Spółka Akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa do żądania zwrotu świadczenia nienależnego.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Reguluje świadczenie nienależne.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Definicja i skutki klauzul niedozwolonych (abuzywnych) w umowach z konsumentami.
k.c. art. 720 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy pożyczki.
pr. bank. art. 78
Ustawa - Prawo bankowe
Zastosowanie przepisów o oprocentowaniu kredytu do umów pożyczek pieniężnych.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Postanowienia abuzywne nie są wiążące, umowa obowiązuje w pozostałej części.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Definicja postanowień nieuzgodnionych indywidualnie.
k.c. art. 58 § § 1-3
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 358¹ § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość ustalenia wysokości zobowiązania według innego miernika wartości.
u.k.k. art. 45 § ust. 1
Ustawa o kredycie konsumenckim
Sankcja kredytu darmowego w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych przez kredytodawcę.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem. • Sposób ustalania kursów walut przez bank nie był jednoznaczny i dawał bankowi swobodę w jednostronnym kształtowaniu zobowiązania powoda. • Abuzywność klauzul indeksacyjnych prowadzi do ich wyeliminowania z umowy, przy jednoczesnym zachowaniu jej ważności w pozostałym zakresie.
Odrzucone argumenty
Umowa pożyczki indeksowana do waluty obcej jest nieważna z uwagi na jej konstrukcję. • Roszczenie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego jest bezzasadne z uwagi na brak interesu prawnego powoda. • Roszczenie o zapłatę kwoty 56.309,71 zł jest uzasadnione z uwagi na nieważność umowy.
Godne uwagi sformułowania
kwestionowane postanowienia stanowią klauzulę abuzywną zmierzającą do zaburzenia równowagi kontraktowej na wyłączną korzyść pozwanego • bezskuteczność postanowień może prowadzić ostatecznie do nieważności umowy • nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające uznanie umowy za nieważną • kwestionowane postanowienia umowne nie naruszają w jakikolwiek sposób jego interesów, jak również nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami • powód miał interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku umownego • nie ma możliwości zastąpienia postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego • brak określenia kursów wymiany i możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie prowadzi do wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji • żądanie ewentualne pozwu dotyczyło roszczenia powoda o zapłatę świadczenia z tytułu zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez niego na rzecz pozwanego
Skład orzekający
Juliusz Ciejek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytowych/pożyczkowych, skutków wyeliminowania takich klauzul, braku możliwości zastępowania ich przepisami ogólnymi oraz zasad rozstrzygania o roszczeniach ewentualnych w sprawach o klauzule abuzywne."
Ograniczenia: Dotyczy umów zawartych na podstawie wzorców umownych, z konsumentami, w specyficzny sposób regulujących mechanizm indeksacji do waluty obcej. Ocena konkretnych postanowień może się różnić w zależności od ich szczegółowego brzmienia i daty zawarcia umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywnych klauzul w umowach kredytowych indeksowanych do walut obcych, co ma ogromne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów. Wyrok precyzuje skutki prawne takich klauzul i sposób ich eliminacji.
“Bank przegrał sprawę o klauzule indeksacyjne – co to oznacza dla Twojego kredytu?”
Dane finansowe
WPS: 56 309,71 PLN
zwrot nadpłaconych rat: 22 734,06 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.