# Pozorna umowa o pracę kobiety w ciąży — gdzie kończy się legalna ochrona

*Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: pracownicze · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/pozorna-umowa-ciaza-pracownica*

**Pozorna umowa o pracę kobiety w ciąży — gdzie kończy się legalna ochrona**

Ochrona pracownicy w ciąży jest jedną z najsilniejszych gwarancji prawa pracy, ale nie jest bezwzględna. Jeśli umowa o pracę została zawarta wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a praca nie była faktycznie wykonywana, sądy uznają ją za pozorną. Z kolei gdy praca była świadczona rzeczywiście, sam motyw ubezpieczeniowy nie przesądza o nieważności. Granica przebiega więc między pozornością a motywacją — i to sądy ustalają, po której stronie leży konkretny przypadek.

### 1. Kiedy umowa o pracę w ciąży jest pozorna?

Pozorność umowy o pracę wymaga wykazania, że strony nie miały zamiaru faktycznego wykonywania stosunku pracy. SN podkreśla, że kluczowe jest to, czy praca była rzeczywiście świadczona w warunkach z [art. 22 § 1 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22). Jak stwierdził SN w wyroku I UK 252/16: „Nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składek czy wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p." ([I UK 252/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-uk-252-16/pozorna-umowa-o-prace-zus-ubezpieczenia-spoleczne-2161184)). Podobnie w III USKP 30/21 SN uchylił wyrok SA, który uznał umowę za pozorną wyłącznie na podstawie korelacji czasowej między zawarciem umowy a ciążą: „Nie można stwierdzić pozorności czynności prawnej - umowy o pracę w sytuacji, gdy praca jest faktycznie wykonywana" ([III USKP 30/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-30-21/pozorna-umowa-o-prace-ubezpieczenia-spoleczne-sn-2075445)).

### 2. Czy dążenie do ubezpieczenia to obejście prawa?

Kluczowa linia orzecznicza rozgranicza obejście prawa ([art. 58 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58)) od legalnego dążenia do skutków, jakie ustawa wiąże z umową o pracę. W II UK 51/05 SN uchylił wyrok SA, stwierdzając: „Podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie jest obejściem prawa" ([II UK 51/05](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-51-05/obejscie-prawa-ubezpieczenie-spoleczne-umowa-o-prace-56130)). Jednocześnie w I UK 168/05 SN oddalił kasację pracownicy, która kontynuowała działalność gospodarczą i zawarła umowę w 5. miesiącu ciąży z wysokim wynagrodzeniem — umowę uznano za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego ([art. 58 § 2 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58)). Różnica polega na tym, że w pierwszej sprawie praca była faktycznie wykonywana, a w drugiej — umowa służyła wyłącznie nadużyciu systemu ubezpieczeń.

### 3. Kto udowadnia pozorność — i czy ciąża przesądza o wyniku?

Ciężar dowodu pozorności spoczywa na organie rentowym (ZUS). W II UK 43/05 sąd podkreślił, że sam zamiar uzyskania świadczeń ubezpieczeniowych nie jest równoznaczny z obejściem prawa, jeśli stosunek pracy jest realizowany. Sam fakt bycia w ciąży w dacie zawarcia umowy nie przesądza o jej pozorności — prawo nie zakazuje zatrudniania kobiet w ciąży, a odmowa z tego powodu byłaby dyskryminacją. W III AUa 744/15 SA w Łodzi poszedł jeszcze dalej: uznał, że nawet jeśli umowa terminowa była pozorna, to z mocy [art. 177 § 3 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-177) uległa automatycznemu przedłużeniu do dnia porodu, co zachowuje podleganie ubezpieczeniom.

### 4. Błąd co do ciąży — uchylenie się od oświadczenia woli

Pracownica, która nie wiedząc o ciąży, złożyła oświadczenie o rozwiązaniu lub zmianie umowy, może się uchylić od jego skutków na podstawie [art. 84 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-84) w zw. z [art. 177 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-177) i [art. 300 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-300). W I PKN 156/01 SN orzekł, że błąd polegający na niewiedzy o ciąży jest istotny i uzasadnia uchylenie się od skutków oświadczenia woli niezależnie od tego, czy błąd został wywołany przez pracodawcę. Potwierdził to II PK 78/19, rozszerzając ochronę na porozumienie zmieniające warunki pracy na niekorzyść. Z kolei II PSKP 66/22 dodał, że błąd wywołany przez pracodawcę (błędne informacje o świadczeniach macierzyńskich) dodatkowo uzasadnia uchylenie się od skutków porozumienia.

### 5. Zwolnienie dyscyplinarne w ciąży — wyjątek od ochrony

Ochrona z [art. 177 § 1 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-177) nie jest absolutna. W II PZP 2/08 SN przyjął, że pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracownicy w ciąży, nawet gdy u pracodawcy nie działa organizacja związkowa: „W odniesieniu do kobiet w ciąży ustawodawca stosuje zatem oba instrumenty ochrony, tj. zakaz w zakresie rozwiązania za wypowiedzeniem i zgodę organizacji związkowej w zakresie rozwiązywania w trybie art. 52 k.p." ([II PZP 2/08](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pzp-2-08/rozwiazanie-umowy-o-prace-w-ciazy-bez-zwiazku-zawodowego-2143711)). Brak zgody związku nie blokuje zwolnienia dyscyplinarnego — sąd bada zgodność z prawem na zasadach ogólnych.

### 6. Pozorna likwidacja pracodawcy nie omija ochrony

Pracodawca nie może obejść ochrony pracownicy w ciąży przez pozorną likwidację. W III PSKP 3/25 (wyrok z 1.4.2025) SN oddalił skargę kasacyjną spółki, która zwolniła ciężarną pracownicę, nie przechodząc formalnej likwidacji: „likwidacja pracodawcy z istoty rzeczy musi dotyczyć utraty przez niego bytu prawnego" ([III PSKP 3/25](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-pskp-3-25/ochrona-pracownic-w-ciazy-likwidacja-firmy-3058252)). Spółka nadal funkcjonowała w obrocie gospodarczym, co czyniło wypowiedzenie niezgodnym z prawem.

---

**Źródła:** II UK 51/05 (SN, 11.1.2006), I UK 168/05 (SN, 14.3.2006), I UK 252/16 (SN, 20.6.2017), II UK 43/05 (SN), III USKP 30/21 (SN, 24.2.2021), III AUa 744/15 (SA Łódź, 22.12.2015), I PKN 156/01 (SN, 19.3.2002), II PK 78/19 (SN, 7.10.2020), II PSKP 66/22 (SN, 18.5.2023), II PZP 2/08 (SN, 18.3.2008), III PSKP 3/25 (SN, 1.4.2025). Przepisy: art. 22 § 1, 52, 177 § 1 i 3, 300 k.p.; art. 58 § 1 i 2, 83 § 1, 84 k.c.

## Źródła (orzeczenia)

- [I UK 252/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-uk-252-16/pozorna-umowa-o-prace-zus-ubezpieczenia-spoleczne-2161184) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2017-06-20
  > „Nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składek czy wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p."
- [III USKP 30/21](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-uskp-30-21/pozorna-umowa-o-prace-ubezpieczenia-spoleczne-sn-2075445) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2021-02-24
  > „nie można stwierdzić pozorności czynności prawnej - umowy o pracę w sytuacji, gdy praca jest faktycznie wykonywana"
- [II UK 51/05](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-51-05/obejscie-prawa-ubezpieczenie-spoleczne-umowa-o-prace-56130) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2006-01-11
  > „podjęcie zatrudnienia w celu obję- cia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie jest obejściem prawa"
- [II PZP 2/08](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pzp-2-08/rozwiazanie-umowy-o-prace-w-ciazy-bez-zwiazku-zawodowego-2143711) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2008-03-18
  > „W odniesieniu do kobiet w ciąży ustawodawca stosuje zatem oba instrumenty ochrony, tj. zakaz w zakresie rozwiązania za wypowiedzeniem i roz- wiązywania w trybie art. 53 k.p. i zgodę organizacji związkowej w zakresie rozwią- zywania w trybie art. 52 k.p."
- [III PSKP 3/25](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-pskp-3-25/ochrona-pracownic-w-ciazy-likwidacja-firmy-3058252) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-04-01
  > „likwidacja pracodawcy z istoty rzeczy musi dotyczyć utraty przez niego bytu prawnego"
- [II UK 43/05](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-43-05/podleganie-ubezpieczeniom-spolecznym-umowa-pozorna-ciaza-67430) — wyrok z 2014-11-14
- [I PKN 156/01](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-pkn-156-01/uchylenie-sie-od-skutkow-oswiadczenia-o-rozwiazaniu-umowy-w-ciazy-50001) — wyrok z 2002-03-19
- [II PK 78/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-78-19/ochrona-pracownicy-w-ciazy-zmiana-warunkow-pracy-624350) — wyrok z 2020-10-07
- [I UK 168/05](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-uk-168-05/umowa-o-prace-w-ciazy-obejscie-prawa-zasady-wspolzycia-53446) — wyrok z 2006-03-14
- [II PSKP 66/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pskp-66-22/ochrona-pracownicy-w-ciazy-bledne-informacje-pracodawcy-256418) — wyrok z 2023-05-18

## Przepisy

- [art. 22 § 1 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-22) — Kodeks pracy
- [art. 58 § 1 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58) — Kodeks cywilny
- [art. 58 § 2 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-58) — Kodeks cywilny
- [art. 177 § 3 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-177) — Kodeks pracy
- [art. 84 k.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-cywilny/art-84) — Kodeks cywilny
- [art. 177 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-177) — Kodeks pracy
- [art. 300 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-300) — Kodeks pracy
- [art. 177 § 1 k.p.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-pracy/art-177) — Kodeks pracy

---

**Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research

Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt