Uwaga: Pytanie odwołuje się do art. 33 § 1 p.p.s.a., który reguluje udział osób w postępowaniu sądowoadministracyjnym — nie dotyczy wstrzymania wykonania decyzji. Właściwym przepisem jest art. 61 § 3 p.p.s.a..
Krótka odpowiedź (TL;DR)
Sąd administracyjny wstrzyma wykonanie decyzji podatkowej, gdy skarżący uprawdopodobni, że jej wykonanie grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Wniosek musi być konkretnie uzasadniony — gołosłowne twierdzenia nie wystarczą. Decyzja musi być jeszcze niewykonana, a rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy.
1. Jakie przesłanki musi wykazać skarżący?
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może wstrzymać wykonanie aktu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek jest zamknięty — sąd nie bada zasadności samej skargi, lecz wyłącznie trafność zastosowania ochrony tymczasowej. Jak podkreślił NSA: „katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania danego rozstrzygnięcia jest zamknięty" → I FSK 247/24. Znaczną szkodą jest taka, której nie da się wynagrodzić późniejszym zwrotem świadczenia, a trudne do odwrócenia skutki to takie, które powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości. NSA powtórzył tę definicję m.in. w sprawie „chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu" → I FZ 70/23.
2. Na kim spoczywa ciężar uprawdopodobnienia?
Ciężar uprawdopodobnienia przesłanek spoczywa na wnioskodawcy — sąd nie domyśla się argumentów za stronę. NSA wyraźnie stwierdził: „ciężar dowodu, w zakresie wykazania wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a. okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy" → II FZ 314/17. W tej samej sprawie sąd dodał, że „nie jest rolą sądu domniemywanie, gdzie strona skarżąca upatruje niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków" → II FZ 314/17. Podobnie w I FZ 24/12 NSA oddalił wniosek, bo skarżący ograniczył się do ogólnikowych obaw o utratę płynności, nie wskazując na konkretne ryzyko utraty lokalu mieszkalnego.
3. Kiedy wysoka kwota zobowiązania uzasadnia wstrzymanie?
Choć świadczenia pieniężne z natury są odwracalne, NSA podkreśla, że nie można ich oceniać w oderwaniu od wysokości i sytuacji podatnika. W sprawie I FSK 2189/24 — dotyczącej VAT w kwocie ponad 12,7 mln zł — NSA wstrzymał wykonanie, stwierdzając: „skutków zapłaty należności pieniężnej nie można rozpatrywać w oderwaniu od jej wysokości, zwłaszcza, gdy wysokość tejże należności pieniężnej jest znaczna" → I FSK 2189/24. Sąd uznał, że egzekucja doprowadziłaby skarżącą do „stanu stałego niedostatku", a sprzedaż nieruchomości w licytacji uniemożliwiłaby ich odzyskanie. Analogicznie w II FSK 632/11 NSA wstrzymał wykonanie decyzji dotyczącej zaległości ok. 1,2 mln zł, gdy skarżąca uprawdopodobniła ryzyko upadłości firm zatrudniających blisko 500 osób.
4. Czy sytuacja osobista i zdrowotna ma znaczenie?
Tak — okoliczności osobiste mogą wyczerpać przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a.. W sprawie I FSK 247/24 NSA wstrzymał wykonanie decyzji VAT, powołując się na chorobę nowotworową syna skarżącego i konieczność finansowania leczenia. Sąd uznał, że „okoliczności związane między innymi z chorobą nowotworową syna skarżącego i koniecznością prowadzenia leczenia oraz terapii przemawiają za tym, iż wniosek jest zasadny" → I FSK 247/24. Podobnie w III FSK 185/26 NSA wstrzymał wykonanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, gdy skarżący wykazał, że blokada rachunku uniemożliwia mu opiekę nad przewlekle chorą matką i finansowanie leków.
5. Kiedy wstrzymanie jest wykluczone?
Wstrzymanie jest bezprzedmiotowe, gdy decyzja została już wykonana. NSA wyraźnie stwierdził w „Objęcie skarżącego ochroną przewidzianą w art. 61 § 3 P.p.s.a. może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku zaskarżenia decyzji, która nadaje się do wykonania i która ma być w przyszłości wykonana" → I OZ 1085/17. Ponadto ogólnikowe twierdzenia o utracie płynności czy ryzyku wypowiedzenia kredytu — bez wykazania konkretnych skutków — nie wystarczą. W II FZ 314/17 NSA podkreślił, że „wykonanie świadczenia pieniężnego z natury rzeczy nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności" → II FZ 314/17. Wreszcie, wstrzymanie dotyczy także aktów wydanych we wszystkich postępowaniach w granicach tej samej sprawy — potwierdził to I GZ 252/20.
Źródła
- I FSK 2189/24 (NSA, 21.1.2025) — wstrzymanie przy kwocie 12,7 mln zł
- I FSK 247/24 (NSA, 25.3.2024) — choroba nowotworowa syna
- I FZ 70/23 (NSA, 13.3.2023) — zagrożenie utraty mieszkania
- II FSK 632/11 (NSA, 31.3.2011) — ryzyko upadłości firm
- III FSK 101/25 (NSA, 1.7.2025) — odpowiedzialność osoby trzeciej, kredyt hipoteczny
- III FSK 185/26 (NSA, 17.3.2026) — opieka nad chorą matką
- II FZ 314/17 (NSA, 20.7.2017) — brak uzasadnienia wniosku
- I FZ 24/12 (NSA, 23.2.2012) — gołosłowne twierdzenia o szkodzie
- I OZ 1085/17 (NSA, 13.7.2017) — decyzja już wykonana
- I GZ 252/20 (NSA, 9.10.2020) — wstrzymanie aktów w granicach tej samej sprawy
- I GSK 244/25 (NSA, 14.3.2025) — zła sytuacja finansowa spółki
- art. 61 § 3 p.p.s.a.