# Co stanowi 'rażące naruszenie prawa' uzasadniające kasację karną

*Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: karne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/karne-kasacja-razace-naruszenie-prawa*

## Co stanowi „rażące naruszenie prawa" uzasadniające kasację karną?

**TL;DR:** Rażące naruszenie prawa w postępowaniu kasacyjnym to takie uchybienie, które jest oczywiste, niewymagające głębszej analizy i może mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Zgodnie z [art. 523 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) kasację można wnieść tylko z powodu uchybień z [art. 439 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) lub „innego rażącego naruszenia prawa" — przy czym na skarżącym ciąży ciężar wykazania zarówno rażącego charakteru naruszenia, jak i jego istotnego wpływu na wynik sprawy.

### 1. Dwie kategorie podstaw kasacyjnych: bezwzględne przesłanki odwoławcze i „inne rażące naruszenie"

[art. 523 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) wymienia dwie przesłanki: uchybienia z [art. 439 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) (bezwzględne przyczyny odwoławcze, np. nienależyte obsadzenie sądu, brak obrońcy obowiązkowego) oraz „inne rażące naruszenie prawa". SN konsekwentnie podkreśla, że tylko stwierdzenie jednej z tych dwóch kategorii może stanowić podstawę uwzględnienia kasacji. Jak wskazał SN w postanowieniu „Sąd Najwyższy rozpoznający kasację nie jest sądem kolejnej instancji, który ponownie przeprowadza kontrolę odwoławczą orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji" ([I KK 122/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-kk-122-20/oddalenie-kasacji-wypadek-ze-skutkiem-smiertelnym-3098846)). Dodatkowo „obraza prawa materialnego (error iuris) polega na jego wadliwym zastosowaniu (lub niezastosowaniu) w orzeczeniu, które jest oparte na trafnych i niekwestionowanych ustaleniach faktycznych" ([IV KK 409/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-409-14/oddalenie-kasacji-zabojstwo-obrona-konieczna-348278)).

### 2. Rażąca obraza prawa procesowego ([art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439))

Najczęstszą podstawą kasacji jest rażąca obraza przepisów postępowania. SN wielokrotnie uchylał wyroki na tej podstawie — m.in. w sprawach [III KK 490/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-490-23/sprostowanie-omylki-w-aresztowaniu-sad-najwyzszy-478178), [I KK 113/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-kk-113-24/uchylenie-wyroku-kasacja-karna-342443) i [III KK 429/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-429-24/uchylenie-wyroku-wzgledem-oskarzonego-p-i-3099322), w których stwierdzono rażącą obrazę przepisów postępowania karnego jako bezwzględną przyczynę odwoławczą. W sprawie [III KK 189/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-189-24/wstrzymanie-wykonania-kary-wadliwy-sklad-sadu-241498) SN uchylił wyroki obu instancji z powodu rażącej obrazy procedury. Z kolei w [IV KK 154/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-154-12/uchylenie-umorzenia-postepowania-karnego-naruszenia-proceduralne-431786) SN wskazał, że skierowanie sprawy na posiedzenie i warunkowe umorzenie mimo wątpliwości co do okoliczności czynu stanowi rażące naruszenie [art. 339 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-339) i [art. 341 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-341).

### 3. Rażące naruszenie prawa materialnego

Rażące naruszenie prawa materialnego zachodzi, gdy sąd zastosuje przepis, który nie ma zastosowania, lub nie zastosuje przepisu, który ma zastosowanie — a błąd jest oczywisty. Przykładem jest [III KK 175/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-175-12/uchylenie-warunkowego-umorzenia-postepowania-karnego-z-powodu-wczesniejszej-karalnosci-522855), gdzie SN uchylił wyrok warunkowo umarzający postępowanie, ponieważ „zastosowanie więc wobec niego instytucji warunkowego umorzenia postępowania, ewidentnie uchybiało wymienionemu przepisowi prawa materialnego" ([III KK 175/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-175-12/uchylenie-warunkowego-umorzenia-postepowania-karnego-z-powodu-wczesniejszej-karalnosci-522855)) — oskarżony był uprzednio karany za przestępstwo umyślne, co wykluczało warunkowe umorzenie z [art. 66 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-66). Podobnie w [II KK 349/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-349-13/uchylenie-kary-ograniczenia-wolnosci-bledny-wymiar-541214) SN stwierdził, że wymierzenie kary ograniczenia wolności w wymiarze czterokrotnie przekraczającym ustawowy to „wymierzył tę karę w wymiarze czterokrotnie przekraczającym przewidziany w kodeksie wykroczeń wymiar ustawowy" ([II KK 349/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-349-13/uchylenie-kary-ograniczenia-wolnosci-bledny-wymiar-541214)). W [II KK 144/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-144-14/uchylenie-zamiany-kary-przestepstwo-wykroczenie-522780) SN uznał za rażące naruszenie prawa materialnego kwalifikację czynu jako wykroczenia, gdy wartość mienia przekraczała ustawową granicę.

### 4. Czego kasacja NIE jest — zakaz ponownej oceny ustaleń faktycznych

SN konsekwentnie przypomina, że kasacja nie służy ponownej ocenie dowodów ani kwestionowaniu ustaleń faktycznych. W „W postępowaniu kasacyjnym w zasadzie wykluczone jest kwestionowanie prawidłowości ustaleń faktycznych i współmierności wymierzonej kary" ([I KK 122/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-kk-122-20/oddalenie-kasacji-wypadek-ze-skutkiem-smiertelnym-3098846)). Podobnie w „nie jest wystarczającym do uwzględnienia kasacji oparcie się przez jej autora na prezentacji własnych ocen materiału dowodowego i własnych wniosków z tych ocen płynących, bez wykazania uchybień - i to rażących - w procedowaniu bądź rozumowaniu sądu odwoławczego" ([V KK 313/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-313-23/oddalenie-kasacji-w-sprawie-pedofilskiej-257734)).

### 5. Konieczność wykazania istotnego wpływu na treść orzeczenia

Nawet rażące naruszenie prawa nie wystarczy, jeśli nie miało istotnego wpływu na treść orzeczenia. W [III KK 217/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-217-24/oddalenie-kasacji-oszustwo-brak-zamiaru-2073387) SN oddalił kasację, ponieważ „skarżący nie zdołał uzasadnić wystąpienia w sprawie naruszeń prawa mających charakter rażący oraz, co kluczowe – mających istotny wpływ na treść wyroku" ([III KK 217/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-217-24/oddalenie-kasacji-oszustwo-brak-zamiaru-2073387)). Zarzuty naruszenia prawa materialnego muszą być powiązane z mankamentami postępowania odwoławczego — inaczej są nieskuteczne.

### 6. Kasacja na niekorzyść — dodatkowe ograniczenia

[art. 523 § 3 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) ogranicza kasację na niekorzyść do przypadków uniewinnienia lub umorzenia postępowania. W [IV KK 409/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-409-14/oddalenie-kasacji-zabojstwo-obrona-konieczna-348278) SN pozostawił bez rozpoznania kasację pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, ponieważ została wniesiona z innych przyczyn niż wskazane w tym przepisie.

**Źródła:** I KK 122/20, IV KK 409/14, III KK 175/12, II KK 349/13, II KK 144/14, IV KK 154/12, III KK 490/23, I KK 113/24, III KK 429/24, III KK 189/24, V KK 313/23, III KK 217/24; [art. 523 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523), [art. 439 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439), [art. 66 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-66), [art. 535 § 3 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-535)

## Źródła (orzeczenia)

- [I KK 122/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-kk-122-20/oddalenie-kasacji-wypadek-ze-skutkiem-smiertelnym-3098846) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2020-09-23
  > „Sąd Najwyższy rozpoznający kasację nie jest sądem kolejnej instancji, który ponownie przeprowadza kontrolę odwoławczą orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji"
- [IV KK 409/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-409-14/oddalenie-kasacji-zabojstwo-obrona-konieczna-348278) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2015-04-15
  > „obraza prawa materialnego może być przyczyną kasacyjną (odwoławczą) jedynie wtedy, gdy ma ona charakter samoistny. Zarówno orzecznictwo Sądu Najwyższego, jak i doktryna słusznie podkreślają, że naruszenie prawa materialnego (error iuris) polega na jego wadliwym zastosowaniu (lub niezastosowaniu) w orzeczeniu, które jest oparte na trafnych i niekwestionowanych ustaleniach faktycznych"
- [III KK 490/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-490-23/sprostowanie-omylki-w-aresztowaniu-sad-najwyzszy-478178) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-04-08
- [I KK 113/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-kk-113-24/uchylenie-wyroku-kasacja-karna-342443) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-06-26
- [III KK 429/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-429-24/uchylenie-wyroku-wzgledem-oskarzonego-p-i-3099322) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-11-20
- [III KK 189/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-189-24/wstrzymanie-wykonania-kary-wadliwy-sklad-sadu-241498) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-04-24
- [IV KK 154/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-kk-154-12/uchylenie-umorzenia-postepowania-karnego-naruszenia-proceduralne-431786) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2012-09-25
- [III KK 175/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-175-12/uchylenie-warunkowego-umorzenia-postepowania-karnego-z-powodu-wczesniejszej-karalnosci-522855) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2013-01-23
  > „zastosowanie więc wobec niego instytucji warunkowego umorzenia postępowania, ewidentnie uchybiało wymienionemu przepisowi prawa materialnego"
- [II KK 349/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-349-13/uchylenie-kary-ograniczenia-wolnosci-bledny-wymiar-541214) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-01-30
  > „wymierzył tę karę w wymiarze czterokrotnie przekraczającym przewidziany w kodeksie wykroczeń wymiar ustawowy"
- [II KK 144/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-kk-144-14/uchylenie-zamiany-kary-przestepstwo-wykroczenie-522780) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-10-01
- [V KK 313/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-kk-313-23/oddalenie-kasacji-w-sprawie-pedofilskiej-257734) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-08-23
  > „nie jest wystarczającym do uwzględnienia kasacji oparcie się przez jej autora na prezentacji własnych ocen materiału dowodowego i własnych wniosków z tych ocen płynących, bez wykazania uchybień - i to rażących - w procedowaniu bądź rozumowaniu sądu odwoławczego"
- [III KK 217/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-kk-217-24/oddalenie-kasacji-oszustwo-brak-zamiaru-2073387) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-07-09
  > „skarżący nie zdołał uzasadnić wystąpienia w sprawie naruszeń prawa mających charakter rażący oraz, co kluczowe – mających istotny wpływ na treść wyroku"

## Przepisy

- [art. 523 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) — Kodeks postępowania karnego
- [art. 439 § 1 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) — Kodeks postępowania karnego
- [art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-439) — Kodeks postępowania karnego
- [art. 339 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-339) — Kodeks postępowania karnego
- [art. 341 § 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-341) — Kodeks postępowania karnego
- [art. 66 § 1 k.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-karny/art-66) — Kodeks karny
- [art. 523 § 3 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) — Kodeks postępowania karnego
- [art. 523 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-523) — Kodeks postępowania karnego
- [art. 535 § 3 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-535) — Kodeks postępowania karnego

---

**Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research

Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt