VII U 922/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawca H.G. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w W., która odmówiła ponownego obliczenia jego emerytury. Podstawą odwołania był wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), który orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, pozwalającego na pomniejszenie świadczenia emerytalnego o kwoty pobranych wcześniej emerytur. ZUS wniósł o oddalenie odwołania, wskazując, że wyrok TK nie stanowi podstawy do wzruszenia prawomocnych decyzji, a art. 114 ustawy emerytalnej wymaga przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji. Sąd Okręgowy, analizując sprawę, ustalił stan faktyczny dotyczący przyznawania i obliczania emerytury wnioskodawcy na przestrzeni lat. Kluczowym zagadnieniem stała się kwestia statusu prawnego nieopublikowanego wyroku TK. Sąd podkreślił, że zgodnie z Konstytucją RP, wyroki TK wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia w odpowiednim organie urzędowym, a ich nieopublikowanie oznacza, że formalnie nie obowiązują w systemie prawa. W związku z tym, nieopublikowany wyrok TK nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania na gruncie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 401¹ k.p.c.), Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 145a § 1 k.p.a.) ani ustawy o FUS (art. 114). Sąd uznał, że nieopublikowany wyrok TK nie spełnia kryterium „nowej okoliczności” w rozumieniu art. 114 ustawy o FUS, ponieważ formalnie nie obowiązuje w porządku prawnym. Stosowanie takiego wyroku prowadziłoby do naruszenia zasad konstytucyjnych, takich jak zasada legalizmu (art. 7 Konstytucji) i równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji), a także zasady państwa prawa. Sąd oddalił odwołanie, uznając decyzję ZUS za zgodną z prawem. Jednocześnie, sąd odstąpił od obciążania wnioskodawcy kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego, uznając, że wystąpił „szczególnie uzasadniony wypadek” (art. 102 k.p.c.) ze względu na subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności roszczenia i złożoność zagadnień prawnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWskazuje na kluczowe znaczenie publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla ich skuteczności prawnej oraz na ograniczenia w stosowaniu nieopublikowanych wyroków przez sądy i organy administracji.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku publikacji wyroku TK i jego wpływu na możliwość wznowienia postępowania w sprawach świadczeń emerytalnych. Interpretacja art. 102 k.p.c. w kontekście błędów proceduralnych organów państwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego może stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub sądowego w sprawie świadczeń emerytalnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania, ponieważ formalnie nie wszedł w życie i nie obowiązuje w porządku prawnym.
Uzasadnienie
Przepisy Konstytucji RP (art. 190 ust. 3) oraz przepisy KPC, KPA i ustawy o FUS regulujące wznowienie postępowania wymagają publikacji wyroku TK jako warunku jego wejścia w życie i możliwości zastosowania. Nieopublikowany wyrok nie może być uznany za 'nową okoliczność' w rozumieniu art. 114 ustawy o FUS.
Czy sąd powszechny może stosować przepisy uznane za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny, jeśli wyrok TK nie został opublikowany?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny musi stosować przepisy, które formalnie obowiązują w porządku prawnym, nawet jeśli Trybunał Konstytucyjny orzekł o ich niekonstytucyjności, ale wyrok nie został opublikowany.
Uzasadnienie
Zasada legalizmu (art. 7 Konstytucji) i wymóg publikacji wyroków TK (art. 190 ust. 3 Konstytucji) nakładają na sądy obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Stosowanie nieopublikowanego wyroku TK przez sąd byłoby naruszeniem tych zasad i prowadziłoby do arbitralności oraz chaosu prawnego.
Czy sąd może odstąpić od obciążenia strony przegrywającej kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej w przypadku, gdy strona działała w dobrej wierze w oparciu o niepublikowany wyrok TK?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może odstąpić od obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. w szczególnie uzasadnionych wypadkach, uwzględniając subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczenia i złożoność sprawy.
Uzasadnienie
W analizowanym przypadku, mimo przegranej, sąd uznał, że wnioskodawca miał uzasadnione podstawy do złożenia wniosku w oparciu o wyrok TK, a zaniechanie publikacji przez władzę wykonawczą uniemożliwiło mu realizację praw. Złożoność prawna sprawy i dobra wiara wnioskodawcy uzasadniały zastosowanie art. 102 k.p.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. G. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. | instytucja | strona pozwana |
Przepisy (14)
Główne
ustawa emerytalna art. 114 § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa przesłanki wznowienia postępowania lub zmiany decyzji, w tym konieczność przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji. Nie wymienia wprost nieopublikowanego wyroku TK jako podstawy.
k.p.c. art. 401 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ale wymaga wejścia w życie orzeczenia TK.
k.p.a. art. 145a § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Umożliwia wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ale wymaga wejścia w życie orzeczenia TK.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada legalizmu - organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucja RP art. 8 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja jest najwyższym prawem RP.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 190 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek publikacji wyroków TK w dzienniku urzędowym.
Konstytucja RP art. 190 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wyroki TK wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia w odpowiednim organie urzędowym.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 25 § 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń przed 6 czerwca 2012 roku.
k.p.c. art. 407 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa termin na wniesienie skargi o wznowienie postępowania po wejściu w życie orzeczenia TK.
k.p.a. art. 145a § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa termin na wniesienie skargi o wznowienie postępowania po wejściu w życie orzeczenia TK.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności strony przegrywającej za koszty procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość odstąpienia od obciążania strony przegrywającej kosztami w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania zgodnie z przepisami KPC, KPA i ustawy o FUS. • Publikacja wyroku TK jest konstytucyjnym wymogiem jego wejścia w życie i możliwości stosowania. • Stosowanie nieopublikowanego wyroku TK przez sąd naruszałoby zasady legalizmu, równości i państwa prawa.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. SK 140/20 stanowi podstawę do ponownego obliczenia emerytury i wypłaty wyrównania.
Godne uwagi sformułowania
Nieopublikowany wyrok TK nie spełnia kryterium „nowej okoliczności”, ponieważ formalnie nie obowiązuje w porządku prawnym. • Sądy, działając w granicach prawa, nie mogą konwalidować (naprawiać) zaniechań władzy wykonawczej, takich jak brak publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego. • Choć na pierwszy rzut oka taka koncepcja mogłaby być uzasadniona w wyjątkowych przypadkach z punktu widzenia ochrony praw obywateli, w praktyce polskiego systemu prawnego jej stosowanie nie jest wskazane.
Skład orzekający
Magdalena Mroczkowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wskazuje na kluczowe znaczenie publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla ich skuteczności prawnej oraz na ograniczenia w stosowaniu nieopublikowanych wyroków przez sądy i organy administracji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku publikacji wyroku TK i jego wpływu na możliwość wznowienia postępowania w sprawach świadczeń emerytalnych. Interpretacja art. 102 k.p.c. w kontekście błędów proceduralnych organów państwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii praworządności i konstytucyjności – co się dzieje, gdy kluczowy wyrok TK nie zostaje opublikowany i jakie to ma konsekwencje dla obywateli. Pokazuje konflikt między potrzebą ochrony praw jednostki a formalnymi wymogami prawa.
“Wyrok TK nieopublikowany? Emerytura przepadnie! Sąd wyjaśnia, dlaczego formalności są kluczowe.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.