SK 68/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuTrybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną A.D., sędzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczącą przepisów Prawa o ustroju sądów administracyjnych (p.u.s.a.) wprowadzających tzw. test niezawisłości sędziów. Skarżąca kwestionowała zgodność art. 5a p.u.s.a. z Konstytucją, argumentując, że przepisy te naruszają prawo do sądu, prawo do sprawowania urzędu sędziego, zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz zasady dotyczące powoływania i nieusuwalności sędziów. W sprawie skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyłączył ją od rozpoznania skargi kasacyjnej, powołując się na okoliczności towarzyszące jej powołaniu na urząd sędziego NSA. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 5a p.u.s.a. jest niezgodny z art. 60 (prawo dostępu do służby publicznej), art. 31 ust. 3, art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawnego), art. 178 ust. 1 (niezawisłość sędziowska), art. 179 (powoływanie sędziów) i art. 180 ust. 1 i 2 (nieusuwalność sędziów) Konstytucji. Trybunał stwierdził, że kontrolowane przepisy umożliwiają abstrakcyjne kwestionowanie niezawisłości i bezstronności sędziego, merytoryczną ocenę uchwał KRS oraz badanie aktu powołania sędziego przez Prezydenta, co narusza konstytucyjne gwarancje i prerogatywy. W pozostałym zakresie postępowanie umorzono.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziów, prawo do sądu, zasady powoływania sędziów oraz prawo dostępu do służby publicznej.
Dotyczy przepisów Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zakresie tzw. testowania niezawisłości. Orzeczenie ma charakter ustrojowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepisy Prawa o ustroju sądów administracyjnych (art. 5a) dotyczące tzw. testowania niezawisłości i bezstronności sędziego, umożliwiające wyłączenie sędziego na podstawie okoliczności towarzyszących jego powołaniu, są zgodne z Konstytucją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 5a Prawa o ustroju sądów administracyjnych jest niezgodny z Konstytucją.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że przepisy te naruszają prawo dostępu do służby publicznej (art. 60), zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2), niezawisłość sędziowską (art. 178), zasady powoływania sędziów (art. 179) i ich nieusuwalność (art. 180). Pozwalają one na abstrakcyjne kwestionowanie statusu sędziego, merytoryczną ocenę uchwał KRS i aktów powołania przez Prezydenta, co podważa inwestyturę sędziowską i narusza prerogatywy Prezydenta.
Czy przepisy Prawa o ustroju sądów administracyjnych (art. 5a) naruszają prawo do sądu poprzez ograniczenie gwarancji procesowych dla sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te naruszają prawo do sądu.
Uzasadnienie
Trybunał wskazał na naruszenie zasady czynnego udziału strony, jawności, transparentności oraz możliwości wysłuchania, co prowadzi do naruszenia prawa do sądu.
Czy przepisy Prawa o ustroju sądów administracyjnych (art. 5a) dotyczące wyłączenia sędziego od orzekania naruszają prawo dostępu do służby publicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, naruszają prawo dostępu do służby publicznej.
Uzasadnienie
Trybunał rozszerzył rozumienie art. 60 Konstytucji na możliwość 'spokojnego' urzędowania i orzekania, stwierdzając, że przepisy te systemowo utrudniają wykonywanie funkcji sędziowskich poprzez abstrakcyjne kwestionowanie statusu sędziego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.D. | osoba_fizyczna | skarżąca |
Przepisy (16)
Główne
p.u.s.a. art. 5a § § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Dopuszcza badanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, jeżeli może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy.
p.u.s.a. art. 5a § § 10
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Reguluje skład sądu rozpoznającego wniosek o wyłączenie sędziego.
p.u.s.a. art. 5a § § 11
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Reguluje tryb rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego (posiedzenie niejawne, termin, wysłuchanie).
p.u.s.a. art. 5a § § 18
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
W sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu.
p.u.s.a. art. 5a § § 5
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa wymogi formalne wniosku o wyłączenie sędziego (żądanie, okoliczności, dowody).
p.u.s.a. art. 5a § § 6
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa skutki niespełnienia wymogów formalnych wniosku (odrzucenie).
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada praworządności.
Konstytucja RP art. 60
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo dostępu do służby publicznej.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw i wolności.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Niezawisłość sędziowska.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Powoływanie sędziów przez Prezydenta na wniosek KRS.
Konstytucja RP art. 180 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nieusuwalność sędziów.
Konstytucja RP art. 180 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Warunki złożenia sędziego z urzędu lub zawieszenia.
Pomocnicze
p.u.s.a. art. 5 § § 1c
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy art. 5a p.u.s.a. umożliwiają abstrakcyjne kwestionowanie niezawisłości i bezstronności sędziego na podstawie okoliczności towarzyszących powołaniu. • Przepisy te dopuszczają merytoryczną ocenę uchwał KRS i aktu powołania sędziego przez Prezydenta, co narusza konstytucyjne prerogatywy i zasady powoływania sędziów. • Zastosowanie art. 5a p.u.s.a. narusza prawo dostępu do służby publicznej poprzez systemowe utrudnianie wykonywania funkcji sędziowskich. • Przepisy naruszają prawo do sądu poprzez ograniczenie gwarancji procesowych dla sędziego.
Godne uwagi sformułowania
„sędziowie powołani od marca 2018 r.” • „dopuszczalne jest rozpoznanie wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego przez sąd, który nie spełnia wymogów bezstronności i niezawisłości” • „naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu” • „wykreowanie pozaustawowych warunków do objęcia urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego” • „akt powołania jest aktem kształtującym status sędziego” • „sędziowie są nieusuwalni” • „nie można wykreować takiej procedury kontroli ani na poziomie konwencyjnym, ani na poziomie ustawowym” • „sędzia, który nie spełnia wymogów niezawisłości z przyczyn związanych z jego powołaniem na urząd” • „sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony”
Skład orzekający
Jarosław Wyrembak
przewodniczący
Stanisław Piotrowicz
sprawozdawca
Bogdan Święczkowski
członek
Rafał Wojciechowski
członek
Andrzej Zielonacki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziów, prawo do sądu, zasady powoływania sędziów oraz prawo dostępu do służby publicznej."
Ograniczenia: Dotyczy przepisów Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zakresie tzw. testowania niezawisłości. Orzeczenie ma charakter ustrojowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z niezawisłością sędziowską, prawem do sądu i procesem powoływania sędziów, co ma szerokie znaczenie dla systemu prawnego i społeczeństwa.
“Trybunał Konstytucyjny: 'Test niezawisłości' sędziów niezgodny z Konstytucją!”
Zdanie odrębne
Andrzej Zielonacki
Sędzia Zielonacki zgłosił zdanie odrębne, kwestionując dopuszczalność rozszerzenia przedmiotu kontroli przez Trybunał na cały art. 5a p.u.s.a., a nie tylko na jego części zastosowane w sprawie skarżącej. Podniósł również, że skarga była bezzasadna, a interpretacja art. 60 Konstytucji przez większość składu była arbitralna i nieznajdująca uzasadnienia w orzecznictwie ani doktrynie. Wskazał, że instytucja wyłączenia sędziego nie narusza jego niezawisłości, a przepisy te nie dotyczą powołania ani nieusuwalności sędziego.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.