IX Ga 515/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia Powiatu (...) o zapłatę kary umownej w wysokości 40.429,12 zł od wspólników spółki cywilnej Biuro Usług (...) – J. W. (1), J. W. (2), H. P. i M. K. – z tytułu zwłoki w realizacji umowy nr (...) z dnia 4 kwietnia 2011 roku, której przedmiotem była modernizacja ewidencji gruntów i założenie ewidencji budynków i lokali. Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku wyrokiem z dnia 9 września 2016 roku zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 20.214,56 zł wraz z odsetkami oraz koszty postępowania, zmniejszając pierwotnie dochodzoną karę umowną o 50%. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwani popadli w zwłokę w realizacji I i II etapu prac, za co dobrowolnie zapłacili kary umowne. Zwłoka w II etapie wyniosła 590 dni. Pozwani zgłosili gotowość do odbioru III etapu w dniu 24 lipca 2013 roku, który został przyjęty bez zastrzeżeń. Powód naliczył karę umowną w wysokości 40.429,12 zł, przyjmując za datę wykonania umowy zgłoszenie gotowości do odbioru prac. Sąd Rejonowy uznał, że pozwani nie wykazali okoliczności zwalniających ich od odpowiedzialności, a argumentacja o braku szkody po stronie zamawiającego została przyjęta jako niezaprzeczona. Jednocześnie, mając na uwadze uchwałę Sądu Najwyższego (III CZP 61/03) oraz funkcje kary umownej, a także fakt, że dochodzona kara stanowiła prawie 85% wynagrodzenia brutto, Sąd Rejonowy uznał karę za rażąco wygórowaną i zmniejszył ją o 50%. Pozwani wnieśli apelację, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego (m.in. art. 65 § 2 kc, art. 483 kc, art. 484 § 2 kc, art. 1 pkt 2 ustawy o VAT) oraz procesowego (m.in. art. 232 kpc, art. 6 kc, art. 299 kpc, art. 304 kpc, art. 233 kpc). Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił apelację, uznając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu Rejonowego za prawidłowe. Sąd Okręgowy podkreślił, że pozwani nie udowodnili zasadności swoich twierdzeń, a ciężar dowodu spoczywał na nich. Oddalił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów procesowych, wskazując na brak zgłoszenia zastrzeżeń w trybie art. 162 kpc oraz prawidłową ocenę dowodów. W odniesieniu do prawa materialnego, Sąd Okręgowy uznał, że terminy wskazane w umowie były wiążące, a zapłata kar umownych za wcześniejsze etapy nie wpływała na odpowiedzialność za zwłokę w kolejnych etapach. Podzielił również stanowisko Sądu Rejonowego co do podstawy naliczenia kary umownej (wartość brutto) oraz prawidłowego zastosowania art. 483 kc i 484 § 2 kc, w tym miarkowania kary umownej. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 kpc.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących kar umownych, miarkowania kar, odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej, stosowania przepisów o VAT w kontekście kar umownych.
Dotyczy specyficznej umowy o dzieło w ramach zamówienia publicznego; miarkowanie kary umownej jest zawsze oceniane indywidualnie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy kara umowna naliczona za zwłokę w wykonaniu poszczególnych etapów umowy o dzieło może być miarkowana, jeśli została wykonana w znacznej części, a wierzyciel nie wykazał szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kara umowna może być miarkowana na podstawie art. 484 § 2 k.c. w przypadku znacznego wykonania zobowiązania lub rażącego wygórowania, nawet jeśli wierzyciel nie poniósł szkody.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy, opierając się na uchwale SN III CZP 61/03 i orzecznictwie SA, uznał, że brak szkody po stronie wierzyciela jest przesłanką do miarkowania kary umownej. Dodatkowo, wysokość kary (prawie 85% wynagrodzenia brutto) została uznana za rażąco wygórowaną, co uzasadniało jej zmniejszenie o 50%.
Czy opóźnienie w realizacji wcześniejszych etapów umowy o dzieło, za które zapłacono karę umowną, może być doliczone do opóźnienia w realizacji kolejnego etapu, stanowiąc podstawę do naliczenia kolejnej kary umownej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, opóźnienie w realizacji poszczególnych etapów umowy, nawet jeśli za wcześniejsze etapy zapłacono kary umowne, może być podstawą do naliczenia kar umownych za zwłokę w kolejnych etapach, jeśli terminy zakończenia prac były określone konkretnymi datami.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że terminy zakończenia prac dla poszczególnych etapów, określone w umowie konkretnymi datami, były wiążące. Zapłata kar umownych za opóźnienia w I i II etapie nie wykluczała naliczenia kar za zwłokę w III etapie, gdyż pozwani nie wykazali, aby strony miały na uwadze inną wykładnię umowy.
Czy podstawą naliczenia kary umownej powinna być kwota brutto (z VAT) czy netto?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Podstawą naliczenia kary umownej powinna być kwota brutto, uwzględniająca podatek VAT, zgodnie z definicją ceny w prawie zamówień publicznych i praktyką stron w poprzednich etapach.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy stwierdził, że podatek VAT jest składnikiem ceny i wynagrodzenia. Ponadto, strony w poprzednich etapach naliczały kary umowne od kwot brutto, co potwierdzało ich wolę w tym zakresie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Powiat (...) | organ_państwowy | powód |
| J. W. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
| J. W. (2) | osoba_fizyczna | pozwany |
| H. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa może przewidywać zapłatę określonej sumy jako kary umownej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub kara jest rażąco wygórowana.
Pomocnicze
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
k.c. art. 864
Kodeks cywilny
Wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki.
k.p.c. art. 230
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może uznać za przyznane fakty, jeśli strona miała możność się do nich odnieść, a nie uczyniła tego.
k.p.c. art. 232 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wynikają skutki prawne.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd jest związany żądaniem strony i nie może orzekać ponad nie.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd rozstrzyga o kosztach procesu, biorąc pod uwagę wynik sprawy.
k.p.c. art. 162
Kodeks postępowania cywilnego
Strony mogą zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu.
u.i.c.t.u. art. 1 § pkt 2
Ustawa o informowaniu o cenach towarów i usług
Definicja ceny, która obejmuje podatek od towarów i usług.
p.z.p. art. 2 § pkt 1
Prawo zamówień publicznych
Definicja ceny, która uwzględnia podatek od towarów i usług.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie terminów umownych przez pozwanych. • Kara umowna jako sankcja za nienależyte wykonanie zobowiązania. • Możliwość miarkowania kary umownej z uwagi na rażące wygórowanie i znaczne wykonanie zobowiązania. • Podstawa naliczenia kary umownej w kwocie brutto. • Niewykazanie przez pozwanych okoliczności zwalniających od odpowiedzialności.
Odrzucone argumenty
Brak szkody po stronie zamawiającego jako podstawa do oddalenia powództwa o karę umowną. • Opóźnienie w III etapie jako konsekwencja opóźnienia w II etapie, za które zapłacono karę. • Naruszenie przepisów prawa procesowego przez Sąd Rejonowy (oddalenie wniosków dowodowych, błędna ocena dowodów). • Naruszenie przepisów prawa materialnego (nieprawidłowa interpretacja umowy, art. 483, 484 kc, art. 1 pkt 2 u.i.c.t.u.). • Kara umowna jako obejście przepisów art. 483 i 484 kc ze względu na możliwość przekroczenia wynagrodzenia.
Godne uwagi sformułowania
kara ta została prawidłowo obliczono przyjmując za datę wykonania przedmiotu umowy – zgodnie z § 6 ust. 4 umowy – zgłoszenie przez wykonawcę gotowości do odbioru prac. • Sąd Rejonowy wskazał, że na rozprawach w dniach 20 maja oraz 17 czerwca 2015 roku, strony nie negowały prawdziwości poszczególnych dokumentów, natomiast w stosunku do złożonych przez powoda protokołów odbioru, pozwani wprost oświadczyli, iż nie zgłaszają do nich zastrzeżeń. • Sąd Rejonowy wyprowadził wniosek, że pozwani wykonali swoje świadczenie – tak w odniesieniu do III etapu, jak i globalnie - w całości. Nie zostało ono natomiast wykonane w terminie. • Sąd Rejonowy, mając na względzie mającą moc zasady prawnej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 r. (III CZP 61/03) nie ulegało wątpliwości Sądu Rejonowego, że niedopuszczalność całkowitego uniknięcia obowiązku zapłaty kary umownej w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody, to jednak nie ma normatywnych przeszkód, by wyznacznik ów stosować na płaszczyźnie instytucji określonej w art. 484 §2 k.c. • Sąd Rejonowy uznał, że przewidziana kontraktem kara umowna wymagała zmniejszenia o 50%. • Pozwani bowiem nie udowodnili zasadności swoich twierdzeń, co determinuje stwierdzenie o poprawnym zastosowaniu reguł zawartych w treści art. 232 kpc oraz art. 6 kc przez Sąd Rejonowy. […]
Skład orzekający
Przemysław Grochowski
przewodniczący-sprawozdawca
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
sędzia
Małgorzata Skoczyńska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kar umownych, miarkowania kar, odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej, stosowania przepisów o VAT w kontekście kar umownych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej umowy o dzieło w ramach zamówienia publicznego; miarkowanie kary umownej jest zawsze oceniane indywidualnie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów o karach umownych i miarkowaniu kar, co jest częstym zagadnieniem w obrocie gospodarczym. Pokazuje też, jak sąd ocenia argumenty stron dotyczące zwłoki i odpowiedzialności.
“Kara umowna: kiedy sąd ją zmniejszy, a kiedy nie? Analiza orzeczenia w sprawie modernizacji ewidencji gruntów.”
Dane finansowe
WPS: 40 429,12 PLN
kara umowna: 20 214,56 PLN
koszty postępowania apelacyjnego: 2400 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.