IV CSK 362/14Brak interesu prawnego w ustaleniu klauzul kredytowych
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił ich powództwo o ustalenie niedozwolonych postanowień umowy kredytu denominowanego w CHF. Powodowie kwestionowali sposób ustalania kursu przeliczeniowego zadłużenia i spłaty rat. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, ale Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając je z powodu braku interesu prawnego powodów, wskazując m.in. na wpisanie podobnych klauzul do rejestru UOKiK oraz nowelizację Prawa bankowego. Sąd Najwyższy w poprzednim postępowaniu uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, podkreślając potrzebę indywidualnej oceny klauzul w konkretnym stanie faktycznym. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny ponownie oddalił powództwo, uznając, że nowelizacja Prawa bankowego wprowadziła obowiązek określenia szczegółowych zasad przeliczeń, a w przypadku niewywiązania się z tego obowiązku, kredytobiorca ma roszczenie o zobowiązanie kredytodawcy do zawarcia umowy zgodnej z prawem. Sąd Apelacyjny stwierdził, że nawet w odniesieniu do spłaconej części kredytu, interes prawny może być zaspokojony w drodze powództwa o świadczenie. Sąd Najwyższy w obecnym wyroku oddalił skargę kasacyjną powodów, podzielając argumentację Sądu Apelacyjnego co do braku interesu prawnego w ustaleniu niedozwolonych klauzul, nawet w odniesieniu do spłaconej części kredytu. Podkreślono, że nowelizacja Prawa bankowego usunęła niedozwolony charakter postanowień w części niespłaconej, a w odniesieniu do spłaconej części, ewentualne roszczenia związane z zastosowanymi przelicznikami (np. spreadem walutowym) powinny być dochodzone w drodze powództwa o świadczenie, a nie ustalenie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie braku interesu prawnego w dochodzeniu ustalenia niedozwolonych klauzul umownych, zwłaszcza po nowelizacji przepisów, oraz wskazanie właściwej drogi postępowania dla dochodzenia roszczeń o świadczenie związane z zastosowanymi przelicznikami walutowymi.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami denominowanymi w walutach obcych i nowelizacją Prawa bankowego z 2011 r. Interpretacja interesu prawnego w kontekście art. 189 k.p.c.
Zagadnienia prawne (2)
Czy powodowie posiadają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. do żądania ustalenia niedozwolonych postanowień umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, dotyczących sposobu przeliczania zadłużenia, w sytuacji gdy umowa została częściowo spłacona, a przepisy prawa bankowego zostały znowelizowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powodowie nie posiadają interesu prawnego w ustaleniu niedozwolonych postanowień umowy kredytowej, nawet w odniesieniu do spłaconej części kredytu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że nowelizacja Prawa bankowego wprowadziła mechanizmy eliminujące niedozwolone klauzule w części niespłaconej. W odniesieniu do spłaconej części, nawet jeśli zastosowane przeliczniki były niejasne, ich zastosowanie skonkretyzowało stosunek prawny, eliminując stan niepewności. Ewentualne roszczenia o świadczenie związane z zastosowanymi przelicznikami (np. spreadem walutowym) powinny być dochodzone w odrębnym postępowaniu.
Czy nowelizacja Prawa bankowego z 2011 r. (wprowadzająca art. 69 ust. 2 pkt 4a) ma zastosowanie do umów kredytów denominowanych zawartych przed jej wejściem w życie, w części już spłaconej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nowelizacja ma zastosowanie do części kredytu pozostałej do spłacenia, ale nie obejmuje należności już spłaconych.
Uzasadnienie
Art. 4 noweli stanowi, że art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego stosuje się do kredytów zaciągniętych przed wejściem w życie ustawy, w części, która pozostała do spłacenia. W odniesieniu do spłaconych rat, ustawodawca nie przewidział mechanizmu eliminującego abuzywność wstecz.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. S. | osoba_fizyczna | powód |
| A. S. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank […] Spółka Akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanka materialnoprawna roszczenia o ustalenie; wymaga istnienia niepewności stosunku prawnego lub prawa, wynikającej z obecnego lub przewidywanego kwestionowania lub naruszenia.
k.c. art. 385¹ § § 1-3
Kodeks cywilny
Definicja i skutki stosowania klauzul niedozwolonych (abuzywnych) w umowach z konsumentami.
prawo bankowe art. 69 § ust. 2 pkt 4a
Prawo bankowe
Obowiązek zamieszczenia w umowie kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty innej niż polska szczegółowych zasad określania kursów wymiany walut i przeliczeń.
nowela art. 4
Ustawa o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
Zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego do kredytów zaciągniętych przed wejściem w życie noweli, w części pozostałej do spłacenia.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Określenie sposobu oceny, czy postanowienie umowy jest niedozwolone.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona konsumentów.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie sądu granicami żądania.
k.p.c. art. 187 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Elementy pozwu.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w orzekaniu o kosztach.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Skutki prawne czynności prawnej.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Wykładnia umowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak interesu prawnego powodów w ustaleniu niedozwolonych postanowień umowy kredytowej, nawet w odniesieniu do spłaconej części kredytu, ze względu na nowelizację Prawa bankowego oraz możliwość dochodzenia roszczeń o świadczenie. • Nowelizacja Prawa bankowego skutecznie reguluje kwestię klauzul niedozwolonych w części niespłaconej kredytu. • Zastosowanie konkretnych przeliczników przy spłacie kredytu, nawet jeśli były niejasne, skonkretyzowało stosunek prawny i wyeliminowało stan niepewności.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 385¹-385² k.c. przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. • Naruszenie art. 69 ust. 2 pkt 4a prawa bankowego w zw. z art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 4 noweli. • Naruszenie art. 385¹ § 3 i 4 k.c. • Naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 76 Konstytucji RP w zw. z art. 189 k.p.c. • Naruszenie przepisów postępowania: art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.
Godne uwagi sformułowania
Kontrola abstrakcyjnego wzorca umowy nie może prowadzić do generalnego wyłączenia danej klauzuli z obrotu. • Rzeczą sądu rozstrzygającego zarzut o niedozwolonej treści konkretnego postanowienia umowy kredytowej jest bowiem rozpoznanie tego zarzutu w indywidualnym układzie faktycznym, a nie w sposób abstrakcyjny i mechaniczny. • Interes prawny stanowi materialnoprawną przesłankę roszczenia przewidzianego w art. 189 k.p.c. • Jest to obiektywna, czyli wywołana rzeczywistą koniecznością ochrony określonej sfery prawnej, potrzeba uzyskania przez stronę powodową odpowiedniej treści wyroku. • Zatem abuzywność tych postanowień dostrzeżona przez powodów została w powyższym zakresie usunięta. • W takiej sytuacji, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w cytowanym wyroku z dnia 23 października 2013 r., po stronie powodowej brak jest interesu prawnego w wytoczeniu powództwa. • Oczywiście zupełnie inną kwestią jest ocena zastosowanych przeliczników przy spłacie kredytu, np. ze względu na zastosowanie spreadu walutowego. Jednakże kwestia ta po pierwsze nie była objęta żądaniem pozwu. Po drugie - jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny - powinna być rozważana w sprawie z powództwa o świadczenie.
Skład orzekający
Anna Kozłowska
przewodniczący
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Jacek Grela
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie braku interesu prawnego w dochodzeniu ustalenia niedozwolonych klauzul umownych, zwłaszcza po nowelizacji przepisów, oraz wskazanie właściwej drogi postępowania dla dochodzenia roszczeń o świadczenie związane z zastosowanymi przelicznikami walutowymi."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z kredytami denominowanymi w walutach obcych i nowelizacją Prawa bankowego z 2011 r. Interpretacja interesu prawnego w kontekście art. 189 k.p.c.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i klauzul abuzywnych, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśnia kwestię interesu prawnego w kontekście zmian legislacyjnych i możliwości dochodzenia roszczeń.
“Kredyt frankowy: Czy nadal możesz żądać ustalenia niedozwolonych klauzul po latach spłaty?”
Dane finansowe
WPS: 189 866 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.