III CZP 40/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w [...] przedstawił Sądowi Najwyższemu cztery zagadnienia prawne dotyczące możliwości dochodzenia przez wierzyciela egzekwującego (na podstawie art. 887 § 1 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c.) zwrotu zaliczki jako świadczenia nienależnego od trzeciodłużnika (następców prawnych), który zawarł z dłużnikiem egzekwowanym umowę przedwstępną. Wątpliwości dotyczyły zakresu uprawnień wierzyciela, możliwości zasądzenia zwrotu zaliczki wbrew woli stron umowy przedwstępnej, warunków niezbędnych do zasądzenia świadczenia nienależnego oraz sposobu obrony trzeciodłużnika. Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, wskazując, że przedstawione pytania nie spełniają wymogów formalnych dla uchwały Sądu Najwyższego, ponieważ są zbyt szczegółowe, odnoszą się do indywidualnych okoliczności faktycznych sprawy i nie pozwalają na uniwersalną wykładnię przepisów. Sąd Najwyższy podkreślił, że rozstrzyganie zagadnień prawnych ma służyć nadzorowi judykacyjnemu i usuwaniu wątpliwości jurydycznych, a nie przesądzaniu o indywidualnych sprawach. Dodatkowo, Sąd Najwyższy zaznaczył, że pogląd sądu drugiej instancji o wzajemnym charakterze umowy przedwstępnej nie jest obecnie podzielany w orzecznictwie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie wymogów formalnych dla uchwał Sądu Najwyższego oraz interpretacja zakresu zastosowania art. 887 k.p.c. w kontekście roszczeń z umów przedwstępnych i świadczeń nienależnych.
Orzeczenie dotyczy odmowy podjęcia uchwały z przyczyn formalnych, jednak zawarte w uzasadnieniu uwagi dotyczące charakteru roszczenia o zwrot zaliczki i kwalifikacji umowy przedwstępnej mają znaczenie interpretacyjne.
Zagadnienia prawne (4)
Czy wierzyciel egzekwujący, wytaczający powództwo na podstawie art. 887 § 1 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c., może domagać się od trzeciodłużnika (następców prawnych) zasądzenia na rzecz dłużnika egzekwowanego zwrotu zaliczki jako świadczenia nienależnego (art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.), w sytuacji gdy komornik zajął jedynie wierzytelności i prawa wynikające z umowy przedwstępnej (roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej lub roszczenie odszkodowawcze w granicach ujemnego interesu umownego)?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, ale w uzasadnieniu wskazał, że roszczenie o zwrot zaliczki jako świadczenia nienależnego nie wchodzi w zakres stosunku wynikającego z umowy przedwstępnej, lecz jest elementem stosunku zobowiązaniowego opartego na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że pytania przedstawione przez Sąd Okręgowy nie spełniają wymogów formalnych dla uchwały, są zbyt szczegółowe i odnoszą się do indywidualnych okoliczności faktycznych. Wskazał jednak, że roszczenie o zwrot zaliczki z umowy przedwstępnej, która nie doszła do skutku, ma charakter świadczenia nienależnego (art. 405 k.c.) i nie jest 'roszczeniem z umowy przedwstępnej' w rozumieniu art. 390 § 3 k.c.
Czy sąd w postępowaniu z powództwa wierzyciela egzekwującego (art. 887 § 1 k.p.c.) może wbrew dłużnikowi egzekwowanemu i trzeciodłużnikowi, których nadal wiąże umowa przedwstępna, przesądzić, że dłużnikowi przysługuje jedynie roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego zamiast roszczenia z art. 390 § 2 k.c. (ujemny interes umowny)?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Pytanie zbyt szczegółowe, odnoszące się do konkretnych okoliczności faktycznych i niepozwalające na uniwersalną wykładnię prawa.
Czy warunkiem zasądzenia przez sąd od trzeciodłużnika na rzecz dłużnika egzekwowanego kwoty świadczenia nienależnego (zwrotu zaliczki) jest uprzednie wyznaczenie przez wierzyciela egzekwującego trzeciodłużnikowi dodatkowego terminu do wykonania zobowiązania (zawarcie umowy przyrzeczonej) na podstawie art. 491 § 1 k.c.?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Pytanie warunkowe, zbyt szczegółowe i odnoszące się do indywidualnych okoliczności faktycznych.
Czy wystarczającym sposobem obrony trzeciodłużnika jest powołanie się na fakt przebywania w rodzinie zastępczej w okresie otrzymania zaliczki, czy też konieczne jest wykazanie zużycia korzyści lub jej utraty (art. 409 k.c.)?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Pytanie wykracza poza zasadniczą problematykę sporu i jest związane ze szczególną sytuacją rodzinną pozwanych, a także nie spełnia wymogów formalnych dla uchwały SN.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.B. | osoba_fizyczna | powód (wierzyciel egzekwujący) |
| S.B. | osoba_fizyczna | powód (wierzyciel egzekwujący) |
| J. K. | osoba_fizyczna | pozwany (podłużnik, następca prawny A.K.) |
| M. K. | osoba_fizyczna | pozwany (podłużnik, następca prawny A.K.) |
| M. K. | osoba_fizyczna | pozwany (podłużnik, następca prawny A.K.) |
| W. P. | osoba_fizyczna | dłużnik egzekwowany |
| A.K. | osoba_fizyczna | zbywczyni (poprzedniczka prawna pozwanych) |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 887 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna powództwa wierzyciela egzekwującego przeciwko osobie trzeciej (poddłużnikowi) w celu zaspokojenia swojej wierzytelności z praw lub wierzytelności przysługujących dłużnikowi egzekwowanemu.
k.p.c. art. 902
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis wskazujący na odpowiednie stosowanie przepisów o egzekucji z wynagrodzenia za pracę do egzekucji z innych wierzytelności, w tym art. 887 k.p.c.
Pomocnicze
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący świadczenia nienależnego.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 390 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący roszczeń z umowy przedwstępnej (o zawarcie umowy przyrzeczonej).
k.c. art. 390 § § 2
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący roszczeń z umowy przedwstępnej (o naprawienie szkody z tytułu ujemnego interesu umownego).
k.c. art. 390 § § 3
Kodeks cywilny
Definicja 'roszczenia z umowy przedwstępnej'.
k.c. art. 491 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący odstąpienia od umowy wzajemnej po wyznaczeniu dodatkowego terminu.
k.c. art. 231
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący domniemania faktycznego.
k.c. art. 125
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem.
k.c. art. 353
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 394 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący zadatku.
k.c. art. 395 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący prawa odstąpienia od umowy.
k.c. art. 396
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący prawa odstąpienia od umowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienia prawne nie spełniają wymogów formalnych dla uchwały Sądu Najwyższego (art. 390 § 1 k.p.c.), gdyż są zbyt szczegółowe, odnoszą się do indywidualnych okoliczności faktycznych sprawy i nie pozwalają na uniwersalną wykładnię przepisów.
Godne uwagi sformułowania
Rozstrzyganie zagadnień prawnych pełni dwie funkcje. Z jednej strony służy realizacji nadzoru judykacyjnego nad sądami powszechnymi, z drugiej umożliwia usuwanie poważnych wątpliwości jurydycznych już w trakcie postępowania odwoławczego. • Wykracza poza ustawowe kompetencje Sądu Najwyższego podejmowanie w sprawach, w których nie rozstrzyga abstrakcyjnych zagadnień prawnych, rozważań dogmatycznych, mających jedynie pośrednie znaczenie bądź wychodzących poza ramy przedmiotowe sporu. • Zapytanie powinno być jednak sformułowane na tyle ogólnie i w oderwaniu od okoliczności indywidualnej sprawy, aby odpowiedź miała charakter uniwersalny i nie przesądzała sposobu rozstrzygnięcia. • Roszczenie o zwrot kwoty zapłaconej na poczet świadczenia z nie zawartej umowy przyrzeczonej, mającej charakter nienależnego świadczenia, nie wchodzi w zakres stosunku wynikającego z umowy przedwstępnej, lecz jest elementem stosunku zobowiązaniowego, u podstaw którego leży zdarzenie przewidziane w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). • Pogląd sądu drugiej instancji co do kwalifikacji umowy przedwstępnej jako umowy wzajemnej nie jest obecnie podzielany w orzecznictwie i piśmiennictwie.
Skład orzekający
Władysław Pawlak
przewodniczący
Anna Owczarek
sprawozdawca
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie wymogów formalnych dla uchwał Sądu Najwyższego oraz interpretacja zakresu zastosowania art. 887 k.p.c. w kontekście roszczeń z umów przedwstępnych i świadczeń nienależnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy odmowy podjęcia uchwały z przyczyn formalnych, jednak zawarte w uzasadnieniu uwagi dotyczące charakteru roszczenia o zwrot zaliczki i kwalifikacji umowy przedwstępnej mają znaczenie interpretacyjne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy skomplikowanego zagadnienia procesowego i materialnego związanego z powództwem wierzyciela egzekwującego i roszczeniami z umów przedwstępnych, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie cywilnym i egzekucyjnym.
“Czy wierzyciel może odzyskać zaliczkę z umowy przedwstępnej? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice powództwa z art. 887 k.p.c.”
Dane finansowe
WPS: 100 000 PLN
zasądzona kwota z nakazu zapłaty: 19 335,58 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.